मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

नयाँ र अद्यावधिक लेखहरू

भर्खरै थपिएका वा अद्यावधिक गरिएका लेख, पछिल्लो मिति अनुसार।

नेपालको इतिहास
एसियाका छिमेकी चीन र भारतबीचको हिमाली भूभागमा अवस्थित नेपालको इतिहास स्वतन्त्रताको निरन्तरता, प्राचीन ग्रन्थीय उल्लेख र बहुविध राज्य–व्यवस्थाको क्रमसँग पहिचान हुन्छ। किराँत, लिच्छवि, मल्ल र शाह शासन हुँदै राणा काल, जनआन्दोलन र गणतन्त्रतर्फको रूपान्तरणसम्मको…
इतिहास६९५ शब्द
चौँरी गाई
चौँरी गाई लामो रौँ भएको बोभाइन समूहको संकर घरपालुवा जनावर हो, जसको उत्पत्ति पहाडी गाइबस्तु र याक वा नाकबीचको प्रजननबाट हुन्छ। यसको उपस्थिति नेपालदेखि तिब्बतको पठार हुँदै मङ्गोलिया र रुसका हिमाली प्रदेशसम्म छ। हिमाली भेगमा यो सामान ढुवानी र दूधका लागि प्रमुख…
प्रकृति र वातावरण४५० शब्द
नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरूको सूची
नेपालले सङ्घीय लोकतान्त्रिक अभ्यासतर्फ मोडिएको निर्णायक चरणको केन्द्रीय निकाय नेपालको पहिलो संविधान सभा थियो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ देखि २०६९ जेठ १५ सम्म सन्चालित यस एक-सदनीय सभाले अन्तरिम संविधान २०६३अनुसार नयाँ संविधान लेख्ने मण्डेट पाएर व्यवस्थापिका–संसदको…
भूगोल र स्थान५७१ शब्द
घरपालुवा चौरी गाई
घरपालुवा चौरी गाई, प्रचलित नाम याक, लामो रौँ भएको बोभाइन समूहको घरपालुवा स्तनधारी हो। यो विशेषतः नेपाल लगायत दक्षिणी मध्य एसिया का उच्च भूभाग, तिब्बती पठार हुँदै उत्तरतर्फ मंगोलिया र रुसका हिमाली प्रदेशमा पाइन्छ। हिमाली बस्तीवरिपरि यसलाई मानिसले ढुवानीका काम…
प्रकृति र वातावरण३८२ शब्द
कस्तुरी मृग
कस्तुरी मृग मोस्किडेइ परिवार र मोस्कस वर्गसँग सम्बन्धित वन्य स्तनधारी हो, जुन दक्षिण एशियाली हिमालमा, विशेषतः नेपालको हिमाली भेगमा भेटिन्छ। स्रोतअनुसार कस्तुरीको अत्यधिक मूल्य (प्रतिग्राम ५ लाखदेखि २५ लाखसम्म) का कारण यस प्राणीमाथि सिकारको दबाब देखिन्छ।…
प्रकृति र वातावरण३१७ शब्द
हात्ती
हात्ती विशाल कदको स्थल-बसोबास गर्ने स्तनधारी हो, हाल तीन किसिम—अफ्रिकी झाडी, अफ्रिकी जङ्गल र एसियाली—अस्तित्वमा छन्। दीर्घ गर्भकाल (२२ महिना), ठूलो नवजात तौल र उल्लेखनीय स्मरणशक्तिका लागि चिनिन्छ; वयस्कलाई प्राकृतिक सिकारी झैँ हुँदैन, तर मानव घुसपैठ र अवैध…
प्रकृति र वातावरण४०० शब्द
घडियाल
घडियाल दक्षिण एसिया क्षेत्रमा पाइने गोहीसम्बन्धी एक प्रजातिको नाम हो। उपलब्ध स्रोतले यसलाई केवल दक्षिण एसियामा पाइने गोहीको एक प्रजाति भनेर परिभाषित गर्छ, र विस्तृत वर्गीकरण, अवस्था वा थप पहिचानसम्बन्धी विवरण भने नदिएको देखिन्छ।
प्रकृति र वातावरण३०३ शब्द
लालीगुराँस
लालीगुराँस नेपालको राष्ट्रिय फूलका रूपमा मान्य छ र पहाडी–हिमाली पट्टीमा सतहदेखि उचाइसम्म पाइने गुराँस समूहको प्रमुख प्रतिनिधि हो। यसको फूल प्रायः रातो र तौलिलो घोसामा फुल्छ, पात लामचौर छ र रुखको कद भू–परिस्थिति अनुसार परिवर्तनशील हुन्छ। नेपालमा पहिचान भएका…
प्रकृति र वातावरण४४६ शब्द
डाँफे
डाँफे नेपालको राष्ट्रिय पक्षी र उच्च पहाडी–हिमाली क्षेत्रमा पाइने चराचर हो। उत्तराखण्डमा पनि यही नामले चिनिने यो प्रान्तीय पक्षी मानिन्छ। अरुणाचल प्रदेशमा देखिएको नयाँ रूपको वर्गीकरणबारे स्पष्ट निष्कर्ष अझै बाँकी छ, र केही क्षेत्रमा शिकार तथा मानवीय गतिविधिले…
प्रकृति र वातावरण३६८ शब्द
हाब्रे
हाब्रे (रातो पाण्डा) ऐलुरस फुल्जेन्स नामक साना आकारको वृक्षवासी स्तनधारी हो, मुख्यतः हिमालयका समशितोष्ण बाँस–गुराँस वनमा बसोबास गर्छ। नेपाल, चीन, वर्मा र भुटानमा पाइने यसको विश्वव्यापी संख्या करिब २,५०० मात्र अनुमान गरिन्छ। आहार मुख्यतया बाँसका पात र तामामा…
प्रकृति र वातावरण७१५ शब्द
हिउँ चितुवा
हिउँ चितुवा (Snow Leopard) ठूलो बिरालो समूहको मांसाहारी स्तनधारी हो, जो दक्षिण एसिया र मध्य एसियाका उच्च हिमाली भूभागमा बसोबास गर्छ। करिब ३,०००–५,५०० मिटर उचाइमा पाइिने यो प्रजातिको वास्तविक संख्या यथार्थरूपमा ज्ञात छैन; खुला आवासमा करिब ३,५००–७,००० र…
प्रकृति र वातावरण४५४ शब्द
पाटे बाघ
पाटे बाघ भारत, नेपाल र बङ्गलादेशका रैथाने बाघको एक उपसमूह हो, जसको उपप्रजाति नाम स्रोतअनुसार ‘प्यानथेरा टाइग्रिस’ भनिएको छ। यसले घाँसेमैदानदेखि उष्ण र समशीतोष्ण सदाबहार वन, सुख्खा झाडी, मरुभूमी नजिकका पतझर वन र ओशीला दलदलसम्म विभिन्न वासस्थान उपयोग गर्छ। भाले…
प्रकृति र वातावरण४७४ शब्द
एकसिङ्गे गैँडा
एकसिङ्गे गैँडा (Rhinoceros unicornis) दक्षिण एसियाको ठूलो गैँडा प्रजाति हो, हाल नेपाल र भारतमै सीमित पाइन्छ। एउटा सिङ २०–१०० से.मी. लम्बाइको हुन्छ, छाला बाक्लो र हल्का चाँदीझैँ रङको देखिन्छ। वासस्थान फडानी र चोरी सिकारीका कारण जोखिम बढेको छ; जङ्गलमा करिब…
प्रकृति र वातावरण४३४ शब्द
कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष
कोशी नदीको किनारमा फैलिएको कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष पूर्वी तराईको प्रमुख सिमसार–घाँसे मैदानयुक्त संरक्षित क्षेत्र हो। वि.सं. २०३२ (सन् १९७६) मा स्थापना भएको यो आरक्ष १७५ वर्ग कि.मी.मा सुनसरी जिल्ला, सप्तरी जिल्ला र उदयपुर जिल्ला समेट्छ। सन् १९८७ मा रामसार…
प्रकृति र वातावरण५६५ शब्द
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र पश्चिम नेपालको गण्डकी र धौलागिरीका उत्तरी भागमा फैलिएको, ७,६२९ बर्ग कि.मी. क्षेत्रफल भएको संरक्षण इकाइ हो। यस क्षेत्रमा ८,००० मि. भन्दा अग्ला हिमाल, विश्वकै गहिरो काली गण्डकीको खोँच र वर्षा चरम भिन्नता समेटिन्छ, र यो नेपालका प्रमुख…
भूगोल र स्थान३८० शब्द
रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज
रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज पश्चिम नेपालको मुगु जिल्लामा अवस्थित एक संरक्षित क्षेत्र हो, जसले रारा ताल र वरिपरिका भू–भाग समेट्छ। यसको क्षेत्रफल १०६ वर्ग किलोमिटर हो र स्थापना सन् १९७६ मा गरिएको हो। उचाइ १८०० मि.देखि ४०४८ मि.सम्म फैलिएको यो निकुञ्जमा कस्तुरी मृग,…
प्रकृति र वातावरण३४६ शब्द
लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज
लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपालका बागमती प्रदेशअन्तर्गत नुवाकोट, सिन्धुपाल्चोक र रसुवा जिल्लामा फैलिएको संरक्षित क्षेत्र हो। वि.सं. २०३२ मा स्थापित यस निकुञ्ज काठमाडौँ नजिकतामा दोस्रो स्थानमा पर्छ र यसभित्र अवस्थित गोसाइँकुण्ड धार्मिकसमेत महत्त्व बोकेको छ।…
प्रकृति र वातावरण४१४ शब्द
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज
नेपालको मध्य तथा सुदूर पश्चिम तराईमा अवस्थित बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज करिब ९६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटिएको ठूलो संरक्षित क्षेत्र हो। कर्णाली नदीको पूर्व किनार नजिक रहेको यस निकुञ्जको प्राधान्य उद्देश्य पाटे बाघ र यसको आहारा प्रजातिको संरक्षण हो, तर एक…
प्रकृति र वातावरण४४२ शब्द
सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज
सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज पूर्वी नेपालको सोलुखुम्बु जिल्लाको उत्तर भागमा अवस्थित संरक्षित क्षेत्र हो, जसमा सगरमाथासहित ल्होत्से, नुप्त्से, चो यु र आमादब्लम पर्दछन्। ११४८ वर्ग कि.मि. फैलिएको यो निकुञ्ज इ.सं. १९७६ मा स्थापना भयो र १९७९ देखि विश्व सम्पदा सूचीमा…
प्रकृति र वातावरण३५४ शब्द
नेपालको भूगोल
नेपाल दक्षिण एशियामा अवस्थित भूपरिवेष्ठित देश हो, जसको पूर्व–पश्चिम लम्बाइ करिब ८८५ किलोमिटर र उत्तर–दक्षिण चौडाइ १५०–२५० किलोमिटर दायरा भित्र पर्छ। १,४७,१८१ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल भएको यो भूभाग दक्षिणका तराई मैदानदेखि उत्तरी हिमालय सम्म उचाइ र जलवायुका…
भूगोल र स्थान८०७ शब्द
राप्ती नदी
राप्ती नदी जलस्रोतका हिसाबले समृद्ध मानिने नदी प्रणाली हो, जसका मुख्य सहायकहरू माडी खोला र झिम्रुक खोला हुन्। ६,५०० वर्ग कि. मि. जलाधार र २५७ कि. मि. लम्बाइ (पश्चिम राप्ती) उल्लेखित छ। यस प्रणालीले दाङ देउखुरी उपत्यका र बाँके जिल्लामा सिँचाइ पुर्‍याउँछ।…
भूगोल र स्थान३८४ शब्द
तमोर नदी
तमोर नदी कञ्चनजङ्घा हिमालको नजिकबाट उद्गम हुने, देशस्तरमा प्रथम श्रेणीका नदीमध्ये पर्ने धार हो। धनकुटा जिल्ला हुँदै यसको बहाव उत्तर–पूर्वी भागबाट दक्षिण–पश्चिमतर्फ उन्मुख छ। अन्त्यतिर यो धार कोशीमा मिसिन्छ, र त्रिबेणीघाटमा अरुण तथा सुनकोशीसँग संगम भई संयुक्त…
भूगोल र स्थान२०३ शब्द
अरुण नदी
अरुण नदी चीनको स्वशासित तिब्बत हुँदै नेपालमा प्रवेश गर्ने धार हो, जसलाई सप्तकोशी तथा गंगा नदी प्रणालीसँग सम्बद्ध सहायकका रूपमा राखिन्छ। यो कोशी नदीका प्रमुख सहायक धारामध्ये गनिन्छ र पूर्वी नेपालका किराँत समुदायका लोककथामा विशेष महत्त्वका साथ उल्लेखित छ। यस…
भूगोल र स्थान३४७ शब्द
सुनकोशी नदी
सुनकोशी नदी नेपालभित्र पर्ने ठूला नदीहरूमध्ये गण्य मानिने प्राकृतिक धाराको नाम हो। उपलब्ध स्रोतअनुसार यसले सप्तकोशी नदीसँग जोडिने सहायक नदीको भूमिका बहन गर्छ। स्रोत सामग्री संक्षिप्त भएकाले भौगोलिक विवरण, मार्ग वा उपयोगितासम्बन्धी थप तथ्य प्रस्तुत गरिएको छैन।
भूगोल र स्थान२७८ शब्द