नयाँ र अद्यावधिक लेखहरू
भर्खरै थपिएका वा अद्यावधिक गरिएका लेख, पछिल्लो मिति अनुसार।
-
कालीगण्डकी नदी
कालीगण्डकी नदी, जसलाई गण्डकी पनि भनिन्छ, हिमालको काख काट्दै विश्वको अत्यन्त गहिरो खोंच निर्माण गर्ने प्रमुख नेपाली नदी हो। यो धारामा अवस्थित ठूलो जलविद्युत आयोजना नेपालको ऊर्जामा महत्त्वपूर्ण स्तम्भ मानिन्छ। तिब्बतबाट बग्दै मुस्ताङ हुँदै प्रवेश गर्ने यो नदी…
-
फोक्सुण्डो ताल
फोक्सुण्डो ताल डोल्पा जिल्लाको उच्च हिमाली भूभागमा पर्ने प्रमुख सफापानी ताल हो, जसलाई स्थानीयतः रिग्म ताल पनि भनिन्छ। यो शे-फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र अवस्थित छ र नेपालकै सबैभन्दा गहिरो ताल भएको दाबी प्रख्यात छ। सन् २००७ सेप्टेम्बरमा यो क्षेत्र रामसार…
-
गोसाइँकुण्ड
नेपाली हिमाली क्षेत्रमा अवस्थित गोसाइँकुण्ड रसुवा जिल्लाको ४,३८० मिटरको उचाइमा रहेको पवित्र ताल हो। यसका वरिपरि रहेका करिब १०८ कुण्डसहितको ताल–परिसर १,०३० हेक्टरमा फैलिएको छ। मुख्य कुण्डलाई शिवकुण्ड मानिने यो स्थल लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र पर्छ र सन् २००७…
-
तिलिचो ताल
तिलिचो ताल नेपालका हिमालय पर्वतमालामध्ये मनाङ जिल्लाको अन्नपूर्ण क्षेत्र भित्र पर्ने, उच्च उचाइको ताल हो। समुन्द्री सतहभन्दा ४,९१९ मि. उचाइमा अवस्थित यस तालको लम्बाइ ४ कि.मी., चौडाइ १.२ कि.मी. र औसत गहिराइ २०० मि. मापन गरिएको छ। वरिपरि तिलिचो हिमाल, निलगिरि…
-
फेवाताल
फेवाताल नेपालका गण्डकी प्रदेशको कास्की जिल्लास्थित पोखरा उपत्यकामा पर्ने, नेपालकै दोस्रो ठूलो ताल मानिन्छ। बीचभागको तालबाराही मन्दिरका कारण प्रसिद्ध यो ताल आन्तरिक र बाह्य पर्यटनको प्रमुख केन्द्र बनेको छ। अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला र माछापुच्छ्रेको प्रतिबिम्बका…
-
राराताल
राराताल नेपालका स्वच्छपानी तालहरूमध्ये आकार र गहिराइ दुवैका दृष्टिले अग्रस्थानमा पर्ने प्राकृतिक ताल हो। मुगु जिल्लाको २,९७२ मिटर उचाइमा अवस्थित यो ताल १०.८ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ र वरिपरि रारा राष्ट्रिय निकुञ्जको संरक्षण क्षेत्र रहेका कारण प्राकृतिक र…
-
महाकाली नदी
महाकाली नदी काली नदीको तल्लो खण्डका रूपमा चिनिने सीमावर्ती नदी हो, जसको उद्गम उत्तराखण्डको नन्दादेवी क्षेत्रका हिमाली ढलानमा करिब ३,६०० मि. उचाइमा रहेको बताइन्छ। यो नेपाल–भारत सीमासँग बग्दै ब्रह्मदेव मण्डीबाट सिन्धु–गङ्गा मैदानमा प्रवेश गर्छ, शारदा बाँधको…
-
त्रिशूली नदी
त्रिशूली नदी नेपालकी प्रमुख नदीमध्ये एक हो र सप्तगण्डकी नदी प्रणालीको महत्त्वपूर्ण सहायक धाराका रूपमा चिनिन्छ। यसको उद्गम रसुवाको गोसाइँकुण्ड नजिकको त्रिशूलधारा मानिन्छ, र नदी नेपालको मध्य भाग हुँदै बहन्छ। यो नारायणी/गण्डकी जलाधारभित्र पर्ने नदी हो,…
-
सेती नदी
सेती नदी कर्णाली नदीको सहायक नदी हो, जसको स्रोत सैपाल हिमाल (बझाङ जिल्ला)मा पर्दछ। यो नदी ‘सीता नदी’ नामले पनि चिनिन्छ। केही पुराणीय उल्लेखमा यसलाई भारतकी गङ्गा नदीभन्दा पवित्र ठानिएको भेटिन्छ। यस नदीमै राष्ट्रिय गौरवको आयोजना मानिएको पश्चिम सेती जलविद्युत…
-
बागमती नदी
बागमती नदी नेपालका काठमाडौँ र ललितपुरलाई छेउछाउमा छुट्याउँदै काठमाडौँ उपत्यका पार गरी दक्षिणतर्फ बग्ने प्रमुख नदी हो। यसले मधेश प्रदेश हुँदै भारतको बिहार प्रवेश गरी कमला नदीमा मिसिन्छ। हिन्दु धर्म र बौद्ध धर्म दुवैमा पवित्र ठानिने यो नदीका किनारमा महत्वपूर्ण…
-
कर्णाली नदी
कर्णाली नदी तिब्बतको माप्चोचोङ्गो हिमनदी नजिक, करिब ३९६२ मि. उचाइँबाट निस्कने, नेपालको सबैभन्दा लामो नदी हो। यो नेपालका पहाडी र तराई क्षेत्र छोइँदै भारततर्फ पस्छ र त्यहाँ घाघरा/सर्यौँ नामले चिनिँदै अन्ततः गङ्गा नदीमा मिसिन्छ। मार्गमा प्रमुख सहायक नदीहरूको…
-
गण्डकी नदी
गण्डकी नदी नेपालको प्रमुख नदी प्रणाली हो र देशकै सबैभन्दा गहिरो नदीका रूपमा पहिचान हुन्छ। यसको लम्बाइ ३३८ कि.मी. र जलप्रवाह क्षेत्र २६,००० वर्ग कि.मी. रहेको स्रोतहरूमा उल्लेख छ। चितवन प्रवेश गरेपछि यसलाई नारायणी नदी भनिन्छ र भारत छिर्दा गण्डक नामले परिचित छ।
-
सप्तकोशी नदी
सप्तकोशी नदी नेपालको सबैभन्दा ठूलो नदी प्रणाली हो, हिमालयबाट झरेका सात मुख्य सहायक नदीहरूको संगमबाट बनेको। यो सुनसरीको चतरा गल्छी हुँदै तराईमा पस्छ, कोशी बाँध पार गरेर भारतको विहार प्रवेश गरी गङ्गा नदीमा मिसिन्छ। बाढी, कटान र निक्षेपजन्य परिवर्तनका कारण यो…
-
काठमाडौँ उपत्यका
काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुर गरी तीन जिल्लामा फैलिएको काठमाडौँ उपत्यका (नेवारी: स्वनिगः) नेपालको संघीय राजधानीसमेत समावेश गर्ने ऐतिहासिक शहरी क्षेत्र हो। यो क्षेत्र युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश छ, र पहाडी घेराभित्र उर्वर भौगोलिक स्वरूप, सांस्कृतिक…
-
महाभारत पर्वत शृङ्खला
महाभारत पर्वत शृङ्खला नेपालका पूर्वी भूभागदेखि पश्चिमीतर्फ फैलिएको प्रमुख पहाडी कडी हो। यो चुरे पर्वतको माथिल्लो भाग मानिन्छ र साधारणतया १५००–३३६० मिटरको उचाइ क्षेत्रमा पर्छ। विभिन्न स्थानमा कोशी नदी, कर्णाली नदी, गण्डकी नदी र त्रिशूली नदी जस्ता धाराहरूले…
-
चुरे
चुरे, जसलाई चुरिया वा शिवालिक पनि भनिन्छ, हिमालयको दक्षिणी छेउमा रहेको तराईको माथिल्लो पहिलो पहाडी उभार हो। यो पूर्व–पश्चिम तन्किएको शृङ्खला करिब २००–१३०० मि. उचाइमा फैलिन्छ र नेपालको कूल भूभागको करिब १२.७८ प्रतिशत ओगट्छ। ३६ जिल्लामा प्रभाव रहेको चुरे भूभाग…
-
तराई
तराई हिमालको बाहिरी फेदी सँगै फैलिएको तल्लो समभूमि हो, जसमा अग्ला घाँसे मैदान, स्क्रब सवाना, साल जङ्गल र दलदली भूभाग पाइन्छ। उत्तर भारतमा यमुना नदीपूर्व हरियाणादेखि पश्चिम बङ्गालसम्म फैलिएको यो भूभाग नेपालतिर देशको दक्षिणी किनारामा पर्छ। ब्रह्मपुत्र बेसिनका…
-
माछापुच्छ्रे हिमाल
माछापुच्छ्रे हिमाल उत्तर–मध्य नेपालको अन्नपूर्ण क्षेत्रमा पर्ने, गण्डकी प्रदेशको कास्की जिल्लास्थित प्रतिष्ठित शिखर हो। भगवान शिवसँग सम्बन्धित पवित्र पहाडका रूपमा सम्मानित भएकाले यहाँ औपचारिक आरोहण अनुमति दिइँदैन, र अहिलेसम्म यसलाई ‘कुमारी हिमाल’ उपनामले पनि…
-
अन्नपूर्ण
अन्नपूर्ण (अन्नपूर्ण प्रथम) उत्तर-मध्य नेपालको गण्डकी प्रदेशमा पर्ने अन्नपूर्ण हिमशृङ्खलाभित्रको ८,०९१ मिटर अग्लो शिखर हो, विश्वको १०औँ स्थानमा पर्ने। जोखिमपूर्ण मार्ग, अनिश्चित मौसम र ठाडो दक्षिणी भागका कारण यसको आरोहण कठिनताका लागि विख्यात छ, र संरक्षण तथा…
-
मनास्लु हिमाल
मनास्लु हिमाल (अङ्ग्रेजी: Manaslu) संसारको आठौँ अग्लो शिखर र नेपालको सातौँ अग्लो हिमाल मानिन्छ। यो मानसिरी पर्वतशृङ्खलाभित्र पर्ने, नेपाली हिमालयको एक भाग हो र ८,१५६ मिटर उचाइका कारण पर्वतारोहण र संरक्षण सम्बन्धी सन्दर्भमा विशेष उल्लेख्य छ।
-
ल्होत्से हिमाल
ल्होत्से हिमाल नेपाल–तिब्बत सिमानामा अवस्थित, विश्वको चौथो सबैभन्दा अग्लो शिखर हो। यो सगरमाथासँग जोडिएको पर्वतमालाको भाग मानिन्छ। मुख्य शिखरको उँचाइ समुद्र सतहदेखि ८,५१६ मि. हो, र अन्य उच्च बिन्दुहरू ८,४१४ मि. तथा ८,३८३ मि. सम्म पुग्छन्। यसले चीनतर्फ र…
-
कञ्चनजङ्घा हिमाल
कञ्चनजङ्घा नेपाल–भारत सिमानामा अवस्थित विश्वको तेस्रो अग्लो हिमाल हो, जसको उचाइ ८,५८६ मिटर हो। पाँच प्रमुख चुचुरासहितको यो हिमशृङ्खला पश्चिममा तमोर, उत्तरतिर ल्होनाक चु र जोङ्सोङ ला, र पूर्वमा टिस्टा नदीले घेरिएको छ। भू-जलविज्ञान, जैविक विविधता र पर्वतारोहण…
-
सगरमाथा
सगरमाथा पृथ्वीको सर्वोच्च हिमशिखर मानिन्छ, जसको उचाइ समुद्र सतहबाट ८,८४८.८६ मि. तोकिएको छ। यो नेपालका सोलुखुम्बु जिल्लाको खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाभित्र पर्दछ र तिब्बती भाषामा चोमोलङ्मा भनेर चिनिन्छ। सन् १९५३ मे २९ मा तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र एड्मन्ड…
-
हिमालय
हिमालय एसियाको महत्त्वपूर्ण पर्वतश्रेणी हो, जसले भारतीय उपमहाद्वीपका विस्तृत मैदान र तिब्बती पठारबीच प्राकृतिक सीमारेखाको काम गर्छ। यस शृङ्खलामा पृथ्वीकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथासहित ७,२०० मिटर पार गर्ने सयभन्दा बढी चुचुरो छन्। यो पर्वतीय पेटी नेपाल, भारत, चीन,…
