मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

नयाँ र अद्यावधिक लेखहरू

भर्खरै थपिएका वा अद्यावधिक गरिएका लेख, पछिल्लो मिति अनुसार।

मानदेव
लिच्छवीकालीन शासक मानदेवको शासन नेपालका प्राचीन घटनाक्रमलाई प्रमाणमा उभ्याउने मोड मानिन्छ। उनको समयका शिलालेखहरूले विवरण व्यवस्थित बनेकाले समग्र कालखण्ड स्पष्ट देखिन्छ। सम्वत् ३८६–४१३ (ई.स. ४६४–५०५) बीच शान्त प्रशासन, सीमाविस्तार र सांस्कृतिक कृतित्वका कारण…
जीवनी४९७ शब्द
अंशुवर्मा
अंशुवर्मा लिच्छवि युगका प्रभावशाली शासक र नेपालका राष्ट्रिय विभूति मानिन्छन्। शिवदेव प्रथमका ज्वाइँका रूपमा सत्तामा उक्लिएका उनले “महाराजधिराज” उपाधि ग्रहण गरी शक्ति केन्द्रीकरण गरे, हर्षवर्द्धन र स्रङ्चङ गम्पोबीच सन्तुलित कूटनीति साधे, र…
जीवनी४५८ शब्द
नेपालको पहिलो संविधान सभा
नेपालको पहिलो संविधान सभा वि.सं. २०६५ जेठ १५ देखि २०६९ जेठ १५ सम्म सक्रिय एक सदनीय निकाय थियो, जसलाई नयाँ संविधान लेख्ने अधिकार दिइएको थियो। यसले व्यवस्थापिका संसदको भूमिकासमेत वहन गर्‍यो र प्रारम्भिक वैठकमै नेपाललाई गणतन्त्र घोषणा गर्‍यो, तर सहमति नजुट्दा…
राजनीति र कानुन५९२ शब्द
माओवादी जनयुद्ध
माओवादी जनयुद्ध नेपालका सशस्त्र राजनीतिक द्वन्द्वमध्ये एक प्रमुख अध्याय हो, जसमा तत्कालीन नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) र नेपाल सरकारबीच वि.सं. २०५२ देखि २०६३ सम्म संघर्ष भयो। यो चरणलाई सशस्त्र द्वन्द्वकाल पनि भनियो। करिब १७,००० भन्दा बढीको मृत्यु, व्यापक…
इतिहास६२७ शब्द
नेपालको जनआन्दोलन २०४६
नेपालको जनआन्दोलन २०४६ नेपालमा बहुदलीय व्यवस्था पुनर्स्थापित गर्ने ऐतिहासिक आन्दोलन हो। यसले पार्टीविहीन पञ्चायती शासन टुंग्याउँदै संवैधानिक राजतन्त्रअन्तर्गत संसदीय प्रजातन्त्रको बाटो खोल्यो। नेपाली काङ्ग्रेस र संयुक्त वाम मोर्चाको नेतृत्वमा चलेको, ५० दिन…
इतिहास६०१ शब्द
सात सालको क्रान्ति
सात सालको क्रान्ति नेपालको प्रजातान्त्रिक रूपान्तरणमानै निर्णायक राजनीतिक घटनाक्रम हो। २००७ फागुन ७ मा राणा शासन अन्त्य भई प्रजातन्त्रको घोषणा भयो। नेपाली कांग्रेस र नेपाल प्रजा परिषद्सहितका शक्ति, त्रिभुवनको भूमिकामा, र दिल्ली सम्झौता (२००७)को सहमतिले सत्ता…
इतिहास५३२ शब्द
दरबार हत्याकाण्ड
दरबार हत्याकाण्ड २०५८ जेठ १९ (२००१ जुन १) मा नारायणहिटी दरबारभित्र राजपरिवारसँग सम्बन्धित १० जनाको मृत्यु भएको घटनालाई जनाइन्छ। घटना पछि सार्वजनिक सूचनाले युवराज दीपेन्द्रद्वारा गोली प्रहार भएको बतायो; भोलिपल्ट उनलाई राजा घोषणा गरिए पनि २ दिनमै निधन भई…
इतिहास५३२ शब्द
ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह
ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह नेपालका अन्तिम शाह वंशीय राजा र दुई पटक सिंहासनारोहण गर्ने पहिलो व्यक्ति हुन्। वि.सं. २००७ मा राणा शासनको राजनीतिक संकटमा बालक रूपमा पहिलोपटक राज्यारोहण गरे र २०५८ को दरबार हत्याकाण्डपछि पुनः राजा बने। २०६२/०६३ को आन्दोलनपछि…
जीवनी५४१ शब्द
वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह
वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह (वि.सं. २००२–२०५८) नेपालका दशौँ शाह वंशीय राजा थिए। वि.सं. २०२८–२०५८ को शासनमा उनले पञ्चायती व्यवस्थाबाट संवैधानिक राजतन्त्रतर्फ रूपान्तरण, २०३७ को जनमत सङ्ग्रह, शान्तिक्षेत्र प्रस्ताव, कूटनीतिक सञ्जाल विस्तार र संरक्षित क्षेत्रहरूको…
जीवनी८०३ शब्द
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
महेन्द्र वीरविक्रम शाह शाह वंशका नवौँ राजा र वि.सं. २०११ चैत १ देखि २०२८ माघ १७ सम्म नेपालका शासक थिए। उनको शासनमा पञ्चायती व्यवस्था कार्यान्वयन, २०१५ र २०१९ का संविधान, योजनाबद्ध विकास, महेन्द्र राजमार्गजस्ता पूर्वाधार र कूटनीतिक सक्रियता देखिन्छ; तर २०१७…
जीवनी७७० शब्द
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह नेपालका आठौँ शाहवंशीय राजा थिए, जसले राणा शासन अन्त्यतर्फ उन्मुख निर्णायक राजनीतिक मोडमा भूमिका खेले। उनले राणा-विरोधी आन्दोलनलाई सहयोग पुग्ने कदम उठाए, भारतीय दूतावासमा शरण लिएर कात्तिक २१, २००७ मा दिल्ली पुगे, र २००७ सालको क्रान्ति…
जीवनी५२१ शब्द
कोत पर्व
कोत पर्व १९०३ भदौ ३१ को राति काठमाडौँस्थित कोत परिसरमा घटेको दरबार-आन्तरिक हत्याकाण्ड हो। महारानी राज्यलक्ष्मी देवीका प्रिय गगनसिंह भण्डारीको हत्यारा पत्ता लगाउन बोलाइएको सभामा विवाद चर्किँदा वरिष्ठ भारदारहरू मारिए। यस घटनाबाट जङ्गबहादुर कुँवर उदाए र नेपाल…
कला र संस्कृति७२३ शब्द
सुगौली सन्धि
सुगौली सन्धि नेपाल र ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीबीच भएको सम्झौता हो, जसले अङ्ग्रेज-नेपाली युद्ध औपचारिक रूपमा अन्त्य गर्‍यो। २ डिसेम्बर १८१५ मा हस्ताक्षर र ४ मार्च १८१६ (संवत् १८७२) मा पुष्टि भएको यो सन्धिले नेपालको सीमारेखा पुनःनिर्धारण गर्‍यो र काठमाडौँमा…
इतिहास५५८ शब्द
नालापानीको लडाइँ
नालापानीको लडाइँ सन् १८१४ को देहरादुन क्षेत्रस्थित खलङ्गा किल्ला–नालापानी वरिपरि भएको, नेपाल र इस्ट इन्डिया कम्पनीका फौजबीचको प्रारम्भिक निर्णायक भिडन्त मानिन्छ। अमरसिंह थापाको निर्देशनमा बलभद्र कुँवरले सीमित स्रोतका बाबजुद बलियो प्रतिरक्षा गरे। पानीको मुहान…
भूगोल र स्थान४४६ शब्द
अमरसिंह थापा
अमरसिंह थापा नेपाल–अङ्ग्रेज युद्धताका पश्चिमी किल्ला–रक्षा संयन्त्रका शीर्ष नायक रहेका सैनिक नेता हुन्। उही नामका मुख्तियार भीमसेन थापाका पिता (सानुकाजी) सँग उनी भिन्न व्यक्ति हुन्। देशका राष्ट्रिय विभूति सूचीमा समेटिने यो व्यक्तित्वले राज्य विस्तारदेखि…
जीवनी६२७ शब्द
बलभद्र कुँवर
बलभद्र कुँवर काभ्रेपलान्चोकका भमरकोटमा जन्मेका नेपाली सेनाका कप्तान र नेपालका राष्ट्रिय विभूति हुन्। उनले देहरादून छेउको नालापानी–खलङ्गामा करिब ६०० गोरखालीको नेतृत्व गर्दै अङ्ग्रेज फौजसँग निर्णायक लडाइँ गरे र नेपाल अङ्ग्रेज युद्धपछि व्यापक पहिचान पाए।…
भूगोल र स्थान३७४ शब्द
भीमसेन थापा
भीमसेन थापा नेपालका दोस्रो तथा दीर्घकालीन मुख्तियार र राष्ट्रिय विभूति मानिन्छन्। राजा रणबहादुर शाहसँग निकटता, भण्डारखालपछिको सत्ताकब्जा, राज्य विस्तारको प्रयास, नेपाल–अङ्ग्रेज युद्ध र सुगौली सन्धिसँग उनको नाम जोडिन्छ। उनको शासनमा सैन्य, प्रशासनिक र सार्वजनिक…
जीवनी५६० शब्द
जङ्गबहादुर राणा
जङ्गबहादुर राणा नेपालको ८औँ प्रधानमन्त्री र प्रथम श्री ३ महाराज मानिन्थे। वि.सं. १९०३ को कोतपर्व र भण्डारखाल पर्वपछि उनको वर्चस्व स्थापित भई, राणा वंशको दीर्घ पारिवारिक शासनको ढाँचा बसेको मानिन्छ। उनले मुलुकी ऐन जारि गरी कानुन संहितीकरण गरे, युरोप भ्रमणबाट…
जीवनी५९३ शब्द
पृथ्वीनारायण शाह
शाह वंशका अग्रणी शासक श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह नेपाली राज्यको एकीकरणका प्रणेता मानिन्छन्। बाईसे–चौबिसे राज्यहरू र उपत्यकाका मल्ल राज्यहरूलाई सैन्य, कूटनीति र नाकाबन्दीको संयोजनबाट एक संरचित राज्यतन्त्रमा जोडेर आधुनिक नेपालको आधार तयार गरे। उनी…
जीवनी६२७ शब्द
नेपालको एकीकरण
नेपालको एकीकरण चौबिसे-गोर्खा राज्यबाट आरम्भ भएको दीर्घ सैन्य अभियान हो, जसले पश्चिमतर्फ हिमाञ्चल प्रदेशको सतलज नदीदेखि पूर्वतर्फ सिक्किम र टिस्टा नदी नजिकासम्म प्रभाव विस्तार गर्‍यो। वि.सं. १८०१ को नुवाकोट विजयबाट गति लिएको यो प्रक्रिया वि.सं. १८६१ तिरको…
इतिहास५८८ शब्द
राणा वंश
राणा वंश नेपाल अधिराज्यमा सन् १८४६–१९५१ बीच वास्तविक सत्ता सम्हाल्ने शासक कुल हो, जहाँ शाह वंश औपचारिक रह्यो। काजी जङ्गबहादुर राणाद्वारा स्थापना गरिएको यो निरंकुश व्यवस्थाको अन्त्य वि.सं. २००७ सालमा भयो। राणाहरू कुँवर खलकका वंशज मानिन्छन् र दरबारभित्रका…
इतिहास६९० शब्द
शाह वंश
शाह वंश गोरखा मूलका राजघराना हुन्, जसले १५५९–१७६८ बीच गोरखा राज्य चलाए र १७६८–२००८ मे २८ सम्म एकीकृत नेपालका शासक भए। एकीकरणको नेतृत्वमा पृथ्वीनारायण शाह निर्णायक मानिन्छ। उत्पत्तिबारे स्रोतहरूमा मतभेद छन्, तर यस वंशले उपत्यका विजयपछि राष्ट्रिय सत्ता…
इतिहास५७९ शब्द
मल्ल वंश
मल्ल वंश मध्ययुगीन नेपालका शासकहरूको वंश हो, जसको कालखण्ड करिब १२औँ शताब्दीदेखि १८औँ शताब्दीबीच फैलिएको मानिन्छ। यो अवधिमा नेपाल मण्डलको नेवार सभ्यताले उत्कर्ष पायो, भारत–तिब्बत व्यापार मार्गमा उपत्यका प्रमुख केन्द्र बन्यो, र नेपाल भाषासँगै संस्कृत तथा…
इतिहास७०९ शब्द
लिच्छवि राज्य
लिच्छवि राज्य प्राचीन नेपालको एक प्रमुख चरण हो, जसको अवधि करिब ४००–७५० ईस्वी मानिन्छ। उपलब्ध शिलालेख, मुद्रा र अभिलेखहरूले मानदेवलाई पहिलो प्रामाणिक शासक देखाउँछन्; यद्यपि आरम्भबारे सुपुष्प र जयदेव प्रथम सम्बन्धी दाबीहरू विभाजित छन्। यो काल शासन संरचना,…
इतिहास६४२ शब्द