मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

नयाँ र अद्यावधिक लेखहरू

भर्खरै थपिएका वा अद्यावधिक गरिएका लेख, पछिल्लो मिति अनुसार।

बलभद्र कुँवर
बलभद्र कुँवर काभ्रेपलान्चोकका भमरकोटमा जन्मेका नेपाली सेनाका कप्तान र नेपालका राष्ट्रिय विभूति हुन्। उनले देहरादून छेउको नालापानी–खलङ्गामा करिब ६०० गोरखालीको नेतृत्व गर्दै अङ्ग्रेज फौजसँग निर्णायक लडाइँ गरे र नेपाल अङ्ग्रेज युद्धपछि व्यापक पहिचान पाए।…
भूगोल र स्थान३७४ शब्द
भीमसेन थापा
भीमसेन थापा नेपालका दोस्रो तथा दीर्घकालीन मुख्तियार र राष्ट्रिय विभूति मानिन्छन्। राजा रणबहादुर शाहसँग निकटता, भण्डारखालपछिको सत्ताकब्जा, राज्य विस्तारको प्रयास, नेपाल–अङ्ग्रेज युद्ध र सुगौली सन्धिसँग उनको नाम जोडिन्छ। उनको शासनमा सैन्य, प्रशासनिक र सार्वजनिक…
जीवनी५६० शब्द
जङ्गबहादुर राणा
जङ्गबहादुर राणा नेपालको ८औँ प्रधानमन्त्री र प्रथम श्री ३ महाराज मानिन्थे। वि.सं. १९०३ को कोतपर्व र भण्डारखाल पर्वपछि उनको वर्चस्व स्थापित भई, राणा वंशको दीर्घ पारिवारिक शासनको ढाँचा बसेको मानिन्छ। उनले मुलुकी ऐन जारि गरी कानुन संहितीकरण गरे, युरोप भ्रमणबाट…
जीवनी५९३ शब्द
पृथ्वीनारायण शाह
शाह वंशका अग्रणी शासक श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह नेपाली राज्यको एकीकरणका प्रणेता मानिन्छन्। बाईसे–चौबिसे राज्यहरू र उपत्यकाका मल्ल राज्यहरूलाई सैन्य, कूटनीति र नाकाबन्दीको संयोजनबाट एक संरचित राज्यतन्त्रमा जोडेर आधुनिक नेपालको आधार तयार गरे। उनी…
जीवनी६२७ शब्द
नेपालको एकीकरण
नेपालको एकीकरण चौबिसे-गोर्खा राज्यबाट आरम्भ भएको दीर्घ सैन्य अभियान हो, जसले पश्चिमतर्फ हिमाञ्चल प्रदेशको सतलज नदीदेखि पूर्वतर्फ सिक्किम र टिस्टा नदी नजिकासम्म प्रभाव विस्तार गर्‍यो। वि.सं. १८०१ को नुवाकोट विजयबाट गति लिएको यो प्रक्रिया वि.सं. १८६१ तिरको…
इतिहास५८८ शब्द
राणा वंश
राणा वंश नेपाल अधिराज्यमा सन् १८४६–१९५१ बीच वास्तविक सत्ता सम्हाल्ने शासक कुल हो, जहाँ शाह वंश औपचारिक रह्यो। काजी जङ्गबहादुर राणाद्वारा स्थापना गरिएको यो निरंकुश व्यवस्थाको अन्त्य वि.सं. २००७ सालमा भयो। राणाहरू कुँवर खलकका वंशज मानिन्छन् र दरबारभित्रका…
इतिहास६९० शब्द
शाह वंश
शाह वंश गोरखा मूलका राजघराना हुन्, जसले १५५९–१७६८ बीच गोरखा राज्य चलाए र १७६८–२००८ मे २८ सम्म एकीकृत नेपालका शासक भए। एकीकरणको नेतृत्वमा पृथ्वीनारायण शाह निर्णायक मानिन्छ। उत्पत्तिबारे स्रोतहरूमा मतभेद छन्, तर यस वंशले उपत्यका विजयपछि राष्ट्रिय सत्ता…
इतिहास५७९ शब्द
मल्ल वंश
मल्ल वंश मध्ययुगीन नेपालका शासकहरूको वंश हो, जसको कालखण्ड करिब १२औँ शताब्दीदेखि १८औँ शताब्दीबीच फैलिएको मानिन्छ। यो अवधिमा नेपाल मण्डलको नेवार सभ्यताले उत्कर्ष पायो, भारत–तिब्बत व्यापार मार्गमा उपत्यका प्रमुख केन्द्र बन्यो, र नेपाल भाषासँगै संस्कृत तथा…
इतिहास७०९ शब्द
लिच्छवि राज्य
लिच्छवि राज्य प्राचीन नेपालको एक प्रमुख चरण हो, जसको अवधि करिब ४००–७५० ईस्वी मानिन्छ। उपलब्ध शिलालेख, मुद्रा र अभिलेखहरूले मानदेवलाई पहिलो प्रामाणिक शासक देखाउँछन्; यद्यपि आरम्भबारे सुपुष्प र जयदेव प्रथम सम्बन्धी दाबीहरू विभाजित छन्। यो काल शासन संरचना,…
इतिहास६४२ शब्द
नेपालको इतिहास
एसियाका छिमेकी चीन र भारतबीचको हिमाली भूभागमा अवस्थित नेपालको इतिहास स्वतन्त्रताको निरन्तरता, प्राचीन ग्रन्थीय उल्लेख र बहुविध राज्य–व्यवस्थाको क्रमसँग पहिचान हुन्छ। किराँत, लिच्छवि, मल्ल र शाह शासन हुँदै राणा काल, जनआन्दोलन र गणतन्त्रतर्फको रूपान्तरणसम्मको…
इतिहास६९५ शब्द
चौँरी गाई
चौँरी गाई लामो रौँ भएको बोभाइन समूहको संकर घरपालुवा जनावर हो, जसको उत्पत्ति पहाडी गाइबस्तु र याक वा नाकबीचको प्रजननबाट हुन्छ। यसको उपस्थिति नेपालदेखि तिब्बतको पठार हुँदै मङ्गोलिया र रुसका हिमाली प्रदेशसम्म छ। हिमाली भेगमा यो सामान ढुवानी र दूधका लागि प्रमुख…
प्रकृति र वातावरण४५० शब्द
नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरूको सूची
नेपालले सङ्घीय लोकतान्त्रिक अभ्यासतर्फ मोडिएको निर्णायक चरणको केन्द्रीय निकाय नेपालको पहिलो संविधान सभा थियो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ देखि २०६९ जेठ १५ सम्म सन्चालित यस एक-सदनीय सभाले अन्तरिम संविधान २०६३अनुसार नयाँ संविधान लेख्ने मण्डेट पाएर व्यवस्थापिका–संसदको…
भूगोल र स्थान५७१ शब्द
घरपालुवा चौरी गाई
घरपालुवा चौरी गाई, प्रचलित नाम याक, लामो रौँ भएको बोभाइन समूहको घरपालुवा स्तनधारी हो। यो विशेषतः नेपाल लगायत दक्षिणी मध्य एसिया का उच्च भूभाग, तिब्बती पठार हुँदै उत्तरतर्फ मंगोलिया र रुसका हिमाली प्रदेशमा पाइन्छ। हिमाली बस्तीवरिपरि यसलाई मानिसले ढुवानीका काम…
प्रकृति र वातावरण३८२ शब्द
कस्तुरी मृग
कस्तुरी मृग मोस्किडेइ परिवार र मोस्कस वर्गसँग सम्बन्धित वन्य स्तनधारी हो, जुन दक्षिण एशियाली हिमालमा, विशेषतः नेपालको हिमाली भेगमा भेटिन्छ। स्रोतअनुसार कस्तुरीको अत्यधिक मूल्य (प्रतिग्राम ५ लाखदेखि २५ लाखसम्म) का कारण यस प्राणीमाथि सिकारको दबाब देखिन्छ।…
प्रकृति र वातावरण३१७ शब्द
हात्ती
हात्ती विशाल कदको स्थल-बसोबास गर्ने स्तनधारी हो, हाल तीन किसिम—अफ्रिकी झाडी, अफ्रिकी जङ्गल र एसियाली—अस्तित्वमा छन्। दीर्घ गर्भकाल (२२ महिना), ठूलो नवजात तौल र उल्लेखनीय स्मरणशक्तिका लागि चिनिन्छ; वयस्कलाई प्राकृतिक सिकारी झैँ हुँदैन, तर मानव घुसपैठ र अवैध…
प्रकृति र वातावरण४०० शब्द
घडियाल
घडियाल दक्षिण एसिया क्षेत्रमा पाइने गोहीसम्बन्धी एक प्रजातिको नाम हो। उपलब्ध स्रोतले यसलाई केवल दक्षिण एसियामा पाइने गोहीको एक प्रजाति भनेर परिभाषित गर्छ, र विस्तृत वर्गीकरण, अवस्था वा थप पहिचानसम्बन्धी विवरण भने नदिएको देखिन्छ।
प्रकृति र वातावरण३०३ शब्द
लालीगुराँस
लालीगुराँस नेपालको राष्ट्रिय फूलका रूपमा मान्य छ र पहाडी–हिमाली पट्टीमा सतहदेखि उचाइसम्म पाइने गुराँस समूहको प्रमुख प्रतिनिधि हो। यसको फूल प्रायः रातो र तौलिलो घोसामा फुल्छ, पात लामचौर छ र रुखको कद भू–परिस्थिति अनुसार परिवर्तनशील हुन्छ। नेपालमा पहिचान भएका…
प्रकृति र वातावरण४४६ शब्द
डाँफे
डाँफे नेपालको राष्ट्रिय पक्षी र उच्च पहाडी–हिमाली क्षेत्रमा पाइने चराचर हो। उत्तराखण्डमा पनि यही नामले चिनिने यो प्रान्तीय पक्षी मानिन्छ। अरुणाचल प्रदेशमा देखिएको नयाँ रूपको वर्गीकरणबारे स्पष्ट निष्कर्ष अझै बाँकी छ, र केही क्षेत्रमा शिकार तथा मानवीय गतिविधिले…
प्रकृति र वातावरण३६८ शब्द
हाब्रे
हाब्रे (रातो पाण्डा) ऐलुरस फुल्जेन्स नामक साना आकारको वृक्षवासी स्तनधारी हो, मुख्यतः हिमालयका समशितोष्ण बाँस–गुराँस वनमा बसोबास गर्छ। नेपाल, चीन, वर्मा र भुटानमा पाइने यसको विश्वव्यापी संख्या करिब २,५०० मात्र अनुमान गरिन्छ। आहार मुख्यतया बाँसका पात र तामामा…
प्रकृति र वातावरण७१५ शब्द
हिउँ चितुवा
हिउँ चितुवा (Snow Leopard) ठूलो बिरालो समूहको मांसाहारी स्तनधारी हो, जो दक्षिण एसिया र मध्य एसियाका उच्च हिमाली भूभागमा बसोबास गर्छ। करिब ३,०००–५,५०० मिटर उचाइमा पाइिने यो प्रजातिको वास्तविक संख्या यथार्थरूपमा ज्ञात छैन; खुला आवासमा करिब ३,५००–७,००० र…
प्रकृति र वातावरण४५४ शब्द
पाटे बाघ
पाटे बाघ भारत, नेपाल र बङ्गलादेशका रैथाने बाघको एक उपसमूह हो, जसको उपप्रजाति नाम स्रोतअनुसार ‘प्यानथेरा टाइग्रिस’ भनिएको छ। यसले घाँसेमैदानदेखि उष्ण र समशीतोष्ण सदाबहार वन, सुख्खा झाडी, मरुभूमी नजिकका पतझर वन र ओशीला दलदलसम्म विभिन्न वासस्थान उपयोग गर्छ। भाले…
प्रकृति र वातावरण४७४ शब्द
एकसिङ्गे गैँडा
एकसिङ्गे गैँडा (Rhinoceros unicornis) दक्षिण एसियाको ठूलो गैँडा प्रजाति हो, हाल नेपाल र भारतमै सीमित पाइन्छ। एउटा सिङ २०–१०० से.मी. लम्बाइको हुन्छ, छाला बाक्लो र हल्का चाँदीझैँ रङको देखिन्छ। वासस्थान फडानी र चोरी सिकारीका कारण जोखिम बढेको छ; जङ्गलमा करिब…
प्रकृति र वातावरण४३४ शब्द
कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष
कोशी नदीको किनारमा फैलिएको कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष पूर्वी तराईको प्रमुख सिमसार–घाँसे मैदानयुक्त संरक्षित क्षेत्र हो। वि.सं. २०३२ (सन् १९७६) मा स्थापना भएको यो आरक्ष १७५ वर्ग कि.मी.मा सुनसरी जिल्ला, सप्तरी जिल्ला र उदयपुर जिल्ला समेट्छ। सन् १९८७ मा रामसार…
प्रकृति र वातावरण५६५ शब्द
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र पश्चिम नेपालको गण्डकी र धौलागिरीका उत्तरी भागमा फैलिएको, ७,६२९ बर्ग कि.मी. क्षेत्रफल भएको संरक्षण इकाइ हो। यस क्षेत्रमा ८,००० मि. भन्दा अग्ला हिमाल, विश्वकै गहिरो काली गण्डकीको खोँच र वर्षा चरम भिन्नता समेटिन्छ, र यो नेपालका प्रमुख…
भूगोल र स्थान३८० शब्द