सबै लेख
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।
-
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) नेपालमा सञ्चालनमा रहेको एकमात्र धितोपत्र विनिमय संस्था हो, जसले द्वितीयक बजारमा कारोबारको केन्द्रीय मञ्च प्रदान गर्छ। यो काठमाडौँको सिंहदरबार प्लाजामा अवस्थित छ र नेपाल धितोपत्र बोर्डबाट स्वीकृत छ; कार्तिक २०७७ सम्म सूचीकृत…
-
रमेश विकल
रमेश विकल (वि.सं. १९८५–२०६५) नेपाली कथाकार तथा उपन्यासकार हुन्, ‘अविरल बग्दछ इन्द्रावती’ का स्रष्टा र आख्यान, यात्रालेखन तथा बालसाहित्यका महत्वपूर्ण कलमकार। उनले ‘नयाँसडकको गीत’ पाण्डुलिपिका आधारमा वि.सं. २०१८ को मदन पुरस्कार पाए र नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठान का…
-
नरभूपाल शाह
नरभूपाल शाह (नेपाली: नरभूपाल शाह; वि.सं. १७५४ – १८०० चैत २१) गोर्खा राज्यका राजा थिए जसले वि.सं. १७७३ देखि मृत्युसम्म शासन गरे। उनी शाह वंशका सदस्य, युवराज वीरभद्र शाहका छोरा र राजा पृथ्वीपति शाहका नाति थिए। उनको शासनकाल समृद्ध व्यापारिक सहर नुवाकोटमाथिको…
-
बिपुल छेत्री
बिपुल छेत्री भारतीय गोर्खा समुदायका नेपालीभाषी गायक–गीतकार हुन्, जो कालिम्पोंगबाट उदाए र दिल्लीमा आधारित छन्। हिमाली लोक-रकमा समकालीन ध्वनि मिसाउँदै उनले २०१४ को Sketches of Darjeeling र २०१६ को Maya मार्फत व्यापक पहिचान पाए। २०२१ को Samaya (ईपी) पछाडि उनका…
-
माछापुच्छ्रे हिमाल
माछापुच्छ्रे हिमाल उत्तर–मध्य नेपालको अन्नपूर्ण क्षेत्रमा पर्ने, गण्डकी प्रदेशको कास्की जिल्लास्थित प्रतिष्ठित शिखर हो। भगवान शिवसँग सम्बन्धित पवित्र पहाडका रूपमा सम्मानित भएकाले यहाँ औपचारिक आरोहण अनुमति दिइँदैन, र अहिलेसम्म यसलाई ‘कुमारी हिमाल’ उपनामले पनि…
-
द्रव्य शाह
द्रव्य शाह गोरखाका ऐतिहासिक राजा र यशोब्रह्म शाहका कान्छा सन्तान थिए। लिगलिगकोट र वरपरका क्षेत्र—जसमध्ये बार्पाक पनि पर्छ—मा रणनीति र गोप्य गठबन्धन गर्दै उनले शक्ति केंद्रीकरण गरे। नेपाल एकीकरणको आरम्भसँग उनको नाम जोडिन्छ। उनको राज्यारोहण र शासनमा गणेश…
-
मदनमणि दीक्षित
मदनमणि दीक्षित (वि.सं. १९७९–२०७६) नेपाली भाषाका प्रख्यात साहित्यकार र पत्रकार थिए। वैदिक–पौराणिक आख्यान र पूर्वीय दार्शनिक परम्परालाई आधुनिक नेपाली लेखनमा रूपान्तरित गर्नु उनको पहिचान हो। ‘माधवी’ उपन्यासका लागि उनले वि.सं. २०३९ मा मदन पुरस्कार र उही वर्ष साझा…
-
मादल
मादल नेपालमा व्यापक चिनिएको ताल-प्रधान लोकवाद्य हो, जसले नेपाली सामाजिक जीवनका सांस्कृतिक अनुष्ठानदेखि मनोरञ्जनसम्मका प्रसङ्गमा लय दिन्छ। यसलाई नेपाली लोकसंगीतको मुख्य आधारका रूपमा लिइन्छ, र राष्ट्रिय वाद्यको दर्जासहित मगर समुदायसँगै जोडेर उल्लेख गरिन्छ।…
-
पाटे बाघ
पाटे बाघ भारत, नेपाल र बङ्गलादेशका रैथाने बाघको एक उपसमूह हो, जसको उपप्रजाति नाम स्रोतअनुसार ‘प्यानथेरा टाइग्रिस’ भनिएको छ। यसले घाँसेमैदानदेखि उष्ण र समशीतोष्ण सदाबहार वन, सुख्खा झाडी, मरुभूमी नजिकका पतझर वन र ओशीला दलदलसम्म विभिन्न वासस्थान उपयोग गर्छ। भाले…
-
नेपालको संस्कृति
नेपालको संस्कृति विभिन्न समुदाय, आस्था र रीतिको दीर्घकालीन अन्तरक्रियाबाट बनेको बहुरुपी विरासत हो। यसमा छिमेकी क्षेत्रहरूसँगका सांस्कृतिक समानता देखिन्छ, भने धार्मिक जीवनमा दसैं केन्द्रीय रूपमा अवस्थित छ। देवीपरम्परा, नवदुर्गापूजा र टीका–जमरा जस्ता अनुष्ठानले…
-
पुष्पलाल श्रेष्ठ
पुष्पलाल श्रेष्ठ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका संस्थापक नेता हुन्। वि.सं. १९८१ असार १५ मा रामेछापमा जन्मिएका उनी दाजु गङ्गालाल श्रेष्ठको बलिदानबाट प्रेरित थिए। कलकत्तामा २००६ सालमा पार्टी स्थापना गरी मार्क्सवाद–लेनिनवादको प्रचार गरे। उनी २०३५ साउन ७ मा नयाँ…
-
रुक्माङ्गद कटवाल
रूक्माङ्गद कटवाल नेपाली सेनाका प्रधानपति थिए। कटवाललाई राजा महेन्द्रले हुर्काएका, पढाएका र बढाएका हुन् ।
-
नेपालमा जलवायु परिवर्तन
नेपालमा जलवायु परिवर्तन उच्च जोखिमको विषय मानिन्छ। जर्मनवाचको क्लाइमेट रिस्क इन्डेक्स (२०२०) अनुसार १९९९–२०१८ बीच नेपाल ९औँ बढी प्रभावित देशका रूपमा सूचीकृत भयो। हिमालय क्षेत्रका बाढी र पहिरो, र गरिबीको संवेदनशीलताले जनजीवन र पूर्वाधारमा गहिरो असर पारेका छन्।…
-
वंशराज पाँडे
वंशराज पाँडे नेपाली सेनाका उच्च पदस्थ अधिकारी र प्रशासकीय अधिकारी (देवानकाजी) हुन् । काजी कालु पांडेका जेठा छोरा हुन्। उनलाई राजा प्रतापसिंह शाहले देवान काजीसाहेब को उपाधि दिएका थिए।
-
क्षेत्री
क्षेत्री नेपालका खस मूलका क्षत्रिय समुदाय हुन्, जसलाई नेपाली भाषामा प्रायः छेत्री वा क्षेत्री भनिन्छ। स्रोतहरूका अनुसार तिनीहरू हिन्दू वर्णमान्यतामा शासक, सैनिक र प्रशासनिक भूमिकासँग जोडिन्छन्, पहाडी क्षेत्रमा बसोबास गर्छन्, मातृभाषा नेपाली/खस/गोर्खाली…
-
नागपञ्चमी
नागपञ्चमी नेपाल र अन्य देशमा बसोबास गर्ने हिन्दू, जैन र बौद्ध समुदायबीच नाग–सर्पको परम्परागत आराधना गरिने पर्व हो। हिन्दू पात्रोअनुसार साउन शुक्ल पञ्चमीमा यो दिन मनाइन्छ। अष्टनागको पूजा, दूधले नागप्रतिमा अथवा जीवित सर्पलाई अर्घ्य, र शिवको आराधना प्रचलित छन्।…
-
विजयादशमी
विजयादशमी, जसलाई दशहरा वा दसैँ पनि भनिन्छ, प्रत्येक वर्ष नवरात्रिको अन्त्यमा मनाइने एक प्रमुख हिन्दू चाड हो। यो हिन्दू पात्रोको दशौँ दिनमा मनाइन्छ, जुन सामान्यतया हिन्दू पञ्चाङ्गको छैटौँ महिना असोज पर्दछ। यो सामान्यतया इस्वी संवत् महिनाको सेप्टेम्बर वा…
-
कृष्णहरि बराल
कृष्णहरि बराल नेपाली कवि, गीतकार एवम् साहित्यकार हुन्। उनको जन्म ४ जनवरी १९५४ मा सिन्धुली जिल्लाको हत्पतेमा भएको हो। उनको पहिलो नाम सुब्बासाप थियो। घरमा सबैले बराललाई सुब्बासाप भनेर बोलाउँथे। सन् १९७७ मा म भक्त हुँ यो देशको नामक कविताबाट चर्चा पाएका थिए।
-
तामाङ भाषा
तामाङ भाषा भन्नाले नेपाल, सिक्किम, पश्चिम बङ्गालको दार्जिलिङ क्षेत्र र उत्तर–पूर्वी भारतमा प्रचलित बोली–समूहलाई जनाइन्छ। यस समूहमा उत्तरपश्चिम, दक्षिण पश्चिम, पूर्वी र पश्चिम तामाङ समेटिन्छन्। स्रोतहरूमा पूर्वी तामाङलाई बढी प्रख्यात बताइन्छ। पूर्वी तामाङ र…
-
गीताञ्जली थापा
गीताञ्जली थापा (Geetanjali Thapa) भारतीय नेपाली समुदायकी हिन्दी सिनेमा अभिनेत्री हुन्। उनले लायर्स डाइसका लागि २०१३ को राष्ट्रिय फिल्म पुरस्कारमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको उपाधि जितिन्। सिक्किममा हुर्किएकी उनले मोडलिङबाट करियर सुरु गरी अन्तर्राष्ट्रिय…
-
शाकुन्तल (महाकाव्य)
शाकुन्तल लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा लिखित साझा प्रकाशनले बजारमा ल्याएको नेपाली भाषाको काव्य हो।
-
तानसेन नगरपालिका
तानसेन नगरपालिका लुम्बिनी प्रदेशको पाल्पा जिल्लाको सदरमुकाम र स्थानीय तह हो। वि.सं. २०१४ जेठ १७ मा तत्कालीन नगरपालिका ऐन, २००९ बमोजिम स्थापना भई, वि.सं. २०१७ पुस २२ को पञ्चायती व्यवस्थापछि ‘नगरपञ्चायत’ नामालेख पायो। संविधान २०७२ अनुसार वि.सं. २०७३ फागुन २२ मा…
-
ईद उल फित्र
ईद उल फित्र इस्लामका दुई महान् पर्वमध्ये पहिलो, रमजान महिनामा गरिएको रोजा समाप्त भएको उल्लासमा मनाइने चाड हो। मुसलमानहरू विश्वभर समान शैलीमा यसलाई मनाउँछन्, र नेपालका समुदायहरूमा पनि सामूहिक नमाज, दान र शुभेच्छा आदानप्रदानद्वारा यसको सामाजिक र धार्मिक महत्त्व…
-
आर्यन सिग्देल
आर्यन सिग्देल नेपालका चर्चित अभिनेता हुन्। उनलाई राम्रो तथा स्वभाविक अभिनय र राम्रो रूपको लागि चिनिन्छ। आर्यन सिग्देलले आफ्नो चलचित्रको सुरुवात किस्मत चलचित्रबाट गरेका थिए।उनले रोमान्टिक चलचित्र मेरो एउटा साथी छमा प्रमुख भुमिका निर्भाह गरेका थिए जसमा उनको…
