लिम्बू भाषा

लिम्बू भाषा पूर्वी भागका आदिवासी लिम्बू समुदायले प्रयोग गर्ने मातृभाषा रूपमै चिनिन्छ। यसको प्रयोग क्षेत्रीय रूपमा नेपालको पूर्वी लिम्बूवानदेखि बाहिरी सीमासम्म फैलिएको देखिन्छ। यसबाहेक, सिक्किम, भुटान तथा उत्तरी पश्चिम बङ्गालका केही भागमा पनि यो भाषा बोलिने उल्लेख पाइन्छ। यसको लेख्य परम्परासँग जोडिएको आफ्नै सिरिजंगा लिपि रहेको बताइन्छ।

परिचय र पहिचान

यो भाषा लिम्बू जातिको सामाजिक र भाषिक अभिव्यक्तिको प्रमुख माध्यमका रूपमा औंल्याइन्छ। पूर्वी नेपाल र वरपरका भौगोलिक क्षेत्रमा यसको निरन्तर चलन रहेको तथ्य उल्लेख हुन्छ। सीमापारिक क्षेत्रमा समेत यसको बोली सुन्ने सम्भावना सम्बन्धित स्थानहरूका सन्दर्भमा प्रस्तुत गरिएको छ।

भौगोलिक प्रसार

लिम्बू भाषाको उपस्थिति प्रष्ट रूपमा लिम्बूवान क्षेत्रमा वर्णित छ, जहाँ यसलाई दैनिक संप्रेषणको साधनका रूपमा चिनिन्छ भन्ने जानकारी दिइन्छ। नेपालको सीमासँग नजिक रहेका सिक्किम र भुटानमा पनि यो भाषा बोलिन्छ भन्ने उल्लेख स्रोतमा भेटिन्छ। उत्तरी पश्चिम बङ्गालसम्म यसको बोली पुग्ने कुरा पनि त्यहीं उल्लेख गरिएको छ। यसरी यसको प्रसार बहु-क्षेत्रीय रूपमा देखाइन्छ।

लिपि

यस भाषाको आफ्नै सिरिजंगा लिपि रहेको जानकारी स्रोतमा स्पष्ट गरिएको छ। सोही लिपि लिम्बू भाषासँग सम्बन्धित पहिचानका रूपमा प्रस्तुत हुन्छ। लिपिसम्बन्धी यति मात्र विवरण उपलब्ध गराइएको पाइन्छ।

वक्ता र गणना

सन् २००१ को तथ्याङ्कअनुसार, नेपालभित्र लिम्बू मातृभाषी ३,३३,६३३ जना रहेका छन्। यसले नेपाली भूभागभित्रका मातृभाषी वक्ताको परिमाण संकेत गर्छ। सो गणनामा नेपालबाहिरका क्षेत्रहरू समेटिएको वा नसमेटिएको बारे स्रोतमा थप विवरण दिइएको छैन। पछि कालान्तरका तथ्याङ्कबारे पनि जानकारी प्रस्तुत गरिएको देखिँदैन।

साहित्य र कृतित्व

लिम्बू भाषाका साहित्यकारहरूको सूचीमा त्येअङ्सी त्येअङ्सी सिरिजङ्गा र इमान सिंह चेम्जोङलाई प्रमुख रूपमा उल्लेख गरिएको छ। उनीहरूलाई यस भाषाको साहित्यिक परम्परामा उल्लेख्य व्यक्तित्वका रूपमा नामोल्लेख गरिएको भेटिन्छ। अन्य कृतिकारहरूबारे विस्तृत विवरण स्रोतमा संक्षेपमै मात्र संकेत हुन्छ। उपलब्ध सूचनाले यी दुईको नामलाई अग्रभागमा राख्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “लिम्बू भाषा।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%82_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). लिम्बू भाषा. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%82_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE

@misc{ne_229,
  title = {लिम्बू भाषा},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%82_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}