नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी

नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी नेपालमा गठित एक वामपन्थी राजनीतिक दल हो, जसको घोषणा १९ कात्तिक २०८२ मा वैचारिक नजिकताका अनेक संगठनहरू एकताबद्ध गर्दै गरिएको थियो। स्रोतअनुसार उक्त एकीकरणमा कूल दस वाम दल तथा समूह सहभागी भएको जनाइएको छ। पार्टीले पाँच कुने तारा चुनाव चिह्न रोजेको छ। प्रारम्भिक संरचनामा पुष्पकमल दाहाल संयोजक र माधवकुमार नेपाल सह–संयोजक रहेकाले नेतृत्वस्थरमा दुई ठूला धाराहरूको समायोजन देखिन्छ।

गठन र एकीकरण प्रक्रिया

एक महिनासम्म चलेको समन्वय र वार्तापछि एकीकरण समन्वय समितिले १९ कात्तिक २०८२ मा मिलन प्रक्रियालाई औपचारिक बनाएको जनाइएको छ। समावेश पक्षहरूमा नेकपा (माओवादी केन्द्र), नेकपा (एकीकृत समाजवादी), जनसमाजवादी पार्टी, नेपाल समाजवादी पार्टी, ‘विप्लव’ विभाजित नेकपा, नेकपा समाजवादी, नेकपा (माओवादी समाजवादी), नेकपा (सम्यवादी) र देशभक्त समाजवादी मोर्चा समेटिएका थिए। दुई प्रमुख पूर्ववर्ती दल पछि विघटित भएको विवरण पनि दिइएको छ, जसले संयुक्त ढाँचा तयार पार्न सहज बनाएको बताइन्छ। सहभागी निकायहरूको सूची र प्रारम्भिक घोषणामा उल्लेखित कूल संख्याबीच केही असामञ्जस्य देखिएकाले स्रोतहरूमा मतभेद छ।

पृष्ठभूमि र पूर्वसङ्गठन

२०८० तिर नेकपा (माओवादी केन्द्र)ले फुटेका साम्यवादी धाराहरूलाई पुनःएकताबद्ध गर्ने प्रयोजनले कार्यदल गठन गरी, नेपाल समाजवादी पार्टी र कम्युनिस्ट पार्टी नेपालसँग औपचारिक तथा अनौपचारिक संवाद अघि बढाएको थियो। नेकपा (एकीकृत समाजवादी)ले ३० साउन २०८२ मा नेकपा (एमाले)बाट छुट्टिएको एकता राष्ट्रिय अभियान समूहलाई समेट्दै आफ्नो संरचना विस्तार गरेको जानकारी छ। त्यसअघि माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीबीचको एकीकरण प्रयास सफल हुन सकेको थिएन। ४ असार २०८० मा समाजवादी मोर्चा गठन भए पनि, २०८१ असार ३१ सम्म प्रधानमन्त्रीको राजीनामासम्बन्धी प्रसङ्गसँग जोडिँदै मोर्चा प्रायः निष्क्रिय रहेको उल्लेख पाइन्छ, र नेपाल समाजवादी पार्टीको एक पक्ष मोर्चामा प्रवेश गरेपछि जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल बाहिरिएको बताइन्छ।

संगठन, नेतृत्व र आन्तरिक प्रवृत्ति

एकीकरण पश्चात दाहाल संयोजक र नेपाल सह–संयोजकको भूमिकामा छन्, र झलनाथ खनाल तेस्रो वरीयतामा रहेको उल्लेख छ। एकीकरण अघि–पछिका चरणमा, माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीसहित अन्य सहमति–पक्षीय दल तथा कम्युनिस्ट पार्टी नेपालको एक समूहले एकताका लागि लिखित प्रतिबद्धता जनाएका थिए। तर एकीकृत समाजवादीभित्र घनश्याम भुसालको नेतृत्वमा रहेको समूहले उक्त प्रक्रियामाथि आपत्ति जनाउँदै पार्टी पुनर्गठनतर्फ लागेको बताइन्छ। त्यस्तै, माओवादी केन्द्रका जनार्दन शर्मा र राम कार्कीले ‘प्रगतिशील अभियान नेपाल’ आरम्भ गर्दै मूल दल छोडेको जानकारी प्रस्तुत छ।

विचारधारा र कार्यक्रम

मूल विलेनीकरण सहमतिअनुसार, पार्टीको वैचारिक आधार मार्क्सवाद–लेनिनवाद मानिन्छ र नेपालमा बहुदलीय व्यवस्थाप्रति समर्थन जोडिएको छ। ‘जेनजी आन्दोलन’ पछिको राजनीतिक तरङ्गसँगै, माओवादी केन्द्रले व्यापक वाम एकताको आह्वानलाई तीव्र पार्दै महाधिवेशन तयारीका लागि केन्द्रीय समिति विघटन गरेको भनिएको छ। पछिल्ला एकीकरण निर्णयहरू माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीका निकायबाट बहुमतले स्वीकृत गरिएका थिए। त्यसपछि सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर गरी अन्य सम्वद्ध समूहहरू संयुक्त संरचनामा प्रवेश गरेको विवरण छ।

प्रतिनिधित्व र प्रादेशिक उपस्थिति

पार्टीको मुख्य अवयव मानिएको माओवादी केन्द्र राष्ट्रिय सभामा सबैभन्दा ठूलो शक्ति भएको र बागमती प्रदेश, कर्णाली प्रदेश तथा सुदूरपश्चिम प्रदेशका प्रदेश सभामा सबैभन्दा ठूलो कम्युनिस्ट दलको स्वरूपमा रहेको बताइन्छ। प्रादेशिक सन्दर्भमा, कोशीमा १७/९३ सिट (तेस्रो), मधेशमा १६/१०७ (चौथो), बागमतीमा २८/११० (दोस्रो), गण्डकीमा ८/६० (तेस्रो), लुम्बिनीमा १०/८७ (तेस्रो), कर्णालीमा १४/४० (दोस्रो) र सुदूरपश्चिममा १५/५३ (दोस्रो) रहेको उल्लेख छ। २०७९ सालका लिएर प्रतिनिधि सभामा ४२/२७५ र राष्ट्रिय सभामा २६/५९ सिटको तथ्याङ्क पनि दिइएको छ। तर ती संख्या एकीकृत दल वा पूर्ववर्ती घटकहरू मध्ये कसलाई जनाउँछन् भन्ने व्याख्या स्पष्ट छैन, त्यसैले स्रोतहरूमा मतभेद छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपाली_कम्युनिस्ट_पार्टी (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपाली_कम्युनिस्ट_पार्टी

“नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी.” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपाली_कम्युनिस्ट_पार्टी. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी.” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपाली_कम्युनिस्ट_पार्टी.

@misc{nepaliencyclopedia_486,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F_%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%80},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F_%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%80
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -