मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

नयाँ र अद्यावधिक लेखहरू

भर्खरै थपिएका वा अद्यावधिक गरिएका लेख, पछिल्लो मिति अनुसार।

टुकुचा खोला
टुकुचा खोला बागमतीको सहायक नदी हो । काठमाडौँका रुद्रमती र विष्णुमतीका बीच भागमा घना बस्तीका बीच भएर बग्ने यस खोलाको पुरानो सांस्कृतिक नाम इक्षुमती हो र नेवारीमा ‘तुखुचा’ (उखु खोला) भनिने गरिन्छ। तुखुचा अपभ्रंश भएर टुकुचा भएको इतिहासविद् दिनेशराज पन्त…
प्रकृति र वातावरण१६७ शब्द
नागरिक उन्मुक्ति पार्टी
नागरिक उन्मुक्ति पार्टी नेपालको एक राजनीतिक दल हो। यो दलको मुख्य प्रभाव कैलाली जिल्लाको थरुहट क्षेत्रमा रहेको छ। यस राजनीतिक दलको वर्तमान अध्यक्ष रञ्जिता श्रेष्ठ हुन्।
राजनीति र कानुन२६० शब्द
जनता समाजवादी पार्टी
जनता समाजवादी पार्टी नेपालको छैटौँ ठूलो राजनीतिक दल हो। २०८१ वैशाख २३ गते, जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल विभाजन भई यस पार्टीको गठन भएको थियो। पार्टीको गठन सङ्घीय परिषद्का अध्यक्ष अशोक राईको नेतृत्वमा जनता समाजवादी-नेपालका बहुमत सङ्घीय सांसदहरूको समर्थनमा भएको…
राजनीति र कानुन३११ शब्द
तोया गुरुङ
तोया गुरुङ एक नेपाली लेखक तथा कवि हुन्। उनले नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको पहिलो महिला कार्यकारी सदस्यको रुपमा काम गरेकी थिइन्। उनले सन् १९९४ देखि सन् २००४ सम्म नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको कविता विभागको अध्यक्षता गरेकी थिइन्। उनले धुपी र तोया गुरुङका लामा…
जीवनी२०८ शब्द
नेपाल प्रजा परिषद्
नेपाल प्रजा परिषद नेपालमा राणा वंशका विरुद्ध क्रान्तिलाई नेतृत्व गर्नका लागि एउटा सङ्गठन बनाइएको पहिलो प्रयास थियो। टङ्क प्रसाद आचार्यद्वारा नेतृत्व, यस समूहको स्थापना वि.सं १९९३ मा भएको थियो र यसलाई नेपालमा पहिलो राजनीतिक पार्टीका रूपमा पनि लिने गरिन्छ। राणा…
राजनीति र कानुन८९५ शब्द
केसर पुस्तकालय
केसर पुस्तकालय नेपालस्थित सरकारी पुस्तकालय हो, जसको आरम्भ केशर सम्शेरको निजी सङ्ग्रहबाट भएको मानिन्छ। यो काठमाडौंको केशर महलमा अवस्थित छ; निजी पुस्तकालय नेपाल सरकारलाई दान गरिएपछि वि.सं. २०२६देखि यस नाममा सञ्चालन भएको र हाल ५०,००० एकाइ पुस्तक, कागजात तथा अन्य…
भाषा र साहित्य३०६ शब्द
मदन पुरस्कार पुस्तकालय
मदन पुरस्कार पुस्तकालय नेपाली भाषामा प्रकाशित पुस्तक, पुस्तिका र पत्रपत्रिकाको औपचारिक संग्रह, संरक्षण र अभिलेखीकरणमा समर्पित केन्द्र हो। करिब ३ करोड नेपालीभाषी रहेको दक्षिण एसियाका समुदायका लागि यसले विशिष्ट प्रतिष्ठा बनाएको मानिन्छ, र २०१३ वि.सं.देखि स्थायी…
भाषा र साहित्य४२८ शब्द
नेपाली विकिपिडिया
नेपाली विकिपिडिया नेपाली भाषामा तयार गरिएको स्वतन्त्र विश्वकोशीय संकलन हो, जसमा हाल ३०,०८१ लेखहरू समेटिएका छन्। उपलब्ध विवरणअनुसार यसमा ५ जना प्रबन्धक र एक जना प्रशासक तोकिएका छन्, र आरम्भ मिति सन् २००२ जुन ३ उल्लेख गरिएको छ।
भाषा र साहित्य३२३ शब्द
विकिपिडिया
विकिपिडिया एक बहुभाषी, निःशुल्क अनलाइन विश्वकोश हो, जसलाई खुला सहयोगमा आधारित विकि प्रविधि प्रयोग गर्ने स्वयंसेवक समुदायले तयार गर्छ। इतिहासकै सबैभन्दा ठुलो र बढी पढिने सन्दर्भ कृति मानिने यो परियोजना, सन् २०२२ मा विश्वव्यापी ट्राफिकका आधारमा सातौँ स्थानमा…
भाषा र साहित्य७८१ शब्द
नेपाली बृहत् शब्दकोश
नेपाली बृहत् शब्दकोश नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानद्वारा प्रकाशित नेपाली भाषाको शब्दकोशीय कृति हो। यसको पहिलो प्रकाशन वि.सं. २०४० मा भएको बताइन्छ। यस कृतिको तेस्रो संस्करणलाई विवादास्पद ठानिएको उल्लेख स्रोतमा छ, तर विवादका विषय वा विवरण सार्वजनिक रूपमा प्रस्ट…
भाषा र साहित्य३५९ शब्द
कालापानी
कालापानी भारतको प्रशासनिक नियन्त्रणमा रहेको सीमा–विवादित भूभाग हो, जसलाई भारतले उत्तराखण्डको पिथौरागढ जिल्लामा राख्छ। नेपालले सन् १९९७ देखि यसलाई सुदूरपश्चिम प्रदेशअन्तर्गत दार्चुला जिल्लाको भाग दाबी गर्दै आएको छ। हिमालयका उच्च भेगमा पर्ने यस क्षेत्रको उचाइ…
भूगोल र स्थान६८९ शब्द
संयुक्त राष्ट्र सङ्घ
संयुक्त राष्ट्र सङ्घ सन् १९४५ अक्टोबर २४ मा स्थापना भएको अन्तर्राष्ट्रिय संस्था हो, जसमा १९३ सदस्य राष्ट्र समावेश छन्। यसको उद्देश्य विश्वस्तरका कानुनी, सुरक्षा, आर्थिक र सामाजिक मुद्दामा राष्ट्रहरूबीच सहकार्य प्रवर्द्धन गर्दै युद्धजस्तो विनाश दोहोरिन नदिन…
राजनीति र कानुन६५८ शब्द
नेपाल-चीन सम्बन्ध
नेपाल–चीन सम्बन्ध दुई छिमेकी राष्ट्रबीचको कूटनीतिक, आर्थिक र बहुपक्षीय सहकार्यको रूपरेखा हो, जसलाई १९६० अप्रिल २८ को शान्ति तथा मैत्री सन्धिले औपचारिक आधार दिएको मानिन्छ। १९७५ पछिदेखि भारत र चीनबीच प्रभाव सन्तुलनका प्रसङ्गमा नेपालले सन्तुलित नीति अवलम्बन…
राजनीति र कानुन४५९ शब्द
नेपाल-भारत सम्बन्ध
नेपाल–भारत सम्बन्ध भन्नाले गणतन्त्र भारत र सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल बीचका द्विपक्षीय सम्बन्धलाई जनाउँछ। १९५० को भारत–नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि र त्यसका गोप्य पत्रहरूले सुरक्षा, आवागमन र आर्थिक पहुँचको रूपरेखा दिए; खुला सीमा, पारस्परिक रोजगारी र…
राजनीति र कानुन४५८ शब्द
तिलगङ्गा आँखा अस्पताल
तिलगङ्गा आँखा अस्पताल काठमाडौंको तिलगङ्गामा सन् १९९४ मा स्थापित एक गैरसरकारी नेत्र-स्वास्थ्य संस्था हो। नेपाल अन्धोपन नियन्त्रण कार्यक्रम (सन् १९९२) को चौखटमा सुरु गरिएको यस केन्द्रले सुलभ सेवा, आँखा बैंक, कोर्निया प्रत्यारोपण, शैक्षिक कार्यक्रम र नवप्रविधि…
भूगोल र स्थान५९१ शब्द
सन्दुक रुइत
डा. सन्दुक रुइत नेपाली नेत्रचिकित्सक तथा तिलगंगा आँखा केन्द्रका निर्देशक हुन्, जसले कम लागतको मोतियाबिन्दु उपचार विधि ‘रुइतेक्टोमी’को अग्रसरता लिए। उनले आफ्नो हातले एक लाखभन्दा बढी मोतियाबिन्दु शल्यक्रिया गरेका छन् र देश–विदेशमा ‘दृश्यका देवता’ भनेर चिनिन्छन्।
जीवनी४६३ शब्द
महावीर पुन
डा. महावीर पुन नेपाली वैज्ञानिक, शिक्षक र सामाजिक उद्यमी हुन्, जसले हिमाली दुर्गम भेगमा ताररहित इन्टरनेट विस्तारमार्फत पहिचान बनाएका छन्। उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता र नेपाल सरकारको विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री हुन्, २०८३ जेठ २६ मा…
जीवनी४४९ शब्द
नेपालमा जलवायु परिवर्तन
नेपालमा जलवायु परिवर्तन उच्च जोखिमको विषय मानिन्छ। जर्मनवाचको क्लाइमेट रिस्क इन्डेक्स (२०२०) अनुसार १९९९–२०१८ बीच नेपाल ९औँ बढी प्रभावित देशका रूपमा सूचीकृत भयो। हिमालय क्षेत्रका बाढी र पहिरो, र गरिबीको संवेदनशीलताले जनजीवन र पूर्वाधारमा गहिरो असर पारेका छन्।…
प्रकृति र वातावरण४७१ शब्द
आयुर्वेद
आयुर्वेद वैदिक परम्परामा आधारित एक प्राचीन चिकित्साशास्त्र हो, जसलाई अथर्ववेदको उपवेद मानिन्छ। यसले शरीर, मन र आत्माको सम्यक् सन्तुलनलाई स्वास्थ्यको आधार मानेर त्रिदोष (वात, पित्त, कफ) को सन्तुलनमार्फत रोगप्रबन्ध गर्ने सिद्धान्त विकसित गरेको छ; जडीबुटी, विशेष…
स्वास्थ्य र चिकित्सा५६४ शब्द
निर्मल पुर्जा
निर्मल पुर्जा (निम्स दाइ) नेपाली मूलका हिमाल आरोही र बेलायती भूतपूर्व गोर्खा सैनिक हुन्, जसले सन् २०१९ मा जम्मा १८९ दिनमा ८ हजार मिटरभन्दा माथिका विश्वका चौधै शिखर पूरा गरे। यस उपलब्धिले दक्षिण कोरियाली किम चाङ्-हो को दीर्घकालीन रेकर्ड तोडियो; उनी चौध शिखर…
जीवनी४८१ शब्द
कामीरिता शेर्पा
कामीरिता शेर्पा नेपाली शेर्पा पर्वतारोही हुन्, जसले सगरमाथामा सर्वाधिक पटक शिखरारोহণ गरेर कीर्तिमान स्थापित गरेका छन्। २०७५ जेठदेखि रेकर्डधारी रहेका उनले २०८३ जेठ ३ मा ३२ औँ सफल आरोहण गर्दै आफ्नै उपलब्धि परिमार्जन गरे; उनका पेशागत अनुभव र जोखिमबारेका विचारले…
समाज र जीवनशैली५७२ शब्द
पासाङ ल्हामु शेर्पा
पासाङ ल्हामु शेर्पा नेपालकी पहिलो महिला सगरमाथा आरोही हुन्। २०५० वैशाख १० मा २.१५ बजे दक्षिणी मोहडाबाट शिखर चुमेकी उनी अवतरण क्रममा निधन भइन्। तीन असफल जमर्कापछि प्राप्त कीर्तिका लागि उनलाई २०५९ वैशाख १० मा राष्ट्रिय विभूति घोषित गरी मृत्यु पश्चात् ‘नेपाल…
समाज र जीवनशैली३८६ शब्द
आप्पा शेर्पा
आप्पा शेर्पा नेपालका एक नेपाली पर्वतारोही हुन्, जन्म वि.सं. २०१६ माघ ०६। उनले पृथ्वीको सबैभन्दा अग्लो सगरमाथा २१ पटक चढेर उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गरे। उनको २१औँ आरोहण विसं २०६८ बैशाखमा सम्पन्न भयो, जसका कारण उनको नाम विश्व किर्तिमानमा दर्ता भयो।
समाज र जीवनशैली२३० शब्द
तेन्जिङनोर्गे शेर्पा
तेन्जिङनोर्गे शेर्पा एक नेपाली शेर्पा पर्वतारोही थिए, जसले २०१० जेठ १६ (१९५३ मे २९) मा एडमन्ड हिलारीसँग सगरमाथाको पहिलो सफल आरोहण गरे। उनी भारतको दार्जिलिङमा बसोबास गर्दै प्रशिक्षक, पर्वत–मार्गदर्शक र संस्थापकको भूमिकामा सक्रिय रहे। टाइम पत्रिकाले उनलाई २०औँ…
समाज र जीवनशैली७८७ शब्द