मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

सबै लेख

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।

तेन्जिङनोर्गे शेर्पा
तेन्जिङनोर्गे शेर्पा एक नेपाली शेर्पा पर्वतारोही थिए, जसले २०१० जेठ १६ (१९५३ मे २९) मा एडमन्ड हिलारीसँग सगरमाथाको पहिलो सफल आरोहण गरे। उनी भारतको दार्जिलिङमा बसोबास गर्दै प्रशिक्षक, पर्वत–मार्गदर्शक र संस्थापकको भूमिकामा सक्रिय रहे। टाइम पत्रिकाले उनलाई २०औँ…
समाज र जीवनशैली७८७ शब्द
बागमती नदी
बागमती नदी नेपालका काठमाडौँ र ललितपुरलाई छेउछाउमा छुट्याउँदै काठमाडौँ उपत्यका पार गरी दक्षिणतर्फ बग्ने प्रमुख नदी हो। यसले मधेश प्रदेश हुँदै भारतको बिहार प्रवेश गरी कमला नदीमा मिसिन्छ। हिन्दु धर्म र बौद्ध धर्म दुवैमा पवित्र ठानिने यो नदीका किनारमा महत्वपूर्ण…
भूगोल र स्थान७८५ शब्द
नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी
नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी नेपालको एक कम्युनिस्ट पार्टी हो। यस पार्टीको एकता घोषणा १९ कात्तिक २०८२ मा भएको थियो जसमा दस वामपन्थी दल र समूहहरूको विलयबाट पार्टी गठनको घोषणा गरेको थियो।
राजनीति र कानुन७८५ शब्द
दौलतविक्रम विष्ट
दौलतविक्रम विष्ट नेपाली कथा–उपन्यासका ख्यातनाम स्रष्टा हुन्, जसले ज्योति ज्योति महाज्योति कृतिका लागि वि.सं. २०४५ मा मदन पुरस्कार पाए। वि.सं. १९८३ मा भोजपुरमा जन्मेका उनी दीर्घ सरकारी सेवा र रेडियो नेपालमा नेतृत्वसमेत सम्हालेका साहित्यिक प्रशासक पनि थिए। उनका…
जीवनी७८४ शब्द
प्रतिनिधि सभा (नेपाल)
प्रतिनिधि सभा नेपालका सङ्घीय संसदको तल्लो सदन हो, जसमा २७५ सदस्य छन्। १६५ सिट एकल-बहुमतबाट र ११० सिट बन्दसूची समानुपातिकबाट भरिने व्यवस्था छ, समानुपातिकतर्फ ३% मतको थ्रेसहोल्डसहित। कार्यकाल सामान्यतया ५ वर्षको हो, बैठकस्थल काठमाडौँको बानेश्वरस्थित…
राजनीति र कानुन७८३ शब्द
शिवशङ्कर मानन्धर
शिवशङ्कर मानन्धर (वि.सं. १९८८ साल फागुन ११ गते - वि.सं. २०६१ साल कार्तिक २१ गते) एक नेपाली गायक, सङ्गीतकार र प्रथम नेपाली चलचित्र आमाको प्रमुख भूमिका निर्वाह गर्ने अभिनेता थिए । ५० वर्ष भन्दा बढी आफ्नो कार्यमा सक्रियता देखाएका शिवशङ्कर नेपाली सङ्गीतको…
जीवनी७८२ शब्द
विकिपिडिया
विकिपिडिया एक बहुभाषी, निःशुल्क अनलाइन विश्वकोश हो, जसलाई खुला सहयोगमा आधारित विकि प्रविधि प्रयोग गर्ने स्वयंसेवक समुदायले तयार गर्छ। इतिहासकै सबैभन्दा ठुलो र बढी पढिने सन्दर्भ कृति मानिने यो परियोजना, सन् २०२२ मा विश्वव्यापी ट्राफिकका आधारमा सातौँ स्थानमा…
भाषा र साहित्य७८१ शब्द
कुँवर इन्द्रजीत सिंह
के.आई. सिंह अर्थात् कुँवर इन्द्रजीत सिंह (जन्म:वि.सं. १९६३) नेपाली क्रान्तिकारी तथा विद्रोही नेता हुन्। सिंह नेपालका २० औं प्रधानमन्त्री थिए। यिनी होमियोप्याथी सम्बन्धी डाक्टर थिए। उनी सात सालको क्रान्तिमा मुक्तिसेनाको पश्चिम तर्फको कमाण्डर थिए। उनले दिल्ली…
जीवनी७७७ शब्द
घोडेजात्रा
घोडा जात्राको मूल नाम पाहाँ चऱ्हे हो । पछिलो समय पाहाँ चऱ्हेलाई घोडा जात्रा भनदै आए पनि पुन पाहाँ चऱ्हे भने चलन स्थापित हुन थालेको पनि छ। यस पर्वमा नेपा मंडल भित्र देवी देवताको जात्रा गरी मनाउने चलन छ। यही पाहा चऱ्हे नख मा पछि घोडा जात्रा थपेर घोडा जात्रा…
कला र संस्कृति७७५ शब्द
महेन्द्र वीरविक्रम शाह
महेन्द्र वीरविक्रम शाह शाह वंशका नवौँ राजा र वि.सं. २०११ चैत १ देखि २०२८ माघ १७ सम्म नेपालका शासक थिए। उनको शासनमा पञ्चायती व्यवस्था कार्यान्वयन, २०१५ र २०१९ का संविधान, योजनाबद्ध विकास, महेन्द्र राजमार्गजस्ता पूर्वाधार र कूटनीतिक सक्रियता देखिन्छ; तर २०१७…
जीवनी७७० शब्द
मकवानपुर जिल्ला
मकवानपुर जिल्ला नेपालका बागमती प्रदेशभित्र पर्ने पूर्व–पश्चिम मार्गका लागि महत्त्वपूर्ण भौगोलिक घाँटी हो। उत्तरमा महाभारत शृङ्खला र दक्षिणमा चुरे पर्वत बीच रहेको यस जिल्लाको सदरमुकाम हेटौँडा हो। त्रिभुवन राजपथ र महेन्द्र राजमार्गले राजधानी काठमाडौँ र देशका…
भूगोल र स्थान७६८ शब्द
सूर्यबहादुर थापा
सूर्य बहादुर थापा (वि.सं.१९८४-२०७२) नेपालका राजनीतिज्ञ तथा पूर्व प्रधानमन्त्री थिए। उनी धेरै पटक प्रधानमन्त्री हुनेहरू मध्येमा पर्दछन् जो आफ्नो जीवनमा पटक पटक गरी ५ पटक नेपालको प्रधानमन्त्री भएका थिए। थापा राजा महेन्द्र, राजा बीरेन्द्र र राजा ज्ञानेन्द्र गरी…
जीवनी७६७ शब्द
माईपोखरी
माईपोखरी इलाम जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रमा रहेका माइपोखरी र सुलुबुङ गाविसको चूचूरोमा पर्ने एउटा धार्मिक महत्त्व बोकेको नौ कुने पाखरीको हो। यो तारा आकृतिको छ। १.८८ बर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल भएको यस पोखरीको अर्धव्यास ७५० मिटर छ। मेची राजमार्गको विव्ल्याँटे भन्ने…
प्रकृति र वातावरण७५४ शब्द
मदनकृष्ण श्रेष्ठ
मदनकृष्ण श्रेष्ठ नेपाली हास्य–शैलीका अग्रणी कलाकार, गायक र लेखक हुन्। वि.सं. २००७ वैशाख ७ गते काठमाडौँमा जन्मेका उनले रेडियो, रंगमञ्च, टेलिभिजन र चलचित्रमार्फत व्यापक पहिचान बनाए। हरिवंश आचार्यसँगको मह जोडीका रूपमा जनचेतनामूलक रचनाले लोकप्रियता पायो, र…
जीवनी७५३ शब्द
नेपालमा ऊर्जा
नेपाल चीन र भारत बिचमा अवस्थित भूमिद्वारा घेरिएको देश हो। यसको कुल क्षेत्रफल १४८,००६.६७ वर्ग किलोमिटर छ र २९.१६ मिलियनको जनसङ्ख्या छ। सन् २०२० मा $३३.६६ बिलियनको जीडीपी, दक्षिण एसिया लगभग १% र विश्वको जीडीपीको ०.०४% बराबर रहेको, यसको सानो अर्थव्यवस्था छ।…
अर्थतन्त्र र उद्योग७४९ शब्द
नेपाल प्रहरी
नेपाल प्रहरी नेपालको असैनिक राष्ट्रिय प्रहरी संगठन हो। यसको कानुनी स्थापना वि.सं. २०१२ को ‘प्रहरी ऐन’ जारी भई आश्विन महिनाबाट मानिन्छ। मुख्यालय काठमाण्डौ महानगरपालिका–नक्सालस्थित प्रहरी प्रधान कार्यालयमा रहँदै, यो संगठन गृह मन्त्रालयको मातहत आन्तरिक…
राजनीति र कानुन७४६ शब्द
मैथिली भाषा
मैथिली भारत र नेपालबीच फैलिएको मिथिला क्षेत्रको एक प्रमुख आर्य भाषा हो। यो भारतको २२ संवैधानिक भाषामध्ये सूचीकृत छ र नेपालमा दोस्रो सबैभन्दा विस्तृत रूपमा बोलिन्छ; नेपालका चौध प्रदेशीय आधिकारिक भाषामध्ये पनि पर्छ। देवनागरी यसको मुख्य लेख्य लिपि हो, ऐतिहासिक…
भाषा र साहित्य७४४ शब्द
मातृकाप्रसाद कोइराला
मातृकाप्रसाद कोइराला प्रजातान्त्रिक नेपालका प्रथम नागरिक प्रधानमन्त्री तथा राणाशाही शासनविरुद्ध भएको विक्रम सम्वत २००७ सालको जनक्रान्तिका अथक योद्धा मातृकाप्रसाद कोइरालाको जन्म वि. सं. १९६८ साल पुस १७ गते विराटनगरमा भएको थियो। उनी समाजसेवी कृष्णप्रसाद…
जीवनी७४१ शब्द
गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह
गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह नेपालका चौथो राजा थिए। वि.सं. १८५४ मा पिता रणबहादुर शाह र माता कान्तिमतिका सुपुत्रका रूपमा जन्मेका श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह आफ्ना बाबु जीवित हुँदाहुँदै पनि डेढ वर्षको अल्पायुमै नेपालका राजा भएका थिए। वि.सं. १८५५ मा राजा भएका उनको…
जीवनी७४० शब्द
माधवकुमार नेपाल मन्त्रिपरिषद्
२०६६ जेठ ९ का दिन तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड'ले नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति रूक्माङ्गद कटवाललाई बर्खास्त गर्ने मन्त्रिपरिषद्को निर्णयलाई राष्ट्रपति रामवरण यादवले उल्ट्याएपछि सरकार प्रमुखपदबाट राजीनामा दिएका थिए र माधवकुमार नेपाल नयाँ…
राजनीति र कानुन७३९ शब्द
राणाकालीन दरबारहरू
नेपालको राणा दरबार महल को निर्माण राणा शासकहरूद्वारा निजि तथा सरकारी भवनको रूपमा शासकहरूद्वारा निर्माण गरिएका थिए। नेपालमा राणा शासन राणा शासन १०४ वर्षसम्म रह्यो र त्यस वर्माषसेमै्भम्य राही्नियाो निर्माण गरिए विशेष गरी प्रधानमन्त्री, उनको परिवार र अन्य…
कला र संस्कृति७३८ शब्द
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी नेपालमा समता र सामाजिक न्याय जोडिएको उदार अर्थनीतिमा आस्था राख्ने मध्यमार्गी दलका रूपमा उदाएको शक्ति हो। २०७९ मा दर्ता भएर छोटो समयमै राष्ट्रिय राजनीति केन्द्रमा पुग्यो र २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा १८२ सिट जितेर पहिलो शक्ति…
राजनीति र कानुन७३७ शब्द
ईद उल फित्र
इस्लामले मुस्लिम समुदायका लागि दुईवटा पर्व प्रचलनमा ल्याएको छ । तिनीहरू ईदुल फित्र - ईद र ईदुज्जुहा - बकरी ईद हुन् । यी दुईमध्ये पहिलो पर्व ईदुल फित्र अरबी पात्रोको नवौँ महिना रमजानका २९ वा ३० दिन रोजा - राखेको खुसियालीमा मनाइन्छ भने दोस्रो पर्व त्यो अद्वितीय…
धर्म र दर्शन७३६ शब्द
मगर भाषा
मगर भाषा नेपालका मगर समुदायमा केन्द्रित भए पनि देशभरि फैलिएको एक प्रमुख भाषा मानिन्छ। यो भाषा सञ्चार, शिक्षा र सांस्कृतिक अभिव्यक्तिमा क्रमशः प्रयोग बढाउँदै गएको छ। कर्णाली प्रदेशमा ढुट उपभाषा सरकारी व्यवहारमा ल्याइएको उल्लेख छ। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार…
भाषा र साहित्य७३० शब्द