साझा प्रकाशन

साझा प्रकाशन नेपालमा स्थापित अग्रणी प्रकाशन संस्था हो, जसले राष्ट्रिय स्तरका कृति, आवधिक र पुरस्कारमार्फत साहित्यिक गतिविधिमा योगदान दिएको मानिन्छ। यसको स्वामित्व मिश्रित ढाँचामा रहेको छ, जहाँ ६० प्रतिशत हिस्सेदारी नेपाल सरकारले वहन गरेको छ र बाँकी ४० प्रतिशत अंश साहित्यकार, पत्रकारिताका व्यक्तित्व, शिक्षासेवी तथा सर्वसाधारण नेपाली नागरिकबीच वितरित छ। संस्थाको ऐतिहासिक विकास, सहकारी कानुनी संरचना, प्रशासनिक नेतृत्व तथा प्रकाशन–पुरस्कारसम्बन्धी पहल यसका केन्द्रीय पहिचान हुन्।

इतिहास

यस संस्थाको आरम्भ वि.सं. १९७० मा गोर्खा भाषा प्रकाशिनी समिति नामक निकायबाट भएको थियो। सो समिति वि.सं. १९९० मा नेपाली भाषा प्रकाशिनी समितिको नामले परिचालित भयो, जसले भाषिक नामावलीमा समयानुकूल पुनःसंरचना संकेत गर्छ। वि.सं. २०२१ साल मंसिर १७ गतेदेखि भने संस्था “साझा प्रकाशन” नामले औपचारिक रूपमा सञ्चालनमा आएको उल्लेख पाइन्छ। समग्रमा, नाम परिवर्तन र संस्थागत रूपान्तरणले प्रकाशन क्षेत्रको उन्नयनसँगै यसको भूमिकामा निरन्तरताको प्रमाण प्रस्तुत गर्दछ।

स्वामित्व र कानुनी संरचना

साझाको स्वामित्व संयोजनमा ६० प्रतिशत अंश सरकारी पूँजीको हो भने ४० प्रतिशत अंश लेखक, सञ्चारकर्मी, शिक्षा क्षेत्रका प्रतिनिधि तथा सर्वसाधारण नेपाली शेयरधारकमा वितरण गरिएको छ। सहकारी व्यवस्था लागू भएको संस्थागत संरचनाअनुसार, ९ सदस्यीय सञ्चालक समिति गठन हुन्छ, जसमा अध्यक्षसहित ४ जना अंशियारहरू साधारण सभाबाट निर्वाचित हुन्छन्। बाँकी ५ सदस्यमा भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालयका सहसचिव, ਅर्थ मन्त्रालयका सहसचिव, शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयका सहसचिव, राष्ट्रिय सहकारी विकास बोर्डका प्रतिनिधि तथा नेपाल सरकारले तोकेको एक जना विज्ञ समावेश हुने व्यवस्था छ, जुन प्रावधान सहकारी नियमावली २०७५मा निर्दिष्ट छ।

लेखा अनुगमनका लागि सहकारी ऐन २०७४अनुसार साधारण सभाले १ संयोजक र २ सदस्य रहेको लेखा सुपरिवेक्षण समिति चयन गर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यसरी निर्वाचित र नामित प्रतिनिधित्वको संयोजनले साझा प्रकाशनको प्रशासनिक उत्तरदायित्व र नियमनशीलता सुदृढ गर्ने उद्देश्य राखेको बुझिन्छ।

नेतृत्व र प्रशासन

उपलब्ध विवरणअनुसार साझा प्रकाशनका वर्तमान अध्यक्ष प्रदिप गिरी रहेका छन्। संस्थाका कर्मचारी भेषराज घिमिरेले निमित्त महाप्रबन्धक तथा प्रवक्ताको भूमिका सम्हालेका छन्। यी दुवै पदनामहरू संस्थाको कार्य सञ्चालन, सञ्चार संयोजन र नीतिगत समन्वयमा केन्द्रित रहने प्रशासनिक जिम्मेवारीसँग सम्बद्ध छन्।

प्रकाशन र आवधिक

साझाले निकाल्ने आवधिकमध्ये “गरिमा” पत्रिका महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। स्रोतमा उल्लेख भएअनुसार, वि.सं. २०३९ साल पुस महिनादेखि यस पत्रिकाको नियमित प्रकाशन जारी छ; यद्यपि उक्त दाबीका स्पष्ट स्रोत खुलाइएका छैनन्। संस्थाको प्रकाशन कक्षबाट निर्गत कृतिहरूले नेपाली भाषिक साहित्यको प्रसार र पाठक–लेखकबीचको पुल निर्माणमा योगदान पुर्‍याएको मानिन्छ।

पुरस्कार तथा सम्मान

यस संस्थाले वि.सं. २०२६ सालदेखि “साझा पुरस्कार” स्थापना गरी, सो वर्ष साझाबाट प्रकाशित कृतिमध्ये उत्कृष्ट ठहरिएको एक कृतिलाई वार्षिक रूपमा पुरस्कृत गर्ने व्यवस्था गरेको छ। स्रोतमा प्रस्तुत सूचीअनुसार, निम्न पुरस्कारहरू प्रचलित छन्, तर तीमध्ये कतिपय दाबीका औपचारिक सन्दर्भ खुलाइएको छैन:

• साझा पुरस्कार
• लोकसाहित्य पुरस्कार
• गरिमा सम्मान पुरस्कार
• साझा बालसाहित्य पुरस्कार
• साझा लोकसंस्कृति पुरस्कार

प्रकाशित कृतिहरू

साझा प्रकाशनबाट प्रकाशित केहि चर्चित शीर्षकहरू स्रोतमा सूचीबद्ध छन्। यद्यपि यी सूचीका स्पष्ट उद्धरणहरू प्रदान गरिएको देखिँदैन; दाबीका रूपमा प्रस्तुत शीर्षकहरू निम्नानुसार छन्:

• मुना मदन
• शिरीषको फूल
• सुम्निमा
• घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे
• एब्स्ट्रयाक्ट चिन्तन: प्याज
• आमाको सपना
• माधवी (उपन्यास)
• वसन्ती (उपन्यास)
• सेतो बाघ (उपन्यास)
• भानुभक्तको रामायण
• अलिखित (उपन्यास)
• घामका पाइलाहरू (उपन्यास)
• गौरी (शोककाव्य)
• राधा (उपन्यास)
• पागल बस्ती (उपन्यास)
• आज रमिता छ (उपन्यास)
• नासो कथासङ्ग्रह

उक्त शीर्षकहरूले विविध विधा—काव्य, कथासङ्ग्रह र उपन्यास—आवरण गरेको देखिन्छ, जसले संस्थाको प्रकाशन दायरा र समसामयिक तथा परम्परागत कृतिप्रतिको रुचि दुवैलाई संकेत गर्दछ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “साझा प्रकाशन।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%9D%E0%A4%BE_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%A8। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). साझा प्रकाशन. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%9D%E0%A4%BE_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%A8

@misc{ne_255,
  title = {साझा प्रकाशन},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%9D%E0%A4%BE_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%A8}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}