नयाँ र अद्यावधिक लेखहरू
भर्खरै थपिएका वा अद्यावधिक गरिएका लेख, पछिल्लो मिति अनुसार।
-
बाबुराम भट्टराई
बाबुराम भट्टराई नेपालका राजनीतिज्ञ तथा पूर्व प्रधानमन्त्री हुन्, जसले वि.सं. २०११ असार ४ मा गोरखाको खोप्लाङमा जन्म लिए। एकीकृत माओवादी नेतृत्वको भूमिगत राजनीतिबाट उदाएका उनी पछि प्रजातान्त्रिक समाजवादतर्फ उन्मुख भई नेपाल समाजवादी पार्टीका अध्यक्ष बने, र…
-
शेरबहादुर देउवा
शेरबहादुर देउवा नेपाली काङ्ग्रेसका प्रमुख नेतामध्ये एक हुन्, जो विभिन्न अवधिमा नेपालको प्रधानमन्त्री बनेका छन्। उनले संसदीय दलको नेतृत्व गर्दै वि.सं. २०५२ मा पहिलो पटक प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हाले। पार्टी विभाजन, पुनर्मिलन र आन्तरिक विवादका घेरामा उनको…
-
खड्गप्रसाद ओली
खड्गप्रसाद शर्मा ओली (राजनीतिक नाम केपी ओली) नेपाली वाम राजनीतिका अग्रणी व्यक्तित्व र नेकपा (एमाले)का अध्यक्ष हुन्। उनले विभिन्न अवधिमा गृह मन्त्री, उपप्रधानमन्त्री तथा परराष्ट्रमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। वि.सं. २०७२ असोज २४ मा उनी नेपालको ३८औँ…
-
पुष्पकमल दाहाल
पुष्पकमल दाहाल, राजनीतिक नाम ‘प्रचण्ड’, २०११ मङ्सिर २६ मा पोखरामा जन्मिएका नेपाली वाम नेता र तीनपटक प्रधानमन्त्री रहिसकेका व्यक्तित्व हुन्। उनले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)को अध्यक्षका रूपमा माओवादी सशस्त्र द्वन्द्व, बाह्रबुँदे सहमति र विस्तृत…
-
मदन भण्डारी
मदनकुमार भण्डारी (२००८ असार १३–२०५० जेठ ३) नेपाली वाम राजनीतिका प्रमुख नेता र विचारक थिए। उनले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)का महासचिवका रूपमा “जनताको बहुदलीय जनवाद” प्रतिपादन गरे, ४६ सालको जनआन्दोलनमा अग्रणी भूमिका निर्वाह गरे, र…
-
मनमोहन अधिकारी
मनमोहन अधिकारी (१९७७ जेठ २८–२०५६ वैशाख १३) नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्री र प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका अगुवा राजनीतिज्ञ थिए। उनी दक्षिण एसियामा संसदीय निर्वाचनबाट निर्वाचित पहिलो कम्युनिस्ट प्रधानमन्त्री मानिन्छन्। नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका संस्थापक सदस्य भएकाले…
-
गिरिजाप्रसाद कोइराला
गिरिजाप्रसाद कोइराला नेपाली काङ्ग्रेसका शीर्ष नेता र चारपटकका प्रधानमन्त्री थिए। वि.सं. २०४६ पछिको दुई दशकको नेपाली राजनीतिमा उनले निर्णायक भूमिका खेले, शान्ति प्रक्रियामा माओवादी पक्षलाई मुलधारमा ल्याउन नेतृत्व गरे। वि.सं. १९८१ असार १८ मा भारतको बिहार…
-
कृष्णप्रसाद भट्टराई
कृष्णप्रसाद भट्टराई (वि.सं. १९८१–२०६७), राजनीतिक नाम ‘किशुनजी’, नेपाली काङ्ग्रेसका वरिष्ठ नेता र बहुदलीय व्यवस्थाको पुनर्स्थापना पछि अन्तरिम चरणका प्रथम प्रधानमन्त्री थिए। उनी नेपालको पहिलो संसदका सभामुख बने, २०४७ को संविधान निर्माण–कार्यान्वयन र बहुदलीय…
-
गणेशमान सिंह
गणेशमान सिंह (वि.सं. १९७२–२०५४) नेपालका अग्रज राजनीतिज्ञ र बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनर्स्थापनाका केन्द्रीय व्यक्तित्व थिए। जनआन्दोलन २०४६ का सर्वोच्च कमान्डरका हैसियतले उनले सत्ताविरोधी आन्दोलन समन्वय गरे, नेपाली काङ्ग्रेस निर्माणमा अग्रणी रहे, दीर्घ कारावास र…
-
विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला
विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री र नेपाली–हिन्दी दुइटै भाषाका प्रतिष्ठित साहित्यकार थिए। उनले नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापनामार्गी आन्दोलनको केन्द्रीय नेतृत्व गरेका, १९५९–१९६० अवधिमा सरकारको अध्यक्षता गरेका र नेपाली आख्यानमा…
-
दशरथ चन्द
दशरथ चन्द राणा शासनविरुद्ध संगठित प्रतिरोधका सशक्त व्यक्तित्व मानिन्छन्। वि.सं. १९६० असार १७ मा बैतडीको बस्कोटमा जन्मिएका उनले काशी र भारतका विभिन्न स्थानमा पढे, महात्मा गान्धीको सत्याग्रहमा सहभागिता जनाए, नेपाल प्रजापरिषद्मार्फत आन्दोलन गरे, ‘सेवासिंह’ नामले…
-
गङ्गालाल श्रेष्ठ
गङ्गालाल श्रेष्ठ नेपालका शहीद हुन्, जसले राणा शासनविरुद्धको आन्दोलनमा सक्रिय भई ज्यान गुमाए। वि.सं. १९७५ मा रामेछापको भँगेरीमा जन्मेका उनी दरबार हाई स्कूलबाट वि.सं. १९९४ मा एस.एल.सी. प्रथम श्रेणीमा उत्तीर्ण भई त्रि-चन्द्र कलेजमा आई.एस्सी. पढ्दै थिए। महावीर…
-
धर्मभक्त माथेमा
धर्मभक्त माथेमा नेपाल प्रजा परिषद्का संस्थापक सदस्य, राणा शासनविरुद्धका योद्धा तथा नेपालमा आधुनिक शारीरिक सुगठनको प्रवर्तक मानिने व्यक्ति हुन्। वि.सं. १९९७ मा पक्राउ परेर माघ १३ गते सिफलमा मृत्युदण्ड दिइएका उनी चार शहीदमध्ये एकका रूपमा सम्मानित छन्। उनको जीवन…
-
शुक्रराज शास्त्री
शुक्रराज शास्त्री नेपालका शहीद र नेपालभाषाका प्रभावशाली साहित्यकार थिए। आर्य समाजसँग सक्रिय रहँदै भारतमा शिक्षण तथा सामाजिक सुधारमा संलग्न उनी वि.सं. १९९७ माघ १० मा टेकुमा झुण्ड्याइएका थिए। नेपालभाषाको वैज्ञानिक व्याकरण प्रकाशित गर्ने काम, राजनीतिक चेतना…
-
मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा
मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा राणा शासनका अन्तिम प्रधानमन्त्री हुन्। वि.सं. २००४ फागुन १८ का दिन पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा भारतबाटै राजीनामा दिएपछि उनी सत्तामा पुगे। छोटो कार्यकालमा योजना, संचार, न्यायिक र स्थानीय निकायमा पहल गरे, १९५० को नेपाल-भारत शान्ति तथा…
-
पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा
पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा नेपालका राणा शासनकालका १५औं श्री ३ महाराज थिए। वि.सं. २००२ मा सत्तारोहण गरी उदार सुधार, शिक्षा विस्तार, उद्योग प्रवर्द्धन र २००४ को नगर निर्वाचन जस्ता पहल गरे। वैधानिक कानुन २००४ घोषणा गरे पनि लागू गर्न नपाई २००५ मा पदत्याग गरे र…
-
चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा
चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा राणा युगका पाँचौँ ‘श्री ३’ महाराज र नेपालका १३औँ प्रधानमन्त्रीका रूपमा चिनिन्छन्। वि.सं. १९५८ मा देव शमशेर जङ्गबहादुर राणालाई हटाएर सत्तामा पुगेका उनले झण्डै २८ वर्ष शासन गरे, पहिलो विश्वयुद्धमा नेपाली फौज पठाए, सती तथा दास प्रथा…
-
माथवरसिंह थापा
माथवरसिंह थापा (वि.सं. १८५५–१९०२) वि.सं. १९०० पौष १२ देखि १९०२ जेठ ६ सम्म नेपालका मुख्तियार (प्रधानमन्त्री) थिए। उनी श्रीपेच धारण गर्ने प्रथम प्रधानमन्त्री मानिन्छन्, र बेलायती कन्भेन्सनमा ‘प्रधानमन्त्री’ सम्बोधन प्रयोग भएको प्रारम्भिक उल्लेख पनि उनीसँग…
-
द्रव्य शाह
द्रव्य शाह गोरखाका ऐतिहासिक राजा र यशोब्रह्म शाहका कान्छा सन्तान थिए। लिगलिगकोट र वरपरका क्षेत्र—जसमध्ये बार्पाक पनि पर्छ—मा रणनीति र गोप्य गठबन्धन गर्दै उनले शक्ति केंद्रीकरण गरे। नेपाल एकीकरणको आरम्भसँग उनको नाम जोडिन्छ। उनको राज्यारोहण र शासनमा गणेश…
-
राम शाह
राम शाह गोरखा राज्यका चौथो शाह वंशीय राजा मानिन्छन्। उनी पुरन्दर शाहका सुपुत्र र छत्र शाहका भाइ हुन्। प्रशासन र न्यायकेन्द्रित सुधार, तौल–मापनको मानकीकरण, वाणिज्यिक सन्धि र राज्यविस्तारका कारण उनी विशेष ख्यातिमा रहे। शासनकालको मिति सम्बन्धी प्रमाणहरू एकरूप…
-
भूपतीन्द्र मल्ल
भक्तपुरका राजा भूपतीन्द्र मल्ल (१७३१–१७७९ वैशाख) मल्लकालका प्रमुख शासक मानिन्छन्। उनी स्थापत्य र काव्य–नाटक दुवैतर्फ सक्रिय रहे; ५५ झ्याले दरबार र न्यातपोल देवल जस्ता कृतिले भक्तपुरलाई सांस्कृतिक केन्द्रका रूपमा प्रतिष्ठित गर्यो, र राजनीतिको क्षेत्रमा छिमेकी…
-
प्रताप मल्ल
प्रताप मल्ल मल्ल वंशका कान्तिपुरका राजा हुन्, जसलाई स्रोतहरूमा सबभन्दा शक्तिशाली शासक मानिन्छ। वि.सं. १६९८–१७३१ को ३३ वर्ष लामो शासनमा उनले तिब्बत व्यापारबाट आएको धन प्रयोग गरी काठमाडौं उपत्यकामा मन्दिर, मूर्ति र दरबार–चोक निर्माण गराए; बहुभाषिक शिलालेख र…
-
यक्ष मल्ल
यक्ष मल्ल एकीकृत नेपाल मण्डलका अन्तिम सम्राट मानिन्छन्। बीस वर्षमै सिंहासनारोहण गरेर करिब बाउन्न वर्ष शासन गरेको उल्लेख पाइन्छ। उनका अभिलेखले काठमाडौँ राज्यका प्रभावक्षेत्र मिथिला, मगध र गया सम्म पुगेको दाबी गर्छन्, यद्यपि त्यसबारे विद्वानबीच एकमत छैन।…
-
जयस्थिति मल्ल
जयस्थिति मल्ल मध्यकालीन नेपालका प्रभावशाली र समाजसुधारक शासकका रूपमा परिचित छन्। वि.सं. १४३७ मा अर्जुन मल्ललाई बनेपा पठाएपछि सत्तामा उक्लिएर अस्थिर रहेको राज्यव्यवस्थालाई पुनर्सङ्गठित गरे। वि.सं. १४५२ भदौमा उनकाे देहावसान भयो। स्रोतअनुसार राजनीतिक, सामाजिक र…
