जीवनी
अमरसिंह थापा
अमरसिंह थापा नेपाल–अङ्ग्रेज युद्धताका पश्चिमी किल्ला–रक्षा संयन्त्रका शीर्ष नायक रहेका सैनिक नेता हुन्। उही नामका मुख्तियार भीमसेन थापाका पिता (सानुकाजी) सँग उनी भिन्न व्यक्ति हुन्। देशका राष्ट्रिय…
जीवनी
“जीवनी” ट्याग भएका ४४ लेख
जीवनी
अरुणा लामा
अरुणा लामा नेपाली भाषाका लोकप्रिय गायिका हुन्, जसलाई “पहाडको नाइटिंगेल” को उपाधि दिइएको पाइन्छ। सेप्टेम्बर ९, १९४५ मा दार्जिलिङ क्षेत्रमा जन्मिएकी उनले १९६१ देखि रेकर्डिङ यात्रा सुरु गरिन् र सयौँ गीत…
जीवनी
कुमार बस्नेत
कुमार बस्नेत नेपालका लोकगायन र लोकगीत सिर्जनामा चिनिएका गायक हुन्। ‘छोरी भन्दा आमा तरुनी’, ‘लैबरी लै’ र ‘डल्ली मगरनी हो’ उनका चर्चित धुनहरू हुन्। उनका गीतहरूले सामाजिक विकृति, विसङ्गति र…
जीवनी
गङ्गालाल श्रेष्ठ
गङ्गालाल श्रेष्ठ नेपालका शहीद हुन्, जसले राणा शासनविरुद्धको आन्दोलनमा सक्रिय भई ज्यान गुमाए। वि.सं. १९७५ मा रामेछापको भँगेरीमा जन्मेका उनी दरबार हाई स्कूलबाट वि.सं. १९९४ मा एस.एल.सी. प्रथम श्रेणीमा…
जीवनी
गणेशमान सिंह
गणेशमान सिंह (वि.सं. १९७२–२०५४) नेपालका अग्रज राजनीतिज्ञ र बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनर्स्थापनाका केन्द्रीय व्यक्तित्व थिए। जनआन्दोलन २०४६ का सर्वोच्च कमान्डरका हैसियतले उनले सत्ताविरोधी आन्दोलन समन्वय…
जीवनी
गिरिजाप्रसाद कोइराला
गिरिजाप्रसाद कोइराला नेपाली काङ्ग्रेसका शीर्ष नेता र चारपटकका प्रधानमन्त्री थिए। वि.सं. २०४६ पछिको दुई दशकको नेपाली राजनीतिमा उनले निर्णायक भूमिका खेले, शान्ति प्रक्रियामा माओवादी पक्षलाई मुलधारमा…
जीवनी
गुरुप्रसाद मैनाली
गुरुप्रसाद मैनाली नेपाली भाषाका लोकप्रिय कथाकार हुन्, जसले गाउँजीवन र दैनिकीलाई कथाको केन्द्रमा ल्याए। वि.सं. १९९२ मा ‘नासो’ कथा छापियो र वि.सं. २०२० मा त्यही नामको सङ्ग्रह निस्केपछि उनी व्यापक रूपमा…
जीवनी
गोपाल योञ्जन
गोपाल योञ्जन (२६ अगस्ट १९४३–२० मे १९९७) भारतीय मूलका, नेपाली भाषाका गीतकार, गायक र सङ्गीतकार थिए। देशप्रेम विषयक नेपाली गीत, स्वरको बहुविधता, र व्यावसायिक रूपमा स्थापित हुने प्रारम्भिक पुस्ताका…
जीवनी
गोपालप्रसाद रिमाल
गोपालप्रसाद रिमाल (वि.सं. १९७५–२०३०) नेपाली साहित्यका अग्रपङ्क्तिमा उभिने प्रगतिवादी कवि तथा नाटककार मानिन्छन्। काठमाडौँको लगनटोलमा जन्मिएका उनले शास्त्रीय छन्दको सीमा पार गर्दै मुक्त छन्दलाई…
जीवनी
जङ्गबहादुर राणा
जङ्गबहादुर राणा नेपालको ८औँ प्रधानमन्त्री र प्रथम श्री ३ महाराज मानिन्थे। वि.सं. १९०३ को कोतपर्व र भण्डारखाल पर्वपछि उनको वर्चस्व स्थापित भई, राणा वंशको दीर्घ पारिवारिक शासनको ढाँचा बसेको मानिन्छ।…
जीवनी
जयस्थिति मल्ल
जयस्थिति मल्ल मध्यकालीन नेपालका प्रभावशाली र समाजसुधारक शासकका रूपमा परिचित छन्। वि.सं. १४३७ मा अर्जुन मल्ललाई बनेपा पठाएपछि सत्तामा उक्लिएर अस्थिर रहेको राज्यव्यवस्थालाई पुनर्सङ्गठित गरे। वि.सं.…
जीवनी
ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह
ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह नेपालका अन्तिम शाह वंशीय राजा र दुई पटक सिंहासनारोहण गर्ने पहिलो व्यक्ति हुन्। वि.सं. २००७ मा राणा शासनको राजनीतिक संकटमा बालक रूपमा पहिलोपटक राज्यारोहण गरे र २०५८ को दरबार…
जीवनी
टङ्कप्रसाद आचार्य
टङ्कप्रसाद आचार्य (वि.सं. १९६९–२०४९) प्रजातन्त्रवादी नेता, नेपाल प्रजा परिषद्का संस्थापक अध्यक्ष र नेपालका १८औँ प्रधानमन्त्री हुन्। वि.सं. २०१२ माघ १३ देखि २०१४ असार ३१ सम्म सत्तारोहणका क्रममा सहिद…
धर्म र दर्शन
तारादेवी
तारादेवी प्रसिद्ध नेपाली गायिका हुन्, जसलाई ‘नेपालको कोकिला’ भनेर मानिन्छ। उनले जीवनभरि ४ हजारभन्दा बढी नेपाली गीत रेकर्ड गरेकी थिइन्, जसका विषयवस्तु प्रायः देशप्रेम र प्रेमसम्बन्धी भावनासँग जोडिएका…
जीवनी
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह
त्रिभुवन वीरविक्रम शाह नेपालका आठौँ शाहवंशीय राजा थिए, जसले राणा शासन अन्त्यतर्फ उन्मुख निर्णायक राजनीतिक मोडमा भूमिका खेले। उनले राणा-विरोधी आन्दोलनलाई सहयोग पुग्ने कदम उठाए, भारतीय दूतावासमा शरण…
जीवनी
दशरथ चन्द
दशरथ चन्द राणा शासनविरुद्ध संगठित प्रतिरोधका सशक्त व्यक्तित्व मानिन्छन्। वि.सं. १९६० असार १७ मा बैतडीको बस्कोटमा जन्मिएका उनले काशी र भारतका विभिन्न स्थानमा पढे, महात्मा गान्धीको सत्याग्रहमा सहभागिता…
जीवनी
दौलतविक्रम विष्ट
दौलतविक्रम विष्ट नेपाली कथा–उपन्यासका ख्यातनाम स्रष्टा हुन्, जसले ज्योति ज्योति महाज्योति कृतिका लागि वि.सं. २०४५ मा मदन पुरस्कार पाए। वि.सं. १९८३ मा भोजपुरमा जन्मेका उनी दीर्घ सरकारी सेवा र रेडियो…
जीवनी
नातिकाजी
नातिकाजी (जन्म ११ पौष १९८२ – निधन १६ कार्तिक २०६०) नेपाली आधुनिक सङ्गीतका प्रमुख गायक तथा वरिष्ठ संगीतकार हुन्। रेडियो नेपालको आरम्भिक युगदेखि स्थापित स्वर र धुनमार्फत उनले मौलिक शैली निर्माणमा…
जीवनी
नारायणगोपाल
नारायणगोपाल गुरुवाचार्य (वि.सं. १९९६ असोज १८–२०४७ मङ्सिर १९) नेपाली आधुनिक गायनका शिखर व्यक्तित्व र ‘स्वरसम्राट’ उपाधिले सम्मानित गायक थिए। उनले रेकर्ड गरेका गीतहरूको कुल संख्या स्रोतअनुसार फरक-फरक…
जीवनी
पारस खड्का
पारस खड्का नेपाली क्रिकेटका अग्रणी खेलाडी तथा दीर्घकालीन राष्ट्रिय सदस्य हुन्। ७ कार्तिक २०४४ (२४ अक्टोबर १९८७) जन्मिएका उनले दायाँहाते ब्याटिङ र दायाँहाते मध्यम गतिका बलिङ गर्दै बहुआयामिक भूमिका…
जीवनी
पुष्पकमल दाहाल
पुष्पकमल दाहाल, राजनीतिक नाम ‘प्रचण्ड’, २०११ मङ्सिर २६ मा पोखरामा जन्मिएका नेपाली वाम नेता र तीनपटक प्रधानमन्त्री रहिसकेका व्यक्तित्व हुन्। उनले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)को अध्यक्षका…
जीवनी
पुष्पलाल श्रेष्ठ
पुष्पलाल श्रेष्ठ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका संस्थापक नेता हुन्। वि.सं. १९८१ असार १५ मा रामेछापमा जन्मिएका उनी दाजु गङ्गालाल श्रेष्ठको बलिदानबाट प्रेरित थिए। कलकत्तामा २००६ सालमा पार्टी स्थापना गरी…
जीवनी
बालकृष्ण पोखरेल
बालकृष्ण पोखरेल नेपाली भाषाशास्त्र, साहित्यिक लेखन र उच्चशिक्षण क्षेत्रमा ख्याति कमाएका व्यक्तित्व हुन्। वि.सं. २०२१ मा ‘नेपाली भाषा र साहित्य’ कृतिका लागि मदन पुरस्कार पाए। दीर्घकालीन अनुसन्धान र…
जीवनी
बालकृष्ण सम
बालकृष्ण सम नेपाली नाटकको विकासमा केन्द्रीय भूमिका खेल्ने साहित्यकार र चित्रकला अभ्यासका लागि चिनिने व्यक्तित्व थिए। २००७ सालको परिवर्तनपछि उनले ‘शमशेर जङ्गबहादुर राणा’ उपाधि हटाई ‘सम’ मात्र प्रयोग…
जीवनी
भानुभक्त आचार्य
भानुभक्त आचार्य (वि.सं. १८७१ असार २९–१९२५ असोज ६) नेपाली कवि, लेखक र दार्शनिकका रूपमा चर्चित ऐतिहासिक व्यक्तित्व हुन्। आधुनिक नेपाली भाषामा मौलिक सृजनाको प्रारम्भिक चरण स्थापनामा उनको योगदान उच्च…
जीवनी
भूपि शेरचन
वि.सं. १९९२–२०४६ को जीवनयात्रामा सक्रिय भूपि शेरचन आधुनिक नेपाली कविताका प्रमुख स्रष्टामध्ये एक हुन्। मुस्ताङको थाक टुकुचेमा जन्मिएका उनले बि.ए. तहसम्म बनारसमा अध्ययन गरे, ‘घुम्ने मेचमाथि अन्धो…
जीवनी
मदन भण्डारी
मदनकुमार भण्डारी (२००८ असार १३–२०५० जेठ ३) नेपाली वाम राजनीतिका प्रमुख नेता र विचारक थिए। उनले नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)का महासचिवका रूपमा “जनताको बहुदलीय जनवाद”…
जीवनी
मदनकृष्ण श्रेष्ठ
मदनकृष्ण श्रेष्ठ नेपाली हास्य–शैलीका अग्रणी कलाकार, गायक र लेखक हुन्। वि.सं. २००७ वैशाख ७ गते काठमाडौँमा जन्मेका उनले रेडियो, रंगमञ्च, टेलिभिजन र चलचित्रमार्फत व्यापक पहिचान बनाए। हरिवंश आचार्यसँगको…
जीवनी
मदनमणि दीक्षित
मदनमणि दीक्षित (वि.सं. १९७९–२०७६) नेपाली भाषाका प्रख्यात साहित्यकार र पत्रकार थिए। वैदिक–पौराणिक आख्यान र पूर्वीय दार्शनिक परम्परालाई आधुनिक नेपाली लेखनमा रूपान्तरित गर्नु उनको पहिचान हो। ‘माधवी’…
जीवनी
मनमोहन अधिकारी
मनमोहन अधिकारी (१९७७ जेठ २८–२०५६ वैशाख १३) नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्री र प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका अगुवा राजनीतिज्ञ थिए। उनी दक्षिण एसियामा संसदीय निर्वाचनबाट निर्वाचित पहिलो कम्युनिस्ट प्रधानमन्त्री…
जीवनी
महावीर पुन
डा. महावीर पुन नेपाली वैज्ञानिक, शिक्षक र सामाजिक उद्यमी हुन्, जसले हिमाली दुर्गम भेगमा ताररहित इन्टरनेट विस्तारमार्फत पहिचान बनाएका छन्। उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वरिष्ठ नेता र नेपाल सरकारको…
जीवनी
माथवरसिंह थापा
माथवरसिंह थापा (वि.सं. १८५५–१९०२) वि.सं. १९०० पौष १२ देखि १९०२ जेठ ६ सम्म नेपालका मुख्तियार (प्रधानमन्त्री) थिए। उनी श्रीपेच धारण गर्ने प्रथम प्रधानमन्त्री मानिन्छन्, र बेलायती कन्भेन्सनमा…
जीवनी
माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)
माधवप्रसाद घिमिरे वि.सं. १९७६ असोज ७ मा लमजुङमा जन्मिएका, स्वच्छन्दतावादी भावधाराका नेपाली कवि, गीतकार र निबन्धकार थिए। कविता, खण्डकाव्य र गीतिनाटकमा प्रमुख योगदान दिएका उनलाई ‘राष्ट्रकवि’ का रूपमा…
जीवनी
मोतीराम भट्ट
मोतीराम भट्ट (वि.सं. १९२३–१९५३; १८६६–१८९६) नेपाली कवि, गायक, निबन्धकार, प्रकाशक, समालोचक र जीवनीकार थिए। उनलाई नेपाली साहित्यमा पहिलो जीवनीकार र समालोचकका रूपमा मानिन्छ, नेपाली गजलको परिचय, निजी…
जीवनी
रामचन्द्र पौडेल
रामचन्द्र पौडेल नेपालका दीर्घ राजनीतिक अनुभव भएका नेता र तेस्रो निर्वाचित राष्ट्रप्रमुख हुन्। उनले प्रतिनिधि सभाको सभामुख, उपप्रधानमन्त्री तथा विभिन्न मन्त्रालयको नेतृत्व गरेको स्रोतमा उल्लेख छ।…
जीवनी
रामवरण यादव
डा. रामवरण यादव (जन्म वि.सं. २००४ माघ २२) नेपालका प्रथम तथा भूतपूर्व राष्ट्रपति हुन्। वि.सं. २०६५ साउनमा उनी राष्ट्रपतिको हैसियतमा निर्वाचित भए। यसअघि उनी नेपाली काँग्रेसका महासचिव, संघीय सरकारका…
जीवनी
लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा
लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा नेपाली कवि तथा गद्यकार हुन्, जसलाई ‘महाकवि’का रूपमा मान्यता प्राप्त छ। वि.सं. १९६६ कार्तिक २७ गते काठमाडौँको डिल्लीबजारमा जन्मिएका उनले कविता, आख्यान, नाटक र निबन्धमा उल्लेखनीय…
जीवनी
विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला
विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री र नेपाली–हिन्दी दुइटै भाषाका प्रतिष्ठित साहित्यकार थिए। उनले नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापनामार्गी आन्दोलनको केन्द्रीय नेतृत्व गरेका,…
जीवनी
सत्यमोहन जोशी
सत्यमोहन जोशी नेपाली साहित्य, इतिहास र संस्कृति अध्ययनका अग्रणी व्यक्तित्व थिए। उनी तीन पटक मदन पुरस्कार प्राप्त गर्न सफल एक्ला साहित्यकार मानिन्छन् र वि.सं. २०१५ मा पुरातत्व विभागका पहिलो निर्देशक…
जीवनी
सन्दीप लामिछाने
सन्दीप लामिछाने नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका दायाँहाते लेगस्पिनर हुन्, जसले फ्रान्चाइज टि२० क्रिकेटमा अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थिति बनाएका छन्। उनी भारतीय प्रिमियर लिगदेखि बिग ब्यास लिग र पाकिस्तान…
जीवनी
सन्दुक रुइत
डा. सन्दुक रुइत नेपाली नेत्रचिकित्सक तथा तिलगंगा आँखा केन्द्रका निर्देशक हुन्, जसले कम लागतको मोतियाबिन्दु उपचार विधि ‘रुइतेक्टोमी’को अग्रसरता लिए। उनले आफ्नो हातले एक लाखभन्दा बढी मोतियाबिन्दु…
जीवनी
सिद्धिचरण श्रेष्ठ
सिद्धिचरण श्रेष्ठ (वि.सं. १९६९ जेठ ९ – २०४९ जेठ २२) नेपाली र नेपाल भाषा (नेवारी) दुवैमा सिर्जना गर्ने कवि हुन्। युगीन संवेदना र सामाजिक परिवर्तनको चाहना कवितामा मुखरित गरेको कारण नेपाल सरकारले उनलाई…
जीवनी
सुशील कोइराला
सुशील कोइराला (सन् १९३९–२०१६) नेपाली राजनीतिका वरिष्ठ नेता, ३७ औँ प्रधानमन्त्री र नेपाली कांग्रेसका सभापति थिए। वि.सं. २०७० माघ २७ मा व्यवस्थापिका–संसदबाट प्रधानमन्त्री निर्वाचित भएका उनी झन्डै छ दशक…
इतिहास
हरिवंश आचार्य
हरिवंश आचार्य (वि.सं. २०१४ जन्म) नेपाली अभिनेता, गायक र प्रमुख हास्य कलाकार हुन्। मदन कृष्ण श्रेष्ठसँगको ‘मह जोडी’ तथा रंगमञ्च, चलचित्र र टेलिभिजनमा निरन्तर सक्रियताको कारण, र वि.सं. २०४६ को…