मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

नयाँ र अद्यावधिक लेखहरू

भर्खरै थपिएका वा अद्यावधिक गरिएका लेख, पछिल्लो मिति अनुसार।

नेपाली साहित्य
नेपाली भाषामा सिर्जित कृतिहरूको समष्टिलाई नेपाली साहित्य भनिन्छ। नेपाली भाषा नेपालको राष्ट्रभाषा हो र भारतमा पनि सरकारी रूपमा मान्य छ; यसबाहेक भूटान, बर्मा तथा नेपालबाहिर रहेका नेपाली भाषाभाषी समुदायहरूमा मातृभाषाका रूपमा प्रचलित छ। प्रारम्भिक चरण मौखिक…
भाषा र साहित्य५५१ शब्द
अवधी भाषा
अवधी भाषा उत्तरी भारतको अवध क्षेत्रमा विकसित एक आर्य बोली/भाषिक रूप हो, जसलाई औधि समेत भनिन्छ। १९औँ शताब्दीअघि यो ब्रजसँगै साहित्यिक सम्पर्क भाषाको रूपमा प्रतिष्ठित रह्यो; पछि हिन्दीको विस्तारसँग प्रशासन र शिक्षामा पछाडि पर्‍यो। नाम अवधको सम्बन्ध अयोध्यासँग…
भाषा र साहित्य५८६ शब्द
राई भाषा
राई भाषा शीर्षकमा सामान्यतया किरात राई समुदायका बहुविध मातृभाषाहरू निर्देशित हुन्छन्। यी भाषाहरू नेपालको पूर्वी पहाडी भूभागमा सघन छन्, र भारतका केही राज्यहरूमा पनि प्रयोग हुन्छन्। २००१ को जनगणनाले देशका सबै जिल्लासम्म किरात राईहरूको बसाइँ पुगेको देखाउँछ, जसले…
भाषा र साहित्य४५९ शब्द
शेर्पा भाषा
शेर्पा भाषा नेपालका हिमाली बस्तीहरूमा प्रचलित शेर्पा समुदायको मातृभाषा हो। यो सम्भोट लिपिमा लेखिने, भोट-बर्मेली भाषा परिवारमा पर्ने भाषा मानिन्छ। सोलुखुम्बु, दोलखा, रामेछाप र उत्तर–पूर्व सिन्धुपाल्चोक जिल्ला क्षेत्रमा यसको प्रयोग प्रबल छ। लिपि, ध्वनि र गणना…
भाषा र साहित्य५६१ शब्द
गुरुङ भाषा
गुरुङ भाषा नेपालका गुरुङ समुदायले बोल्ने भाषा हो, जसलाई ‘तमु क्यी’ वा ‘तमु भासा’ पनि भनिन्छ। उपलब्ध तथ्याङ्कअनुसार सन् १९९१ मा नेपालभित्र २२७,९१८ र सन् २०११ मा ३२५,६२२ वक्ता थिए। यो नेपालका प्रमुख भाषाहरू मध्ये समावेश छ, र भारत, भुटान, सिङ्गापुर तथा हङकङका…
भाषा र साहित्य३६२ शब्द
मगर भाषा
मगर भाषा नेपालका मगर समुदायमा केन्द्रित भए पनि देशभरि फैलिएको एक प्रमुख भाषा मानिन्छ। यो भाषा सञ्चार, शिक्षा र सांस्कृतिक अभिव्यक्तिमा क्रमशः प्रयोग बढाउँदै गएको छ। कर्णाली प्रदेशमा ढुट उपभाषा सरकारी व्यवहारमा ल्याइएको उल्लेख छ। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार…
भाषा र साहित्य७३० शब्द
लिम्बू भाषा
लिम्बू भाषा पूर्वी भूभागमा बसोबास गर्ने लिम्बू समुदायको मातृभाषा हो। यो मुख्यत: नेपालको पूर्वी लिम्बूवान क्षेत्रमा, साथै सिक्किम, भुटान र उत्तरी पश्चिम बङ्गालमा बोलिन्छ। यस भाषासँग सम्बन्धित आफ्नै सिरिजंगा लिपि छ। सन् २००१ को गणनाअनुसार नेपालभित्र मातृभाषी…
भाषा र साहित्य२४९ शब्द
तामाङ भाषा
तामाङ भाषा भन्नाले नेपाल, सिक्किम, पश्चिम बङ्गालको दार्जिलिङ क्षेत्र र उत्तर–पूर्वी भारतमा प्रचलित बोली–समूहलाई जनाइन्छ। यस समूहमा उत्तरपश्चिम, दक्षिण पश्चिम, पूर्वी र पश्चिम तामाङ समेटिन्छन्। स्रोतहरूमा पूर्वी तामाङलाई बढी प्रख्यात बताइन्छ। पूर्वी तामाङ र…
भाषा र साहित्य४६९ शब्द
थारू भाषा
थारू समुदायले प्रयोग गर्ने भाषालाई थारू भाषा भनिन्छ। स्रोतहरूमा यो नेपाल, विशेषतः तराई क्षेत्रमा बोलिने प्रमुख भाषामध्ये एक मानिएको छ। पश्चिम र पूर्वतर्फ फरक रूपहरू पाइने उल्लेख छ, र यसका केही विशेषताहरू अवधी, मैथिली, भोजपुरी र बङ्गालीजस्ता छिमेकी भाषासँग…
भाषा र साहित्य५१६ शब्द
भोजपुरी भाषा
भोजपुरी भाषा भारोपेली भाषा परिवारअन्तर्गतको बिहारी समुहमा पर्ने भाषा हो। यसको प्रयोग नेपालको तराई क्षेत्रमा, साथै भारतका बिहार र उत्तर प्रदेशमा बोलिचालीमा हुन्छ। लेखनका लागि कैथी लिपि प्रयोग भएको उल्लेख छ। नेपालको संविधानले यसलाई राष्ट्रिय भाषा भनेर मान्यता…
भाषा र साहित्य२३९ शब्द
मैथिली भाषा
मैथिली भारत र नेपालबीच फैलिएको मिथिला क्षेत्रको एक प्रमुख आर्य भाषा हो। यो भारतको २२ संवैधानिक भाषामध्ये सूचीकृत छ र नेपालमा दोस्रो सबैभन्दा विस्तृत रूपमा बोलिन्छ; नेपालका चौध प्रदेशीय आधिकारिक भाषामध्ये पनि पर्छ। देवनागरी यसको मुख्य लेख्य लिपि हो, ऐतिहासिक…
भाषा र साहित्य७४४ शब्द
नेवारी भाषा
नेवारी भाषा (नेपालभाषा) नेपालका नेपामी/नेवार समुदायको मातृभाषा र काठमाडौं उपत्यकाको ऐतिहासिक सामाजिक थामो हो। चिनी-भोट परिवारमा परे पनि यसमा इन्डो-युरोपेली जडका शब्द ठूलो मात्रामा भित्रिएका छन्। मध्ययुगीन प्रशासन र दरबारमा मुख्य लेखनभाषा बनेको यो भाषा दीर्घ…
भाषा र साहित्य६६३ शब्द
देवनागरी लिपि
देवनागरी लिपि ब्राह्मी परिवारको अक्षरात्मक लेखनप्रणाली हो, जसको लेखाइ बायाँबाट दायाँ हुन्छ। यसको विकास प्राचीन भारतमा गरिएको र प्रयोग सातौँ शताब्दीदेखि निरन्तर भएको बताइन्छ। नेपाल र भारतमा यो औपचारिक लिपि हो, विश्वव्यापी प्रयोगमा चौथो स्थानमा परेर १२० भन्दा…
भाषा र साहित्य५९५ शब्द
नेपाली भाषा
नेपाली भाषा आर्य भाषा परिवारको एक प्रमुख सदस्य हो, जुन हिमाली भूभाग र नेपालमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ। यो नेपालको सरकारी भाषा र सम्पर्क माध्यम हो; सिक्किम तथा पश्चिम बङ्गालको गोर्खाल्यान्ड क्षेत्रीय प्रशासनमा आधिकारिक मान्यता पाएको छ। करिब १.६ करोड मातृभाषी…
भाषा र साहित्य६१४ शब्द
हरिवंश आचार्य
हरिवंश आचार्य (वि.सं. २०१४ जन्म) नेपाली अभिनेता, गायक र प्रमुख हास्य कलाकार हुन्। मदन कृष्ण श्रेष्ठसँगको ‘मह जोडी’ तथा रंगमञ्च, चलचित्र र टेलिभिजनमा निरन्तर सक्रियताको कारण, र वि.सं. २०४६ को जगदम्बाश्री पुरस्कार प्राप्ति मार्फत, उनी नेपाली मनोरञ्जनको…
इतिहास५८३ शब्द
मदनकृष्ण श्रेष्ठ
मदनकृष्ण श्रेष्ठ नेपाली हास्य–शैलीका अग्रणी कलाकार, गायक र लेखक हुन्। वि.सं. २००७ वैशाख ७ गते काठमाडौँमा जन्मेका उनले रेडियो, रंगमञ्च, टेलिभिजन र चलचित्रमार्फत व्यापक पहिचान बनाए। हरिवंश आचार्यसँगको मह जोडीका रूपमा जनचेतनामूलक रचनाले लोकप्रियता पायो, र…
जीवनी७५३ शब्द
राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी
राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपालमा राजसंस्था पक्षधर र हिन्दू राज्य पुनर्स्थापनाका लागि उभिएको दल हो। पूर्व प्रधानमन्त्री सूर्य बहादुर थापा र लोकेन्द्र बहादुर चन्दले २०४७ जेठ १५ मा यसको स्थापना गरेका हुन्। राष्ट्रिय पञ्चायत समाप्तिपछि दुवै नेताले…
राजनीति र कानुन७१९ शब्द
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी नेपालमा समता र सामाजिक न्याय जोडिएको उदार अर्थनीतिमा आस्था राख्ने मध्यमार्गी दलका रूपमा उदाएको शक्ति हो। २०७९ मा दर्ता भएर छोटो समयमै राष्ट्रिय राजनीति केन्द्रमा पुग्यो र २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा १८२ सिट जितेर पहिलो शक्ति…
राजनीति र कानुन७३७ शब्द
नेपाली काङ्ग्रेस
नेपाली काङ्ग्रेस नेपालमा समाजवादी-लोकतान्त्रिक धारा अँगालेको प्रमुख राजनीतिक दल हो। २००६ चैत २७ का दिन नेपाल राष्ट्रिय काङ्ग्रेस र नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेस एकीकृत भएर बनेको यस दलको नेतृत्व हाल गगनकुमार थापाले सम्हालेका छन्। करिब १० लाख क्रियाशील…
राजनीति र कानुन६५१ शब्द
पुष्पलाल श्रेष्ठ
पुष्पलाल श्रेष्ठ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका संस्थापक नेता हुन्। वि.सं. १९८१ असार १५ मा रामेछापमा जन्मिएका उनी दाजु गङ्गालाल श्रेष्ठको बलिदानबाट प्रेरित थिए। कलकत्तामा २००६ सालमा पार्टी स्थापना गरी मार्क्सवाद–लेनिनवादको प्रचार गरे। उनी २०३५ साउन ७ मा नयाँ…
जीवनी४७२ शब्द
टङ्कप्रसाद आचार्य
टङ्कप्रसाद आचार्य (वि.सं. १९६९–२०४९) प्रजातन्त्रवादी नेता, नेपाल प्रजा परिषद्का संस्थापक अध्यक्ष र नेपालका १८औँ प्रधानमन्त्री हुन्। वि.सं. २०१२ माघ १३ देखि २०१४ असार ३१ सम्म सत्तारोहणका क्रममा सहिद सप्ताह/दिवसको परम्परा सुरु भयो। उनका कार्यकालमा प्रथम…
जीवनी६०७ शब्द
रामचन्द्र पौडेल
रामचन्द्र पौडेल नेपालका दीर्घ राजनीतिक अनुभव भएका नेता र तेस्रो निर्वाचित राष्ट्रप्रमुख हुन्। उनले प्रतिनिधि सभाको सभामुख, उपप्रधानमन्त्री तथा विभिन्न मन्त्रालयको नेतृत्व गरेको स्रोतमा उल्लेख छ। तनहुँका निर्वाचन क्षेत्रहरूबाट पटक–पटक विजयी भएका पौडेल नेपाली…
जीवनी५९६ शब्द
रामवरण यादव
डा. रामवरण यादव (जन्म वि.सं. २००४ माघ २२) नेपालका प्रथम तथा भूतपूर्व राष्ट्रपति हुन्। वि.सं. २०६५ साउनमा उनी राष्ट्रपतिको हैसियतमा निर्वाचित भए। यसअघि उनी नेपाली काँग्रेसका महासचिव, संघीय सरकारका स्वास्थ्य मन्त्री तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य रहिसकेका थिए।
जीवनी४४६ शब्द
सुशील कोइराला
सुशील कोइराला (सन् १९३९–२०१६) नेपाली राजनीतिका वरिष्ठ नेता, ३७ औँ प्रधानमन्त्री र नेपाली कांग्रेसका सभापति थिए। वि.सं. २०७० माघ २७ मा व्यवस्थापिका–संसदबाट प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएका उनी झन्डै छ दशक सार्वजनिक जीवनमा सक्रिय रहे। उनले संगठनात्मक निष्ठा,…
जीवनी५०१ शब्द