मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

सबै लेख

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।

राज्यलक्ष्मी देवी
राज्यलक्ष्मी देवी नेपालका राजा राजेन्द्रको कान्छी पत्नीको रूपमा नेपालीको रानी थिइन् । १९०० मा त्रिशंकु शासन अन्त्य गर्दै ,राजाद्वारा रानी राज्यलक्ष्मी रानीलाई सम्पूर्ण राजकीय अधिकार दिइयो । एक महत्त्वाकांक्षी महिला थिइन् । रानी राज्यलक्ष्मीदेवी युवराज…
जीवनी७२७ शब्द
कोत पर्व
कोत पर्व १९०३ भदौ ३१ को राति काठमाडौँस्थित कोत परिसरमा घटेको दरबार-आन्तरिक हत्याकाण्ड हो। महारानी राज्यलक्ष्मी देवीका प्रिय गगनसिंह भण्डारीको हत्यारा पत्ता लगाउन बोलाइएको सभामा विवाद चर्किँदा वरिष्ठ भारदारहरू मारिए। यस घटनाबाट जङ्गबहादुर कुँवर उदाए र नेपाल…
कला र संस्कृति७२३ शब्द
नेपाल राष्ट्रिय क्रिकेट टोली
नेपाल राष्ट्रिय क्रिकेट टोली भनेको अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा नेपालको आधिकारिक प्रतिनिधि टोली हो, जसको नियमन क्रिकेट असोसियेसन अफ नेपालले गर्छ। यसले सन् १९९६ देखि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषदको सदस्यका रूपमा खेल्दै आएको छ र १५ मार्च २०१८ मा एकदिवसीय…
खेलकुद७२३ शब्द
नेवार जाति
नेवार वा नेवाः नेपालका काठमाडौं उपत्यका र आसपास क्षेत्रका ऐतिहासिक बासिन्दा हुन्, जसले उपत्यकाको सहरी सभ्यता, कला र व्यापारिक परम्पराको निर्माणमा निर्णायक भूमिका खेलेका मानिन्छ। तिनीहरू मिश्रित इन्डो-आर्य र तिब्बती-बर्मेली उद्गमका समुदाय हुन्, र सामुदायिक…
समाज र जीवनशैली७२१ शब्द
कर्णाली प्रदेश
कर्णाली प्रदेश नेपालका सात सङ्घीय एकाइमध्ये सबैभन्दा विस्तृत भूभाग भएको प्रदेश हो। ३ असोज २०७२ मा स्वीकृत संविधानले यस प्रदेशको संरचना निर्धारण गरेको हो। क्षेत्रफल २७,९८४ वर्ग कि.मी. र जनसङ्ख्या १६,८८,४१२ (२०७८) रहेको यो प्रदेशको राजधानी तथा सबैभन्दा ठूलो सहर…
भूगोल र स्थान७२० शब्द
कालु पाँडे
कालु पाँडे वा कालु पाण्डे (जन्म: वंशिधर पाँडे) एक महान् गोरखाली क्षत्रिय भारदार हुन्। गणेश पाँडेका वंशज पाँडे उच्च इमान्दारिता, पराक्रम र शौर्यको महिमा नेपाली इतिहासमा छ। पाँडे वंशका कुलदीपक पनि मानिन्छन्।
जीवनी७२० शब्द
राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी
राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपालमा राजसंस्था पक्षधर र हिन्दू राज्य पुनर्स्थापनाका लागि उभिएको दल हो। पूर्व प्रधानमन्त्री सूर्य बहादुर थापा र लोकेन्द्र बहादुर चन्दले २०४७ जेठ १५ मा यसको स्थापना गरेका हुन्। राष्ट्रिय पञ्चायत समाप्तिपछि दुवै नेताले…
राजनीति र कानुन७१९ शब्द
सुदूरपश्चिम प्रदेश
सुदूरपश्चिम प्रदेश नेपालको सात प्रदेशमध्ये एक प्रशासनिक एकाइ हो, जसको गठन नयाँ संविधान (३ असोज २०७२) सँगै भयो। उत्तरतर्फ तिब्बत, पूर्वमा कर्णाली र लुम्बिनी प्रदेश, र पश्चिम–दक्षिणमा भारतका दुई राज्यसहित घेरिएको यो प्रदेश १९,५३९ वर्ग किमी क्षेत्रफलमा फैलिएको…
भूगोल र स्थान७१८ शब्द
हाब्रे
हाब्रे (रातो पाण्डा) ऐलुरस फुल्जेन्स नामक साना आकारको वृक्षवासी स्तनधारी हो, मुख्यतः हिमालयका समशितोष्ण बाँस–गुराँस वनमा बसोबास गर्छ। नेपाल, चीन, वर्मा र भुटानमा पाइने यसको विश्वव्यापी संख्या करिब २,५०० मात्र अनुमान गरिन्छ। आहार मुख्यतया बाँसका पात र तामामा…
प्रकृति र वातावरण७१५ शब्द
सुनुवार जाति
सुनुवार जाति किराँत समूहअन्तर्गत रहेको, नेपाल सरकारद्वारा सूचीकृत आदिवासी जनजाति हो। पूर्वी नेपालको पहाडी भेग, विशेषतः रोल्वालिङ हिमश्रृंखलाबाट दक्षिणतर्फ बग्ने सुनकोशी–तामाकोशी–लिखु नदी प्रणालिका आसपास तिनीहरूको वास रहेको जनाइन्छ। मातृभाषा ‘कोइँच लोः’ बोल्ने…
समाज र जीवनशैली७१५ शब्द
भक्तपुर नगरपालिका
भक्तपुर नगरपालिका नेपालका भक्तपुर जिल्लाको सदरमुकाम तथा काठमाडौँ उपत्यकाको पूर्वी किनारमा अवस्थित ऐतिहासिक सहर हो। राजधानी काठमाडौँबाट करिब १३ किलोमिटर टाढा रहेको यो नगर नेवार समुदायको बहुल बासस्थान, नेवारी कला–परम्परा र परिकारका लागि चिनिन्छ। २०७२ को…
भूगोल र स्थान७१२ शब्द
लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा
लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा नेपाली कवि तथा गद्यकार हुन्, जसलाई ‘महाकवि’का रूपमा मान्यता प्राप्त छ। वि.सं. १९६६ कार्तिक २७ गते काठमाडौँको डिल्लीबजारमा जन्मिएका उनले कविता, आख्यान, नाटक र निबन्धमा उल्लेखनीय योगदान दिए। मुनामदन उनका सर्वाधिक चर्चित कृति हुन्। वि.सं.…
जीवनी७११ शब्द
पोखरा महानगरपालिका
पोखरा महानगरपालिका गण्डकी प्रदेशको केन्द्र र कास्की जिल्लाको सदरमुकामसमेत भएको स्थानीय तह हो। वि.सं. २०७३ फागुन २७ मा महानगरका रूपमा उन्नत यो इकाइ क्षेत्रफलका आधारमा देशकै ठूलोमध्ये एक हो। २०७८ को जनगणना अनुसार ५,१३,५०४ जनसङ्ख्या र ३३ वडासहित, पर्यटन र…
भूगोल र स्थान७०९ शब्द
मल्ल वंश
मल्ल वंश मध्ययुगीन नेपालका शासकहरूको वंश हो, जसको कालखण्ड करिब १२औँ शताब्दीदेखि १८औँ शताब्दीबीच फैलिएको मानिन्छ। यो अवधिमा नेपाल मण्डलको नेवार सभ्यताले उत्कर्ष पायो, भारत–तिब्बत व्यापार मार्गमा उपत्यका प्रमुख केन्द्र बन्यो, र नेपाल भाषासँगै संस्कृत तथा…
इतिहास७०९ शब्द
नेपालमा साम्यवाद
नेपालमा साम्यवाद जरा २००७ सालको क्रान्ति र त्यसपछि निरंकुश राणा शासन पतन र नेपालमा लोकतन्त्र स्थापनामा छ। नेपाल कम्युनिस्ट आन्दोलन धेरै पटक गुटमा विभाजित भएको छ र धेरै गुटहरू कहिलेकाहीँ एउटै गुटमा पनि एकसाथ आएका छन्। यसमा खुला राजनीतिक बहसबाट प्रतिबन्धित भएको…
राजनीति र कानुन७०९ शब्द
ओखलढुङ्गा जिल्ला
ओखलढुङ्गा जिल्ला नेपालको कोशी प्रदेशको मध्य–पहाडी भागमा पर्ने, नदीहरूले सीमारेखा बनाएको भूभाग हो। पूर्वतर्फ दूधकोशी नदी र पश्चिमतर्फ लिखू नदीले छुट्याउने यो जिल्ला जनसंख्यामा ५९औँ र क्षेत्रफलमा ६८औँ स्थानमा पर्छ। सदरमुकाम ओखलढुङ्गा बजार (सिद्धिचरण नगरपालिका)…
भूगोल र स्थान७०५ शब्द
पर्वत जिल्ला
पर्वत जिल्ला गण्डकी प्रदेशका ११ मध्ये एक मध्यपहाडी जिल्ला हो, प्रशासनिक केन्द्र कुश्मा बजार। क्षेत्रफलबारे स्रोतहरूमा ४९४ र ५३६.८६ वर्ग किलोमिटर दुई भिन्न अंक भेटिन्छन्। पछिल्लो जनगणनाअनुसार जनसङ्ख्या १,५७,८२६ छ। साक्षरता ६५ प्रतिशतभन्दा माथि रहेको यो जिल्ला…
भूगोल र स्थान७०५ शब्द
कोशी प्रदेश
कोशी प्रदेश नेपालको संविधान २०७२ लागू भएपछि बनेको, देशको सबैभन्दा पूर्वी भागमा पर्ने प्रदेश हो। वि.सं. २०७६ वैशाख २३ मा विराटनगर स्थायी राजधानी तोकियो र २०७९ फागुन १७ मा “कोशी प्रदेश” नाम स्वीकृत गरियो। यो प्रदेशमा संसद् तथा प्रदेश स्तरीय निर्वाचनका लागि…
भूगोल र स्थान७०० शब्द
रामेछाप जिल्ला
रामेछाप जिल्ला नेपालका मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको जनकपुर अञ्चलमा पर्ने पहाडी प्रशासनिक इकाई हो। १,५४६ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल भएको यस जिल्लाको सदरमुकाम मन्थली हो। उचाइ ४२६ मिटरदेखि ६,९५८ मिटरसम्म फैलिएको भूभाग, काभ्रे–दोलखा–ओखलढुङ्गा–सिन्धुलीसँग जोडिएको…
भूगोल र स्थान६९७ शब्द
नेपाली सेना
नेपाली सेना नेपाल राज्यको राष्ट्रिय सैन्य संस्था हो, जसले बाह्य तथा आन्तरिक सुरक्षा, विपद् व्यवस्थापन, विकास-संरचना संरक्षण र अति विशिष्ट व्यक्तिको सुरक्षा जस्ता कार्यमा संलग्न रहँदै आएको छ। ऐतिहासिक रूपमा यसले नेपाल एकीकरणकालदेखि नेपाल–अंग्रेज युद्धदेखि लिएर…
राजनीति र कानुन६९६ शब्द
ऋद्धिबहादुर मल्ल
ऋद्धिबहादुर मल्ल (वि. सं. १९५५-२०२५)नेपालको पहिलो साहित्यिक पत्रिका शारदा मासिकका संस्थापक सम्पादक थिए । शारदा पत्रिका १९९१ सालको माघे संक्रान्तिदेखि मल्लकै सम्पादन र प्रकाशनमा आएको हो । मल्लको सम्मानस्वरुप सरकारले २०५४ सालमा उनको मुहारचित्र अङ्कित हुलाक टिकट…
जीवनी६९६ शब्द
नेपालको इतिहास
एसियाका छिमेकी चीन र भारतबीचको हिमाली भूभागमा अवस्थित नेपालको इतिहास स्वतन्त्रताको निरन्तरता, प्राचीन ग्रन्थीय उल्लेख र बहुविध राज्य–व्यवस्थाको क्रमसँग पहिचान हुन्छ। किराँत, लिच्छवि, मल्ल र शाह शासन हुँदै राणा काल, जनआन्दोलन र गणतन्त्रतर्फको रूपान्तरणसम्मको…
इतिहास६९५ शब्द
नेपालमा खेलकुद
नेपालमा खेलकुदको समन्वयकारी निकाय राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) हो, जसलाई वि.सं. २०१७ फाल्गुन १७ मा विधिगत रूपमा स्थापना गरिएको मानिन्छ। नेपालको राष्ट्रिय खेल औपचारिक रूपमा भलिबल हो। अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता सन् १९५१ को प्रथम एसियाली खेलकुददेखि सुरु भई,…
खेलकुद६९४ शब्द
उधौली
उधौली चाड नेपाल साथै संसार भरी छरिएर
कला र संस्कृति६९१ शब्द