मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

सबै लेख

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।

नेपालका उपत्यकाहरू
चारै तिर पहाडले घेरिएको तथा बिचमा समतल भएको भूभागलाई उपत्यका भनिन्छ । नेपालमा दुई प्रकारका उपत्यकाहरू रहेका छन् । पहाडी क्षेत्रभित्रको उपत्यका भित्री मधेश भनिने तराई क्षेत्र र पहाडी क्षेत्र बिचको उपत्यकालाई उपत्यका भनिए पनि साना पहाडी उपत्यकाहरूलाई टार, पाटन,…
भूगोल र स्थान२,१६७ शब्द
नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)
नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) वा छोट्करीमा नेकपा एमाले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) बीच एकीकरण भई २०४७ पुस २२ गते स्थापना भएको नेपालको तेस्रो ठुलो विपक्षी राजनीतिक दल हो।
राजनीति र कानुन२,१३८ शब्द
रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा
करिब एक हजार ६०० वर्ष रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा बैशाख महिनाको शुक्ल पक्ष प्रतिपदा देखि सुरू भएर असार शुक्ल चौथीसम्म करिब दुई महिनासम्म मनाइन्छ । सो जात्राको विशिष्ट सांस्कृतिक एवं धार्मिक महत्त्व रहिआएको संस्कृतिविद बताउँछन् । पाटनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण…
कला र संस्कृति२,१०९ शब्द
गोकर्णेश्वर मन्दिर
गोकर्णेश्वर महादेवको मन्दिर नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत वाग्मती अञ्चलमा पर्ने काठमाडौ जिल्लाको गोकर्ण गाविसमा अवस्थित छ । यो मन्दिर नेपालकै एक प्राचीन र महत्त्वपूर्ण मन्दिर हो । यो मन्दिर काठमाडौँको ५ माइल पूर्व गोकर्ण गाउँमा पवित्र वाग्मती…
धर्म र दर्शन२,१०३ शब्द
खस जाति
खस जाति आर्य मुलका तत्कालिन विशाल नेपाल – अहिलेको नेपाल, अहिलेको चीन तिब्बती भुभाग, अहिलेको भुटान र वर्तमान भारतमा पर्ने -उत्तराखण्ड, हिमाचल प्रदेश र जम्मु कश्मीर र पाकिस्तानमा बसोबास गर्छन। पश्चिमी र उत्तरपश्चिमी हिमालयबाट मध्य हिमालयमा यस जनजातिको प्रवासलाई…
समाज र जीवनशैली२,०९३ शब्द
हनुमान ढोका
हनुमान ढोका वा वसन्तपुर दरवार वसन्तपुर दरबार क्षेत्रमा अवस्थित ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार लगायत यस क्षेत्रमा रहेका अन्य ऐतिहासिक भवन तथा मन्दिरहरू राजा रत्न मल्लदेखि पृथ्वीवीरविक्रम शाहका पालासम्म निर्माण गरिएका हुन्। त्यस क्षेत्रमा अन्य महत्त्वपूर्ण…
कला र संस्कृति२,०५५ शब्द
रेडियो नेपाल
रेडियो नेपाल नेपाल सरकारको सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयको स्वामित्वमा सञ्चालित सरकारी रेडियो प्रसारण सेवा हो।
समाज र जीवनशैली२,०३२ शब्द
विशाल नेपाल
विशाल नेपाल वा बृहत नेपाल नेपालमा एक अवधारणा हो, जसले नेपालको वर्तमान सीमाभन्दा बाहिरका वर्तमान भारतीय र बङ्गलादेशी क्षेत्रहरू दावी गर्दछ। यो वर्तमान नेपालको प्राचीन भौगोलिक स्वरूप हो। यी दावीहरूमा सामान्यतया वि.सं १८४७ र १८७२ बीच नेपालद्वारा नियन्त्रित…
इतिहास२,००८ शब्द
योगमाया न्यौपाने
योगमाया न्यौपाने (वि.सं. १९२४ - वि.सं. १९९८) पूर्वी नेपालको भोजपुर जिल्लामा जन्मिएकी एक नेपाली धार्मिक गुरु, महिला अधिकारकर्मी तथा कवयत्री थिइन्। एक आन्दोलनकर्ताको रूपमा उनले समाजका विकृतिहरूलाई परास्त गर्नमैै आफ्नो जीवन लगाएकी थिइन्। योगमाया नेपाली साहित्यमा…
जीवनी१,९६७ शब्द
ऋषिपञ्चमी
ऋषिपञ्चमी हिन्दु सनातन संस्कार अनुसार महिलाहरूका लागि तीज तथा हरितालिकाको जति महत्त्व भएको पर्व मानिन्छ। पौराणिक कथन अनुसार नारीहरू रजस्वला हुँदा जानेर वा नजानीकनै गरिएका जति पनि पापहरू छन्, ति बाट मुक्ति पाउनका लागि यसको ब्रत बसिन्छ।
धर्म र दर्शन१,८६३ शब्द
कुमाल जाति
Kumal cultural dress कुमाल Kumal परिचयः नेपाल अधिराज्यमा आदिमकालदेखि बसोवास गर्दै आएका ५९ वटा आदिबासी जनजातिहरू मध्ये कुमाल जाति पनि एक हो । यो जाति खास गरेर पहाडी प्रदेशको खोला नदीको किनारमा पर्ने बेशी, टार र फांटहरूमा बसोबास गरेको पाईन्छ । पूर्व मेची देखि…
समाज र जीवनशैली१,८५६ शब्द
जयप्रकाश मल्ल
जयप्रकाश मल्ल नेपालको इतिहासमा मल्लकालका प्रसिद्ध तथा कान्तिपुरका (काठमाडौँका) अन्तिम मल्ल राजा थिए। जयप्रकाश मल्ल साहसी र वीर राजा थिए, तर शंकाधारी र क्रोधी पनि थिए। आफ्नो शासनकालको अधिकांश समय उनले भाइ-भारदार तथा बाह्य चुनौतीको सामना तथा शक्तिसङ्घर्षमा…
जीवनी१,८३६ शब्द
जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा
जुद्धशमशेर जंगबहादुर राणा (१९३२ बैशाख ०७ - २००९ मंसिर ०८) नेपालका राणा शासनका सातौँ प्रधानमन्त्री थिए। उनी जंगबहादुरको भाइ धीर शमशेरका छोरा थिए। आफ्ना दाजू भीम शमशेरको निधन पछि वि.सं. १९८९ भाद्र १७ मा नेपालको श्री ३ महाराज बनेका जुद्ध शमशेर वि.सं. २००२ मंसिर…
जीवनी१,८३४ शब्द
बडिमालिका मन्दिर
पृष्ठभूमि बडीमालिका विश्वका प्रमुख हिन्दु मन्दिरहरूमध्येको एक प्रशिद्ध मन्दिर हो । यो मन्दिर नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशको बाजुरा जिल्लाको त्रिवेणी नगरपालिकामा वडा नं. ६ पन्धारामा पर्दछ । यहाँ प्रत्येक वर्ष साउन शुक्ल त्रयोदशी देखि चतुर्दशीका दिन मुख्य पूजा…
धर्म र दर्शन१,८३१ शब्द
उदितनारायण झा
उदितनारायण (जन्म १ डिसेम्बर १९५५ एक प्रसिद्ध भारतीय पार्श्व गायक हुन्। उनले नेपाली, हिन्दी, मैथिली, नेपाल भाषा, उर्दु, तमिल, तेलगु, मलयालम, कन्नड, ओडिया, आसामी र सिन्धी भाषाहरूको चलचित्रमा पार्श्व गायकको रूपमा गीत गाएका छन्। उनले हालसम्म करीब ३२ भाषाहरूमा…
जीवनी१,८२८ शब्द
इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान
त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गतका पाँच अध्ययन संस्थानहरु मध्ये इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान एक हो । यसको स्थापना नयाँ शिक्षा योजना सँगै वि.सं. २०२९ सालमा भएको हो । स्थापना कालमा यसले राष्ट्रिय आवश्यकता अनुरूपका मध्यम तथा उच्च तहका इन्जिनियरिङ जनशक्ति अर्थात्…
प्रविधि१,८१६ शब्द
साउने सङ्क्रान्ति
विक्रम सम्बतको पात्रो अनुसार साउन महिनाको पहिलो दिनलाई साउने सङ्क्रान्ति भनिन्छ। ज्योतिष शास्त्र अनुसार सौरमासका हिसाबले साउने सङ्क्रान्तिदेखि सूर्य कर्कट राशिमा प्रवेश गर्ने हुनाले यस दिनलाई 'कर्कट सङ्क्रान्ति' पनि भनिएको हो। सामान्यतया सूर्यले सबै राशि लाई…
कला र संस्कृति१,८०९ शब्द
वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान
वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान (अङ्ग्रेजी: B.P. Koirala Institute of Health Sciences) स्वशासित,स्वतन्त्र स्वास्थ्य विश्वविद्यालय हो । यो पूर्वी नेपालको सुनसरी जिल्लाको धरान नगरपालिकामा सन् १९९३ मा स्थापना भएको हो ।
स्वास्थ्य र चिकित्सा१,७५४ शब्द
नेपालमा बोलिने भाषाहरू
नेपालका भाषाहरू संवैधानिक नेपालीले बोल्ने नेपालको सार्वभौम भूभागभित्र कम्तीमा पनि प्राचीन इतिहास वा उत्पत्ति भएका भाषाहरू हुन्। बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार नेपालमा मातृभाषाका रूपमा बोलिने १२४ भाषा (पहिलो भाषा) सूचीकृत छन्। अधिकांश भाषाहरू हिन्द-आर्य…
समाज र जीवनशैली१,७१३ शब्द
तारानाथ शर्मा
तारानाथ उपाध्याय भण्डारी (जन्म: १९९१ असार ९, मृत्यु : २०७८ फाल्गुन ३ प्रख्यात नाम: तारानाथ शर्मा) झर्रोवादी आन्दोलनका अगुवा, नियात्रा विधाका संस्थापक, नेपाली निबन्धकार, कथाकार, उपन्यासकार, समालोचक र पाठ्यपुस्तक लेखक थिए। उनी नेपाली भाषा र साहित्यमा…
जीवनी१,६५५ शब्द
कृष्णभूषण बल
कृष्णभूषण बल (अङ्ग्रेजी: Krishna Bhusan Bal जन्म २००४ चैत्र १ - मृत्यु २०६९ असार ११ गते) एक सशक्त तथा कालजेयी नेपाली कवि हुन् । नबुझिने र नअर्थिने प्रयोगवादी धाराबाट नेपाली कविताको अस्तित्व माथि नै आशङ्का उठिरहेको सन्दर्भमा नेपाली कवितालाई सम्प्रेष्य विम्ब र…
जीवनी१,६२७ शब्द
चौबिसी राज्यहरू
चौबीसी राज्य वा चौबीसे राज्य, वर्तमान मध्य र पश्चिमी नेपालको मध्य-पहाडी क्षेत्रहरूमा अवस्थित सार्वभौम र अन्तरालमा सहयोगी साना राज्यहरूको समूह थियो। यी राज्यहरूमा ठकुरी, खस र मगर वंशहरू सहित विभिन्न स्थानीय राजवंशहरूद्वारा शासन गरिएको थियो, जसले यस क्षेत्रको…
इतिहास१,६२१ शब्द
भित्री मधेश
भित्री मधेस नेपालको पहाडी क्षेत्र र तराई क्षेत्रका बीच विभिन्न ७ वटा उपत्यकाहरूको समूह हो। यस समूहका उपत्यकालाई भित्री तराई अथवा भित्री तराईका उपत्यका समेत भनिन्छ। भित्री मधेस अथवा भित्री तराई भनिने उपत्यकाहरूमा जोगबुढा (जोगबुढा उपत्यका), दाङ (बबइ उपत्यका),…
भूगोल र स्थान१,५७६ शब्द
लोक सेवा आयोग (नेपाल)
वि.सं. २००७ सालमा देशमा प्रजातन्त्रको स्थापना सँगै निजामती कर्मचारीको नियुक्ति छुट्टै र स्वतन्त्र निकायबाट गर्ने उद्देश्यले वि.सं. २००८ साल असार १ - (तदनुसार १५ जुन १९५१ इ.स‌‌.) गते लोक सेवा आयोगको स्थापना भएको हो। यस आयोगले निजामती सेवाका पदमा उपयुक्त…
राजनीति र कानुन१,५६२ शब्द