मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

सबै लेख

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।

अल्बाट्रोस (नेपाली ब्यान्ड)
अल्बाट्रोस वि.सं. २०५५ मा काठमाडौँमा तीन विद्यालयका साथीहरू मिलेर स्थापना गरेको एक नेपाली 'अल्टरनेटिभ रक' ब्यान्ड हो। सुरुमा एक 'अन्डरग्राउन्ड मेटल' समूहको रूपमा सुरु भएको यो ब्यान्ड समयक्रमसँगै स्थानीय सङ्गीत क्षेत्रको एक अग्रणी शक्तिको रूपमा विकसित भएको छ।
कला र संस्कृति५८५ शब्द
मोरङ जिल्ला
मोरङ जिल्ला पूर्वी तराईको औद्योगिक केन्द्रका रूपमा चिनिने, कोशी प्रदेशअन्तर्गत रहेको जिल्ला हो। १,८५५ वर्ग कि.मि. क्षेत्रफलको यस जिल्लाको सदरमुकाम बिराटनगर हो, जसले राष्ट्रिय उद्योग र व्यापारमा अग्रणी भूमिका खेलेको छ। सीमा झापा जिल्ला, इलाम जिल्ला, धनकुटा…
भूगोल र स्थान५८४ शब्द
सिद्धार्थनगर नगरपालिका
सिद्धार्थनगर नगरपालिका लुम्बिनी प्रदेशको रुपन्देही जिल्लाको दक्षिण भागमा पर्ने जिल्लाको सदरमुकाम र प्रमुख औद्योगिक सहर हो। काठमाडौँदेखि २६५ किलोमिटर पश्चिम र लुम्बिनीबाट करिब २५ किलोमिटर पश्चिम स्थित यो सहर भारतको उत्तर प्रदेशको सुनौलीसँग जोडिन्छ, र…
भूगोल र स्थान५८४ शब्द
नेपालको प्रधान सेनापति
प्रधान सेनापति वा चिफ साब, नेपाली सेनाको प्रमुख कमान्डर हो।
राजनीति र कानुन५८४ शब्द
हरिवंश आचार्य
हरिवंश आचार्य (वि.सं. २०१४ जन्म) नेपाली अभिनेता, गायक र प्रमुख हास्य कलाकार हुन्। मदन कृष्ण श्रेष्ठसँगको ‘मह जोडी’ तथा रंगमञ्च, चलचित्र र टेलिभिजनमा निरन्तर सक्रियताको कारण, र वि.सं. २०४६ को जगदम्बाश्री पुरस्कार प्राप्ति मार्फत, उनी नेपाली मनोरञ्जनको…
इतिहास५८३ शब्द
जाजरकोट जिल्ला
जाजरकोट जिल्ला नेपालका कर्णाली प्रदेशअन्तर्गत पर्ने प्रशासनिक इकाइ हो, जसको सदरमुकाम खलङ्गा रहेको छ। जिल्लाको क्षेत्रफल २,२३० वर्ग किलोमिटर छ र राष्ट्रिय जनगणना २०७८ मा जनसङ्ख्या करिब १,८९,३६० उल्लेख भए पनि कतिपय अभिलेखमा १,८९,३६५ देखिन्छ। बाईसे राज्यकालदेखि…
भूगोल र स्थान५८२ शब्द
धरान उपमहानगरपालिका
धरान उपमहानगरपालिका, सुनसरी जिल्लाको शहरी केन्द्र, कोशी प्रदेश र तराई–पहाडको सङ्गममा अवस्थित एक प्रमुख सहर हो। शिक्षा, स्वास्थ्य, व्यापारीक सेवा र पर्यटन पूर्वाधारका कारण यो सहर नेपालका नमुना शहरी क्षेत्रमध्ये उदीयमान मानिन्छ, जहाँ ऐतिहासिक ब्रिटिस गोर्खा…
भूगोल र स्थान५८२ शब्द
हलेसी महादेव
हलेसी महादेव खोटाङ जिल्लाको दुर्छिम–छापडाँडाको पूर्वतर्फ, हलेसी तुवाचुङ नगरपालिकाको वडा नं ७ महादेवस्थान गाउँमा रहेको त्रिधार्मिक तीर्थ हो। समुद्री सतहबाट ४,७३६ फिटको उचाइमा बसेको यस स्थललाई हिन्दू, किराँत र बौद्ध परम्पराले समान रूपले पवित्र मान्छन्, र तीन…
धर्म र दर्शन५८२ शब्द
बुढासुब्बा मन्दिर
बुढा सुब्बा मन्दिर वा बुढा सुब्बा नेपालको पूर्वमा अवस्थित सुनसरी जिल्लाको धरान उपमहानगरपालिकाको बिजयपुरमा रहेको छ। दन्तकाली देखि केही पूर्व सेउती खोलाको डिलमाथि रहेको उक्त स्थानमा टुप्पा नभएका बाँसहरू पाइन्छन् जसलाई बूढासुब्बाले गुलेलीले मट्याङ्ग्रा हानेर…
धर्म र दर्शन५८२ शब्द
नेपालको भौगर्भिक बनोट
नेपाल दक्षिण एसियाको मध्य हिमालयमा पर्ने देश हो। यो देशको भौगर्भिक बनावट अन्य सामान्य मुलुकहरूको भन्दा अलग किसिमको छ।
विज्ञान५८२ शब्द
धनतेरस
पञ्चाङ्ग बमोजिम प्रत्येक वर्ष कार्तिक कृष्ण पक्षको त्रयोदशीका अथवा काग तिहारका दिन दिन धनवन्तरी त्रयोदशी अर्थात धनतेरस मनाउने चलन छ । धन त्रयोदशी र धनतेरस पनि यसै दिनलाई भन्ने गरिन्छ । यो दिन मूलतः आयुर्वेदका प्रवर्तक धन्वन्तरि र धनका देवता कुबेरको जन्मोत्सव…
कला र संस्कृति५८२ शब्द
प्रतिपक्ष दलको नेता (नेपाल)
विपक्षी दलको नेता नेपालको सङ्घीय संसद तल्लो सदनमा आधिकारिक विपक्षी दलको नेतृत्व गर्ने प्रतिनिधि सभा निर्वाचित सदस्य हुन्। विपक्षी दलका नेता भनेको सदनमा सबैभन्दा धेरै सिट भएको तर सरकार नभएको राजनीतिक दलको संसदीय दलको नेता हो। हाल यस पदमा भीष्मराज आङदेम्बे छन्।
राजनीति र कानुन५८१ शब्द
सुपादेउराली मन्दिर
सुपा देउराली झण्डै ४,५०० फिटको उचाइमा अवस्थित अर्घाखाँची जिल्लाको मध्यभागमा अवस्थित देवीस्थल हो। त्यस मार्गमा आवतजावत गर्ने धर्मात्माहरूको इच्छा पूरा गराइदिने सुपादेवी स्थानीय क्षेत्रमा आस्थाकी प्रतीक मानिन्छिन्। यो देवी मन्दिर सन्धिखर्क गोरुसिङ्गे…
धर्म र दर्शन५८१ शब्द
खोटाङ जिल्ला
खोटाङ जिल्ला कोशी प्रदेशको एक पहाडी प्रशासनिक इकाइ हो, जसको सदरमुकाम दिक्तेलमा अवस्थित छ। दुधकोशी–अरुण बीचको मध्य किराँत/खम्बुवान क्षेत्रबाट विकसित यस जिल्लाले ऐतिहासिक शासन-पोखरी, गढी–थुम संरचना र हाल २ नगरपालिका तथा ८ गाउँपालिका समेटेको स्थानीय शासकीय…
भूगोल र स्थान५८० शब्द
ललितपुर जिल्ला
ललितपुर जिल्ला बागमती प्रदेशको एक प्रशासनिक इकाइ हो, जो काठमाडौँ उपत्यकाको दक्षिण भागमा पर्छ। पाटन दरबार स्क्वायरलाई युनेस्को विश्व सम्पदा सूचिमा राखिएको छ, र कृष्ण मन्दिर, अशोक स्तूप तथा महाबौद्ध जस्ता स्थल गरी सांस्कृतिक केन्द्र मानिन्छ। भू–आकृति…
भूगोल र स्थान५७९ शब्द
बर्दिया जिल्ला
बर्दिया जिल्ला नेपालका प्रशासनिक एकाइमध्ये लुम्बिनी प्रदेशमा पर्ने जिल्ला हो। पूर्वमा बाँके जिल्ला, पश्चिममा कैलाली जिल्ला, उत्तरमा सुर्खेत जिल्ला र सल्यान जिल्ला तथा दक्षिणमा भारतको उत्तर प्रदेश यसका सीमाना हुन्। कुल २०२५ वर्गकिमी क्षेत्रमध्ये ६८.७६% समथर…
भूगोल र स्थान५७९ शब्द
शाह वंश
शाह वंश गोरखा मूलका राजघराना हुन्, जसले १५५९–१७६८ बीच गोरखा राज्य चलाए र १७६८–२००८ मे २८ सम्म एकीकृत नेपालका शासक भए। एकीकरणको नेतृत्वमा पृथ्वीनारायण शाह निर्णायक मानिन्छ। उत्पत्तिबारे स्रोतहरूमा मतभेद छन्, तर यस वंशले उपत्यका विजयपछि राष्ट्रिय सत्ता…
इतिहास५७९ शब्द
पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा
पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा नेपालका राणा शासनकालका १५औं श्री ३ महाराज थिए। वि.सं. २००२ मा सत्तारोहण गरी उदार सुधार, शिक्षा विस्तार, उद्योग प्रवर्द्धन र २००४ को नगर निर्वाचन जस्ता पहल गरे। वैधानिक कानुन २००४ घोषणा गरे पनि लागू गर्न नपाई २००५ मा पदत्याग गरे र…
जीवनी५७८ शब्द
गोपाल योञ्जन
गोपाल योञ्जन (२६ अगस्ट १९४३–२० मे १९९७) भारतीय मूलका, नेपाली भाषाका गीतकार, गायक र सङ्गीतकार थिए। देशप्रेम विषयक नेपाली गीत, स्वरको बहुविधता, र व्यावसायिक रूपमा स्थापित हुने प्रारम्भिक पुस्ताका प्रतिनिधि रूपमा उनी विशेष पहिचानमा रहँदै, उनका रचनाहरू नेपाली…
जीवनी५७८ शब्द
दशरथ रङ्गशाला
दशरथ रङ्गशाला काठमाडौँको त्रिपुरेश्वरस्थित नेपालकै ठूलो र बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला हो। यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको खेल मैदानका रूपमा मानिन्छ र मुख्यतः फुटबलसहित सांस्कृतिक तथा मनोरञ्जन कार्यक्रमका लागि प्रयोग हुने गर्छ। वि.सं. २०१४ वरिपरि निर्माण भएको उल्लेख…
खेलकुद५७८ शब्द
काठमाडौँ
काठमाडौँ नेपाल राज्यको सङ्घीय राजधानी र जनसङ्ख्याका आधारमा सबैभन्दा ठूलो सहर हो। बागमती प्रदेशको काठमाडौँ उपत्यकामा १,३३७ मिटर उचाइमा अवस्थित यो महानगर हिमालय पहाडी क्षेत्रमा श्रीनगरपछि दोस्रो ठूलो सहर मानिन्छ। वि.सं. २०७८ को जनगणनामा ८,६२,४०० बासिन्दा र…
भूगोल र स्थान५७६ शब्द
किराँत काल
किराँत काल नेपालको इतिहासको एक काल खण्ड हो, जुन समयमा नेपालमा किराँतीहरूले शासन गर्दथे। प्रथम किराँती राजा यलम्बरले किराँत अधिराज्यको स्थापना गरेका थिए। काठमाडौँ उपत्यकामा पाइएका नि‍योलि‍थि‍क उपकरणहरूबाट यो थाहा पाइन्‍छ कि‍ नेपालमा मानि‍सको बसोबास कम्‍ति‍मा…
इतिहास५७६ शब्द
पाँचथर जिल्ला
पाँचथर जिल्ला नेपालका पहाडी भेगमध्ये मेची अञ्चलभित्र पर्ने प्रशासकीय एकाइ हो। सदरमुकाम फिदिम रहेको यस जिल्लाको उचाइ करिब ३८३ मि. देखि ४,५७५ मि.सम्म फैलिएको छ। पूर्वतर्फ भारतको सिक्किम र दार्जिलिङसँग सीमाना जोडिन्छ। ऐतिहासिक लिम्बुवान क्षेत्रको केन्द्रिय भूभाग…
भूगोल र स्थान५७३ शब्द
कामीरिता शेर्पा
कामीरिता शेर्पा नेपाली शेर्पा पर्वतारोही हुन्, जसले सगरमाथामा सर्वाधिक पटक शिखरारोহণ गरेर कीर्तिमान स्थापित गरेका छन्। २०७५ जेठदेखि रेकर्डधारी रहेका उनले २०८३ जेठ ३ मा ३२ औँ सफल आरोहण गर्दै आफ्नै उपलब्धि परिमार्जन गरे; उनका पेशागत अनुभव र जोखिमबारेका विचारले…
समाज र जीवनशैली५७२ शब्द