सबै लेख
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।
-
लिच्छवि राज्य
लिच्छवि राज्य प्राचीन नेपालको एक प्रमुख चरण हो, जसको अवधि करिब ४००–७५० ईस्वी मानिन्छ। उपलब्ध शिलालेख, मुद्रा र अभिलेखहरूले मानदेवलाई पहिलो प्रामाणिक शासक देखाउँछन्; यद्यपि आरम्भबारे सुपुष्प र जयदेव प्रथम सम्बन्धी दाबीहरू विभाजित छन्। यो काल शासन संरचना,…
-
नेपालको सङ्घीय संसद
नेपालको सङ्घीय संसद वि.सं. २०७४ मा स्थापित, दुई सदनको संयोजनमा बनेको नेपालको सर्वोच्च संघीय व्यवस्थापिका हो। यसको संवैधानिक आधार नेपालका २०७२ को संविधान हो, जसअन्तर्गत प्रतिनिधि सभा र राष्ट्रिय सभा अलग–अलग अधिकारसहित कार्य गर्छन्। निर्वाचन, मनोनयन र समितीय…
-
पुष्पकमल दाहाल
पुष्पकमल दाहाल, राजनीतिक नाम ‘प्रचण्ड’, २०११ मङ्सिर २६ मा पोखरामा जन्मिएका नेपाली वाम नेता र तीनपटक प्रधानमन्त्री रहिसकेका व्यक्तित्व हुन्। उनले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)को अध्यक्षका रूपमा माओवादी सशस्त्र द्वन्द्व, बाह्रबुँदे सहमति र विस्तृत…
-
अल्पसङ्ख्यक
नेपाल सरकारले नेपालको संविधानको धारा ३०६ को उपधारा (१) को खण्ड (क) को अधिनमा रही स्थानीय तह निर्वाचन ऐन, २०७३ दफा (२) को खण्ड (ग) बमोजिम स्थानीय तह निर्वाचन प्रयोजनको लागि राष्ट्रिय जनगणना, २०६८ को जातीय विवरणमा उल्लेख भएका कुल जनसङ्ख्याको ०.५ प्रतिशत भन्दा…
-
सुशीला कार्की
सुशीला कार्की (जन्म:२००९ जेठ २५) नेपालकी पूर्वप्रधानमन्त्री तथा सर्वोच्च अदालतको पूर्वप्रधानन्यायाधीश हुन्। उनी नेपालको प्रथम महिला प्रधानन्यायाधीश र नेपालको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री पनि हुन्। प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओलीको अध्यक्षताको संवैधानिक परिषद्ले…
-
पूर्वी रुकुम जिल्ला
पूर्वी रुकुम जिल्ला नेपालको लुम्बिनी प्रदेशको एक मात्र हिमाली जिल्ला हो, जहाँ धौलागिरि हिमालको पश्चिम भूभाग पर्ने ढोरपाटन शिकार आरक्षको साठ्ठी प्रतिशतभन्दा बढी अंश पर्दछ। यस जिल्लाको सर्वोच्च चुचुरो पुथा हिउँचुली (७,२४६ मि.) हो। वि.सं. २०५२–२०६२ को माओवादी…
-
भण्डारखाल पर्व
वि.सं १९०३ कार्तिक शुदी १२ गते हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा भोजको आयोजना गरिएको थियो । सो भोजमा जंगबहादुर र उनका भाइहरूलाई विष मिसिएको खाना खुवाएर हत्या गर्ने योजना बनाइएको थियो । तर पण्डित विजयराजले सो षड्यन्त्रको पोल खोले पछि जंगबहादुरले आफ्ना दुस्मनको…
-
नेपाल
सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल दक्षिण एसियाको भूपरिवेष्ठित देश हो, जसको उत्तरमा चीन र अन्य तीन दिशामा भारत सन्निहित छन्। हिमालयको प्रमुख अंशमा फैलिएको यस राज्यको राजधानी काठमाडौँ हो। तराई, पहाड र हिमालका भूरूपहरू सम्मिलित नेपालमा विश्वका १० मध्ये ८…
-
सङ्खुवासभा जिल्ला
सङ्खुवासभा जिल्ला कोशी प्रदेशको हिमाली भेगमा पर्ने जिल्ला हो, जसको सदरमुकाम खाँदबारी हो। उत्तरी भागमा मकालु लगायत उचाइका हिमशिखर र दक्षिणतर्फ बसोबासयुक्त पहाडी भेग रहेको यो जिल्लामा अरुण नदी बहन्छ। उचाइ दायरा करिब ४५७ मि.देखि मकालु शिखरसम्म फैलिएको छ, साथै…
-
चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा
चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा राणा युगका पाँचौँ ‘श्री ३’ महाराज र नेपालका १३औँ प्रधानमन्त्रीका रूपमा चिनिन्छन्। वि.सं. १९५८ मा देव शमशेर जङ्गबहादुर राणालाई हटाएर सत्तामा पुगेका उनले झण्डै २८ वर्ष शासन गरे, पहिलो विश्वयुद्धमा नेपाली फौज पठाए, सती तथा दास प्रथा…
-
पृथ्वीनारायण शाह
शाह वंशका अग्रणी शासक श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह नेपाली राज्यको एकीकरणका प्रणेता मानिन्छन्। बाईसे–चौबिसे राज्यहरू र उपत्यकाका मल्ल राज्यहरूलाई सैन्य, कूटनीति र नाकाबन्दीको संयोजनबाट एक संरचित राज्यतन्त्रमा जोडेर आधुनिक नेपालको आधार तयार गरे। उनी…
-
अमरसिंह थापा
अमरसिंह थापा नेपाल–अङ्ग्रेज युद्धताका पश्चिमी किल्ला–रक्षा संयन्त्रका शीर्ष नायक रहेका सैनिक नेता हुन्। उही नामका मुख्तियार भीमसेन थापाका पिता (सानुकाजी) सँग उनी भिन्न व्यक्ति हुन्। देशका राष्ट्रिय विभूति सूचीमा समेटिने यो व्यक्तित्वले राज्य विस्तारदेखि…
-
माओवादी जनयुद्ध
माओवादी जनयुद्ध नेपालका सशस्त्र राजनीतिक द्वन्द्वमध्ये एक प्रमुख अध्याय हो, जसमा तत्कालीन नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) र नेपाल सरकारबीच वि.सं. २०५२ देखि २०६३ सम्म संघर्ष भयो। यो चरणलाई सशस्त्र द्वन्द्वकाल पनि भनियो। करिब १७,००० भन्दा बढीको मृत्यु, व्यापक…
-
नेपाली बैङ्क नोटहरू
नेपालमा बैङ्क नोटको सुरुवात वि.स. २००४ सालदेखि भएको थियो। नेपालमा बैङ्क नोटको सुरुवात राजा त्रिभुवनका पालादेखि भएको थियो भने चार फरक-फरक राजाहरूको पालमा नेपालमा बैङ्क नोटहरू प्रचलनमा आएको थिएँ। नेपालमा राजतन्त्रको पतनपश्चात् नोटहरूमा राजाको स्थानमा विश्वकै…
-
फत्तेजङ्ग शाह
जनरल श्री चौत्तरिया फत्तेजङ्ग शाह नेपालका छैटौँ प्रधानमन्त्री हुन्।
-
नेपाल राष्ट्र बैङ्क
नेपालको केन्द्रीय मौद्रिक निकायका रूपमा कार्यरत नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना नेपाल राष्ट्र बैङ्क ऐन १९५५ का आधारमा २०१३ वैशाख १४ (१९५६ अप्रिल २६) मा भएको थियो। ऐन २०५८ ले यस संस्थाको स्वायत्तता र स्वतन्त्रता थप प्रत्याभूत गरेको छ। यसले मौद्रिक तथा विदेशी…
-
दलित
दलित भारतीय उपमहाद्वीपको जाति संरचनामा अत्यन्त तल्लो वा बहिष्कृत तहका समुदायहरूका लागि प्रयोग हुने पद हो। संस्कृत ‘दलित’ को अर्थ टुटेको वा च्यातेकोसँग जोडिन्छ, र ऐतिहासिक रूपमा यस नामले सामाजिक उत्पीडन, अस्पृश्यता र बहिष्कारको अनुभव गर्ने समूहहरूलाई संकेत…
-
महेन्द्र राजमार्ग
महेन्द्र राजमार्ग (राष्ट्रिय राजमार्ग ०१) नेपालका पूर्व–पश्चिम भूभागलाई जोड्ने सबैभन्दा लामो सडक ढाँचा हो। तराईको समथर भेग समात्दै पूर्वको मेचीनगरदेखि पश्चिमको भीमदत्तसम्म फैलिएको यो मार्ग बहुदेशीय सहयोगमा बनेको हो र राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाहको नाममा…
-
पुष्कर शाह
चौतारीया पुष्कर शाह नेपालको पाँचौं प्रधानमन्त्री हुन्। यिनी वि.सं. १९९५ देखि १९९६ सम्म करिव १ वर्षसम्म नेपालको प्रधानमन्त्री रहे।
-
अछाम जिल्ला
अछाम जिल्ला सुदूरपश्चिम प्रदेशको एक पहाडी प्रशासनिक इकाइ हो, जसको सदरमुकाम मङ्गलसेनमा छ। करिब १६८० वर्ग किलोमिटरसम्म फैलिएको यो जिल्ला भौगोलिक रूपमा दुर्गम भए पनि प्राकृतिक सम्पदा र सांस्कृतिक विविधताका कारण परिचित छ। संविधान २०७२ पछिको पुनर्संरचनाले यसलाई ४…
-
नेपालमा क्वयेर व्यक्तिहरूको अधिकार
नेपालमा क्वयेर व्यक्तिहरूको अधिकार अथवा सिमान्तकृत यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र यौन विशेषताका व्यक्तिहरू अधिकार थोरै हद सम्म कानुनतः संरक्षित छ।
-
माथवरसिंह थापा
माथवरसिंह थापा (वि.सं. १८५५–१९०२) वि.सं. १९०० पौष १२ देखि १९०२ जेठ ६ सम्म नेपालका मुख्तियार (प्रधानमन्त्री) थिए। उनी श्रीपेच धारण गर्ने प्रथम प्रधानमन्त्री मानिन्छन्, र बेलायती कन्भेन्सनमा ‘प्रधानमन्त्री’ सम्बोधन प्रयोग भएको प्रारम्भिक उल्लेख पनि उनीसँग…
-
किरण चेम्जोङ
किरण चेम्जोङ (पुरा नाम: किरण कुमार चेम्जोङ लिम्बु; जन्म:सन् १९९० मार्च २०) नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोलीका वर्तमान गोकरक्षक र कप्तान हुन्। उनी एन्फा एकेडेमी उत्पादन पनि हुन्। सन् २०१७ देखि उनी व्यवसायिक फुटबल खेलका लागि माल्दिभ्सको क्लब टिसी स्पोर्ट्स क्लबमा…
-
मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा
मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा राणा शासनका अन्तिम प्रधानमन्त्री हुन्। वि.सं. २००४ फागुन १८ का दिन पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा भारतबाटै राजीनामा दिएपछि उनी सत्तामा पुगे। छोटो कार्यकालमा योजना, संचार, न्यायिक र स्थानीय निकायमा पहल गरे, १९५० को नेपाल-भारत शान्ति तथा…
