गङ्गालाल श्रेष्ठ नेपालमा राणा शासनविरुद्ध उभिएका शहीदमध्ये एक मानिन्छन्। वि.सं. १९७५ मा रामेछाप जिल्लाको भँगेरी गाउँमा जन्मिएका उनी युवावस्थामै राजनीतिक चेतनासहित सार्वजनिक गतिविधिमा देखिएका थिए। वि.सं. १९९७ माघ १५ मा काठमाडौँको शोभा भगवती नजिकै बिष्णुमती किनारमा गोली प्रहार गरी मृत्युदण्ड दिइँदा उनीसँगै दशरथ चन्द पनि थिए। उनको जीवनयात्रा शिक्षा, सामाजिक संलग्नता र राणा शासनविरुद्धको प्रतिरोधसँग गाँसिएको देखिन्छ।
परिवार र प्रारम्भिक जीवन
उनी स्व. भक्तलाल श्रेष्ठ र तुलसीमाया श्रेष्ठका छोरा थिए। जन्मथलो रामेछापको ग्रामीण वातावरणमा बिताएको बाल्यकालपछि उनी आफ्ना काकासँग भारतको कोलकाता पुगे। त्यहाँ करिब २–३ वर्ष बस्दै औपचारिक शिक्षा लिएपछि पुनः नेपाल फर्किए र काठमाडौँलाई प्रमुख कर्मक्षेत्र बनाइयो।
शैक्षिक पृष्ठभूमि
काठमाडौँ फर्किएपछि उनी दरबार हाई स्कूलमा भर्ना भए र वि.सं. १९९४ मा एस.एल.सी. परीक्षामा पहिलो श्रेणी प्राप्त गरे। त्यसपछिको उच्च अध्ययनका लागि उनले त्रि-चन्द्र कलेज रोजे र त्यहाँ आई.एस्सी. तहमा अध्ययनरत थिए। उनका शैक्षिक उपलब्धिले युवा पुस्तामाथि सकारात्मक प्रभाव पार्यो, यद्यपि उनको शैक्षिक यात्रा राजनीतिक घटनाक्रमसँगै छोटिन पुग्यो।
सामाजिक तथा सांस्कृतिक संलग्नता
गङ्गालाल कलाकारका रूपमा सक्रिय थिए र महावीर संस्थासँग कार्यकर्ताका रूपमा जोडिएका थिए। सो संस्थामा राणा शासनसम्बन्धी आलोचनात्मक विचार गोष्ठी र गतिविधिहरू हुने गर्थे, जसले असन्तुष्ट युवा र सचेतन नागरिकलाई एकत्रित गर्थ्यो। यस्ता जमघटमा उहाँको उपस्थिति र सहभागिताले सार्वजनिक बहसलाई तातेको देखिन्थ्यो।
राजनीतिक सक्रियता र प्रारम्भिक पक्राउ
वि.सं. १९९५ तिर असन् र इन्द्रचोक क्षेत्रमा आयोजित शुक्रराजको सभामा उनले राणा शासन विरुद्ध अभिव्यक्ति दिएका कारण पक्राउ परे। पछि उनी छुटे पनि शासनसँगको उनको मतभेद झन् चर्कियो। त्यही क्रममा उनी दशरथ चन्दको संगतमा आए र प्रजापरिषदसँग आबद्ध भई राणाविरोधी कार्यमा थप सक्रिय बने।
पुनः गिरफ्तारी र मुद्दा
प्रजापरिषदअन्तर्गत भएका गतिविधिहरू निरन्तर अघि बढिरहेका बेला वि.सं. १९९७ कात्तिक २ गते उनी पक्राउ परे। उनीमाथि शासनविरुद्ध गतिविधि सञ्चालन गरेको आरोप लगाइयो र हिरासतमा राखेर सजायको प्रक्रिया अगाडि बढाइयो। यस अवधिमा उनको राजनीतिक आस्था र प्रतिरोधको चाहना कम भएको संकेत पाइँदैन।
मृत्युदण्ड र शहादत
गङ्गालाललाई सेन्ट्रल जेलबाट निकालेर घरतर्फ पर्ने बाटो हुँदै लान लगाइयो र वि.सं. १९९७ माघ १५ मा शोभा भगवती नजिकैको बिष्णुमती किनारमा गोली हानी मृत्युदण्ड कार्यान्वयन गरियो। त्यही अवसरमा दशरथ चन्द पनि सहिद भए। उनीहरू दुवैलाई नेपालको राजनीतिक इतिहासमा शहीदका रूपमा स्मरण गरिन्छ, र यो घटना काठमाडौँको समसामयिक राजनीतिक तापक्रमको महत्वपूर्ण सूचक मानिन्छ।
स्मरण र प्रतिमा
शोभा भगवती परिसरमा गङ्गालाल र दशरथ चन्दका प्रतिमा स्थापना गरिएको छ। सो स्थान शहादतको घटनासँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित भएकाले सार्वजनिक श्रद्धाञ्जली र स्मरणका अवसरमा त्यहाँ जनसमुदायको उपस्थिति देखिन्छ। यी प्रतिमाले राणाविरोधी आन्दोलनमा युवाको भूमिकाको सम्झना गराउँछन् र ऐतिहासिक चेतनाको प्रतीक बनेका छन्।
व्यक्तिगत जीवन
उनी वैवाहिक जीवनमा थिए। उनकी पत्नीको नाम हसिनादेवी हो। पारिवारिक जिम्मेवारीकाबीच उनको अध्ययन, सामाजिक संलग्नता र राजनीतिक सक्रियता सँगै अघि बढेको देखिन्छ।
सन्दर्भ
- नेपाली विकिपिडिया — “गङ्गालाल श्रेष्ठ” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q5521047
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ९७/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
शैली छान्नुहोस्, त्यसपछि प्रतिलिपि गर्नुहोस् वा सन्दर्भ-व्यवस्थापक (Zotero, Mendeley, EndNote) का लागि फाइल डाउनलोड गर्नुहोस्। आजको मिति स्वतः राखिएको छ।
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “गङ्गालाल श्रेष्ठ”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गङ्गालाल_श्रेष्ठ (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). गङ्गालाल श्रेष्ठ [Gangalal Shrestha]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गङ्गालाल_श्रेष्ठ
“गङ्गालाल श्रेष्ठ [Gangalal Shrestha].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गङ्गालाल_श्रेष्ठ. Accessed 12 November 2026.
Nepali Encyclopedia Editors. “गङ्गालाल श्रेष्ठ [Gangalal Shrestha].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गङ्गालाल_श्रेष्ठ.
@misc{nepaliencyclopedia_200,
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
title = {गङ्गालाल श्रेष्ठ [Gangalal Shrestha]},
howpublished = {Nepali Encyclopedia},
year = {2026},
url = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0},
urldate = {2026-11-12},
note = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}TY - ELEC AU - Nepali Encyclopedia Editors TI - गङ्गालाल श्रेष्ठ [Gangalal Shrestha] T2 - Nepali Encyclopedia PY - 2026 DA - 2026/11/12 UR - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 Y2 - 2026/11/12 LA - ne ER -
स्थायी लिङ्क: https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गङ्गालाल_श्रेष्ठ · अद्यावधिक १२ नोभेम्बर २०२६ · समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा
