नयाँ र अद्यावधिक लेखहरू
भर्खरै थपिएका वा अद्यावधिक गरिएका लेख, पछिल्लो मिति अनुसार।
-
सत्यमोहन जोशी
सत्यमोहन जोशी नेपाली साहित्य, इतिहास र संस्कृति अध्ययनका अग्रणी व्यक्तित्व थिए। उनी तीन पटक मदन पुरस्कार प्राप्त गर्न सफल एक्ला साहित्यकार मानिन्छन् र वि.सं. २०१५ मा पुरातत्व विभागका पहिलो निर्देशक बने। वाङ्मय शताब्दीमा प्रवेशपछि उनको सम्मानमा स्मारक सिक्का…
-
नेपाली शब्दकोश
नेपाली शब्दकोश नेपाली भाषाका शब्दबारे अर्थ, उत्पत्ति, स्रोत, पर्याय–विपर्याय, हिज्जे, व्याकरण, उच्चारण र उदाहरणसमेत संकलित गर्ने ग्रन्थ हो। यसको प्रारम्भिक इतिहास वि.सं. १८६८ मा लन्डनबाट आएको शब्दावलीदेखि सुरु भई, संस्थागत तथा निजी पहलहरूले क्रमशः नेपाली…
-
कान्तिपुर दैनिक
कान्तिपुर दैनिक नेपालमा प्रकाशित नेपाली भाषाको एक प्रमुख दैनिक पत्रिका हो, जसको मुख्यालय काठमाडौँमा अवस्थित छ। यसले २०४९ फागुन ९ मा नियमित छापाखाना प्रकाशन सुरु गर्यो र कान्तिपुर पब्लिकेसन्सको मातहत सञ्चालन हुन्छ। शनिवारी परिशिष्ट ‘कोशेली’, बालपत्रिका…
-
गोरखापत्र
गोरखापत्र नेपाली भाषाको सरकारी स्वामित्वको पत्रिका हो, जसको प्रकाशन काठमाडौँबाट हुन्छ। वि.सं. १९५८ वैशाख २४ मा सुरु भएको यस पत्रिका प्रारम्भमा साप्ताहिक थियो र वि.सं. २०१७ फागुन ७ देखि दैनिक छापिन थाल्यो। यसले गोरखापत्र संस्थानमार्फत अन्य पत्रिका र दैनिकहरूको…
-
साझा प्रकाशन
साझा प्रकाशन नेपालको इतिहासमै पुरानो मानिने प्रकाशन संस्था हो, जसको स्वामित्व संरचनामा ६० प्रतिशत अंश नेपाल सरकारको र ४० प्रतिशत अंश साहित्यकार, पत्रकारिता क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्तित्व, शिक्षासेवी तथा सर्वसाधारण नेपाली नागरिकमा बाँडिएको छ। यसको सुरुआत वि.सं.…
-
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान नेपालका दर्शन, संस्कृति, साहित्य र भाषा सम्बन्धी संरक्षण, प्रवर्द्धन र विकासका कार्यमा समर्पित एक शैक्षिक-सांस्कृतिक संस्था हो। यसको परिकल्पना इतिहासकार बलचन्द्र शर्मा र महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले अघि सारेका थिए, र वि.सं. २०१३ मा…
-
मदन पुरस्कार
मदन पुरस्कार नेपाली भाषाका कृतिहरूलाई दिइने प्रमुख वार्षिक सम्मान हो, जसको सञ्चालन र वितरण मदन पुरस्कार पुस्तकालयले गर्छ। वि.सं. २०१२ मा गुठी स्थापना घोषणाबाट सुरु भएको यो पुरस्कार साहित्य, समाजशास्त्र र विज्ञानसम्बन्धी उत्कृष्ट सिर्जनालाई मान्यता दिन्छ।…
-
नेपाली व्याकरण
नेपाली व्याकरण भन्नाले नेपाली भाषाको रूपविज्ञान (भाषाविज्ञान) र वाक्यरचना समेटिने नियमसमूह जनाइन्छ। यो प्रणालीले शब्द कसरी बन्छन् र तिनले कसरी अर्थपूर्ण वाक्य बनाउँछन् भन्ने आधार तय गर्छ। नेपाली देवनागरी लिपिमा लेखिन्छ, र व्याकरणीय अध्ययन प्रायः वर्ण, शब्द र…
-
मुनामदन
मुनामदन महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा लिखित खण्डकाव्य हो, जुन झ्याउरे लयमा बुनिएको छ। नेपाली साहित्यको अत्यन्त प्रख्यात कृति मानिने यस काव्यलाई लेखकले आफ्नो निधनअगाडि समेत विशेष रूपमा जोगाइराख्नुपर्ने बताएको उल्लेख छ, र यो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा धेरै…
-
नारायणगोपाल
नारायणगोपाल गुरुवाचार्य (वि.सं. १९९६ असोज १८–२०४७ मङ्सिर १९) नेपाली आधुनिक गायनका शिखर व्यक्तित्व र ‘स्वरसम्राट’ उपाधिले सम्मानित गायक थिए। उनले रेकर्ड गरेका गीतहरूको कुल संख्या स्रोतअनुसार फरक-फरक छ। उनका रचनाहरू नेपाली आधुनिक गीतको रूप-रङ निर्धारणमा…
-
मदनमणि दीक्षित
मदनमणि दीक्षित (वि.सं. १९७९–२०७६) नेपाली भाषाका प्रख्यात साहित्यकार र पत्रकार थिए। वैदिक–पौराणिक आख्यान र पूर्वीय दार्शनिक परम्परालाई आधुनिक नेपाली लेखनमा रूपान्तरित गर्नु उनको पहिचान हो। ‘माधवी’ उपन्यासका लागि उनले वि.सं. २०३९ मा मदन पुरस्कार र उही वर्ष साझा…
-
बालकृष्ण पोखरेल
बालकृष्ण पोखरेल नेपाली भाषाशास्त्र, साहित्यिक लेखन र उच्चशिक्षण क्षेत्रमा ख्याति कमाएका व्यक्तित्व हुन्। वि.सं. २०२१ मा ‘नेपाली भाषा र साहित्य’ कृतिका लागि मदन पुरस्कार पाए। दीर्घकालीन अनुसन्धान र संकलनबाट विकसित विशाल द्विभाषी कोश र संस्थागत सम्पादन–अभियानमा…
-
गुरुप्रसाद मैनाली
गुरुप्रसाद मैनाली नेपाली भाषाका लोकप्रिय कथाकार हुन्, जसले गाउँजीवन र दैनिकीलाई कथाको केन्द्रमा ल्याए। वि.सं. १९९२ मा ‘नासो’ कथा छापियो र वि.सं. २०२० मा त्यही नामको सङ्ग्रह निस्केपछि उनी व्यापक रूपमा परिचित बने। न्यायसेवाका अनुभव र यात्राबाट संचित अवलोकन उनका…
-
भवानी भिक्षु
भवानी भिक्षु (वि.सं. १९६६ जेठ २१ – २०३८ बैशाख ४) आधुनिक नेपाली कथासाहित्यका प्रमुख हस्ताक्षर हुन्। मैनाली र कोइरालापछि कथाशैलीमा अवदान पु¥याउँदै उनले तराइको सामाजिक जमीन र मनोवैज्ञानिक यथार्थलाई कथ्य बनाए। ‘आगत’ उपन्यासका लागि साझा पुरस्कार र मदन पुरस्कार…
-
माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)
माधवप्रसाद घिमिरे वि.सं. १९७६ असोज ७ मा लमजुङमा जन्मिएका, स्वच्छन्दतावादी भावधाराका नेपाली कवि, गीतकार र निबन्धकार थिए। कविता, खण्डकाव्य र गीतिनाटकमा प्रमुख योगदान दिएका उनलाई ‘राष्ट्रकवि’ का रूपमा सम्मान गरिएको छ। ‘गाउँछ गीत नेपाली’ जस्ता लोकप्रिय गीतका…
-
पारिजात
पारिजात नेपाली भाषामा बहुअर्थ भएका शब्दमध्ये एक हो, जसले फरक–फरक वस्तु र कृतिलाई जनाउँछ। उपलब्ध स्रोतअनुसार यस नामले एक फूल, नेपाली साहित्य क्षेत्रमा परिचित एक साहित्यकार, र यही शीर्षक बोकेको एक पत्रिकालाई सूचित गर्दछ; त्यसैले प्रयोग गर्दा प्रसङ्ग र वर्गीकरण…
-
भूपि शेरचन
वि.सं. १९९२–२०४६ को जीवनयात्रामा सक्रिय भूपि शेरचन आधुनिक नेपाली कविताका प्रमुख स्रष्टामध्ये एक हुन्। मुस्ताङको थाक टुकुचेमा जन्मिएका उनले बि.ए. तहसम्म बनारसमा अध्ययन गरे, ‘घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे’ का लागि सन् १९६९/वि.सं. २०२६ मा साझा पुरस्कार प्राप्त…
-
गोपालप्रसाद रिमाल
गोपालप्रसाद रिमाल (वि.सं. १९७५–२०३०) नेपाली साहित्यका अग्रपङ्क्तिमा उभिने प्रगतिवादी कवि तथा नाटककार मानिन्छन्। काठमाडौँको लगनटोलमा जन्मिएका उनले शास्त्रीय छन्दको सीमा पार गर्दै मुक्त छन्दलाई स्थापत्य दिए। आमाको सपना का लागि मदन पुरस्कार प्राप्त गरेका छन्…
-
सिद्धिचरण श्रेष्ठ
सिद्धिचरण श्रेष्ठ (वि.सं. १९६९ जेठ ९ – २०४९ जेठ २२) नेपाली र नेपाल भाषा (नेवारी) दुवैमा सिर्जना गर्ने कवि हुन्। युगीन संवेदना र सामाजिक परिवर्तनको चाहना कवितामा मुखरित गरेको कारण नेपाल सरकारले उनलाई ‘युगकवि’ उपाधिबाट सम्मानित गर्यो। ओखलढुङ्गाबाट…
-
बालकृष्ण सम
बालकृष्ण सम नेपाली नाटकको विकासमा केन्द्रीय भूमिका खेल्ने साहित्यकार र चित्रकला अभ्यासका लागि चिनिने व्यक्तित्व थिए। २००७ सालको परिवर्तनपछि उनले ‘शमशेर जङ्गबहादुर राणा’ उपाधि हटाई ‘सम’ मात्र प्रयोग गरे। उनका नाटक सामाजिक, ऐतिहासिक, पौराणिक र प्रयोगात्मक…
-
लेखनाथ पौड्याल
लेखनाथ पौड्याल (वि.सं. १९४१–२०२२) छन्दोबद्ध काव्यका अग्रणी स्रष्टा र नेपाली साहित्यको परिष्कारवादी अभिमुखीकरणका आरम्भकर्ता मानिन्छन्। आधुनिक नेपाली साहित्यिक चेतनाको उन्नयन, आध्यात्मिक मानवतावाद र भाषिक अनुशासनका पक्षधरका रूपमा चिनिने उनलाई वि.सं. २००८ मा…
-
मोतीराम भट्ट
मोतीराम भट्ट (वि.सं. १९२३–१९५३; १८६६–१८९६) नेपाली कवि, गायक, निबन्धकार, प्रकाशक, समालोचक र जीवनीकार थिए। उनलाई नेपाली साहित्यमा पहिलो जीवनीकार र समालोचकका रूपमा मानिन्छ, नेपाली गजलको परिचय, निजी मुद्रण परम्पराको आरम्भतर्फ योगदान, र भानुभक्त आचार्य सम्बन्धी…
-
लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा
लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा नेपाली कवि तथा गद्यकार हुन्, जसलाई ‘महाकवि’का रूपमा मान्यता प्राप्त छ। वि.सं. १९६६ कार्तिक २७ गते काठमाडौँको डिल्लीबजारमा जन्मिएका उनले कविता, आख्यान, नाटक र निबन्धमा उल्लेखनीय योगदान दिए। मुनामदन उनका सर्वाधिक चर्चित कृति हुन्। वि.सं.…
-
भानुभक्त आचार्य
भानुभक्त आचार्य (वि.सं. १८७१ असार २९–१९२५ असोज ६) नेपाली कवि, लेखक र दार्शनिकका रूपमा चर्चित ऐतिहासिक व्यक्तित्व हुन्। आधुनिक नेपाली भाषामा मौलिक सृजनाको प्रारम्भिक चरण स्थापनामा उनको योगदान उच्च मानिन्छ। ‘आदिकवि’को उपाधिले सम्मानित उनको काव्य-विरासत र…
