नेपाली विश्वकोशको बारेमा
नेपाली भाषामा प्रामाणिक, स्रोत-पारदर्शी र सबैका लागि खुला ज्ञानकोश निर्माण गर्ने एक गैर-नाफामूलक प्रयास।
लक्ष्य
नेपाली विश्वकोश (nepaliencyclopedia.com) ले नेपाल, हिमाली क्षेत्र र विश्वको ज्ञानलाई नेपाली भाषामा, व्यावसायिक विश्वकोशको मापदण्डमा प्रस्तुत गर्न चाहन्छ। प्रत्येक लेखले भन्न सक्नुपर्छ — यो कहाँबाट आयो, कसले लेख्यो, र कति विश्वसनीय छ।
प्रेरणा र सन्दर्भ
नेपालबारे एकल-खण्ड सन्दर्भ-ग्रन्थको परम्परा मधुरमण आचार्यको Nepal Encyclopedia: A Concise Encyclopedia of the Facts and Knowledge about the Kingdom of Nepal (नेपाल इन्साइक्लोपिडिया फाउन्डेसन, काठमाडौँ; दोस्रो संस्करण १९९४) ले स्थापित गरेको हो — नेपालका जिल्ला, वंश, जातजाति, सन्धि र संस्थाहरूको वर्णानुक्रम सङ्क्षिप्त प्रविष्टिहरू। त्यो कृति अङ्ग्रेजीमा र स्वत्वाधिकार-सुरक्षित छ; नेपाली विश्वकोशले त्यसको पाठ प्रयोग गर्दैन, तर त्यसको विषय-व्याप्तिलाई “नेपालको सङ्क्षिप्त विश्वकोशमा के-के हुनुपर्छ” भन्ने जाँचसूचीका रूपमा लिन्छ र पुस्तकालयमा आधारभूत सन्दर्भका रूपमा सूचीबद्ध गर्छ।
यस परियोजनाको ढाँचा असमिया विश्वकोश (assamese-encyclopedia.org) को नमुनामा आधारित छ — सोही संस्थापकको एउटै सिद्धान्तमा चल्ने भगिनी-परियोजना।
हाम्रा लेख
नेपाली विश्वकोशका सबै लेख यहाँका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना, आफ्नै भाषा र आफ्नै सम्पादकीय मापदण्डमा लेखेका हुन् — एकरूप ढाँचा (परिचय, मुख्य तथ्य, खण्डबद्ध व्याख्या, सन्दर्भ), नेपाली अङ्क र वि.सं. मिति, श्रेयसहित तस्बिर र समीक्षाको अवस्था प्रत्येक लेखसँगै। कुनै पनि लेख बाहिरबाट उतारिएको होइन। प्रत्येक लेख पाठकले सम्पादन प्रस्ताव गर्न सक्छन्; सम्पादक-मण्डलको स्वीकृतिपछि मात्र परिवर्तन प्रकाशित हुन्छ, र हरेक संशोधनको इतिहास सुरक्षित रहन्छ। लेखहरू CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छन्।
यसबाहेक अनुसन्धान-ढाँचा लेख — सञ्चार बुद्धिमत्ता विज्ञान (CIS), मानव सञ्चार बुद्धिमत्ता (HCI) र UAHDF विधिबारे — प्रस्तावित ढाँचाका रूपमा स्पष्ट चिह्नित गरी राखिन्छन्।
नेपाली विकिपिडियाप्रति श्रद्धाञ्जली
नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञानको जग नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूले दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि, कुनै पारिश्रमिकबिना, एक-एक वाक्य थपेर बसालेका हुन्। नेपाली विश्वकोशका लेख लेख्दा हाम्रा सम्पादकहरूले अध्ययन गरेका तथ्यका आधारहरूमध्ये उहाँहरूको त्यो सामूहिक श्रम सबैभन्दा ठूलो हो।
यहाँका लेख उहाँहरूका लेखका प्रतिलिपि होइनन् — तिनको संरचना, भाषा र सम्पादकीय निर्णय हाम्रा आफ्नै हुन् — तर त्यो ज्ञान-परम्पराबिना यो काम सम्भव थिएन। त्यसैले हामी नेपाली विकिपिडिया र विकिमिडिया कमन्सका सबै योगदानकर्ताप्रति हार्दिक कृतज्ञता प्रकट गर्छौँ, र पाठकलाई पनि त्यहाँ योगदान गर्न अनुरोध गर्छौँ। तस्बिरहरू विकिमिडिया कमन्सका हुन्, प्रत्येकमा फोटोग्राफर र अनुज्ञापत्रको श्रेयसहित।
स्रोतहरू
- नेपाली विकिपिडिया — नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञानको आधार-स्तम्भ; हाम्रा सम्पादकहरूको अध्ययनको प्रमुख आधार (श्रद्धाञ्जली)।
- मधुरमण आचार्य, Nepal Encyclopedia (Nepal Encyclopedia Foundation, 1994) — विषय-व्याप्तिको नमुना र आधारभूत सन्दर्भ (पुस्तकालय)।
- नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान, नेपाली बृहत् शब्दकोश; राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, राष्ट्रिय जनगणना २०७८; पुरातत्त्व विभाग; नेपाल पर्यटन बोर्ड।
- विकिमिडिया कमन्स — तस्बिर, प्रत्येकको लेखक र अनुज्ञापत्रसहित।
तथ्याङ्क
पछिल्लो तथ्य-निर्माण: १२ नोभेम्बर २०२६।
संस्थापक
नेपाली विश्वकोश सत्यव्रत निराला (Satyavrat Nirala) को एक गैर-नाफामूलक पहल हो। यहाँ कुनै विज्ञापन छैन र पाठकको कुनै व्यक्तिगत तथ्याङ्क बेचिँदैन।
nepaliencyclopedia.com — a non-profit initiative by Satyavrat Nirala.