सुशीला कार्की

सुशीला कार्की नेपालकी कानुनविद् तथा न्यायाधीश हुन्, जसले सर्वोच्च अदालतको नेतृत्व २०७३ असार २७ देखि २०७४ जेठ २४ सम्म सम्हालिन्। उनी नेपालको प्रथम महिला प्रधानन्यायाधीशका रूपमा परिचित छिन् र स्रोतअनुसार २०८२ भदौतिर उनी प्रथम महिला प्रधानमन्त्री पनि बनिन्। न्याय क्षेत्रमा भ्रष्टाचारविरुद्ध कठोर रुख, संस्थागत सुधार र चर्चित फैसलाहरूका कारण उनको नाम उभिएको देखिन्छ।

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

कार्कीको जन्म २००९ जेठ २५ मा भएको हो। उनी आफ्ना पिताको सात सन्तानमध्ये जेठी थिइन्, र परिवार किसानी गर्ने पृष्ठभूमिबाट आएको स्रोतमा उल्लेख छ। विराटनगरस्थित बीपी कोइरालाको परिवारसँग नजिक सम्बन्ध रहेको भनिएको छ। पिताको चाहना चिकित्सक बनोस् भन्ने भए पनि उनले कानून तथा सामाजिक अध्ययन रोजिन्। उनले २०२८ सालमा महेन्द्र मोरङ क्याम्पसबाट बीए, २०३१ सालमा बनारस हिन्दु विश्वविद्यालयबाट राजनीतिशास्त्रमा एमए, र २०३४ सालमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट कानुनमा स्नातक उपाधि प्राप्त गरिन्।

कानुनी तथा शैक्षिक करियर

व्यावसायिक यात्रा शिक्षण क्षेत्रबाट सुरु भएको थियो। २०४२ देखि २०४६ सम्म उनले धरानस्थित महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पसमा प्राध्यापन गरिन्। २०३५ सालदेखि उनले वकालत आरम्भ गरिन् र पछि विराटनगरको पुनरावेदन अदालतसँग सम्बद्ध बारको अध्यक्ष पदमा रहेकी थिइन्। स्रोतअनुसार सन् २०६५ मा उनी सर्वोच्च अदालतमा न्यायाधीशका रूपमा प्रवेश गरिन्; २०६५ माघ ९ मा अस्थायी न्यायाधीश र २०६७ मंसिर २ मा स्थायी न्यायाधीश नियुक्त भइन्। प्रधानन्यायाधीशमा उन्नति हुनुअघि उनी सर्वोच्चकै वरिष्ठ न्यायाधीश थिइन्।

सर्वोच्च अदालतको नेतृत्व र कार्यसम्पादन

कार्कीको नाम संवैधानिक परिषद्ले, जसको अध्यक्षता त्यतिबेला खड्गप्रसाद ओलीले गरेका थिए, सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीशका लागि सिफारिस गरेको थियो। २०७३ असार २७ मा उनले प्रधानन्यायाधीशका रूपमा शपथ लिइन्। उनी न्यायपालिकामा भ्रष्टाचारविरुद्ध शून्य सहिष्णुता अपनाउने कडा धारणा र नजीर कायम गर्ने फैसलाहरूका लागि चिनिन्छिन्।

चर्चित फैसलाहरू

• सुडानस्थित शान्ति मिसन लागि सामग्री खरिदमा भएको भनिएको अनियमिततासम्बन्धी प्रकरणमा (ओमभक्त राणा प्रकरण) अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग/नेपाल सरकार पक्षसम्बन्धी आदेश।
• नेपाल ट्रस्ट र प्रेरणा राज्यलक्ष्मी राणा बीच पूर्व राजपरिवारसम्बन्धी सम्पत्ति विवादमा निर्णय।
• पृथ्वीबहादुर पाण्डेसँग सम्बन्धित, काठमाडौँ जिल्ला अदालत जोडिएको परकीय मुद्रण (पोलिमर बैंकनोट) भ्रष्टाचार प्रसंगमा फैसलाहरू।
• काठमाडौँ–तराई द्रुतमार्गसम्बन्धी मुद्दामा न्यायिक हस्तक्षेप।
• सरोगेसीसम्बन्धी कानुनी व्याख्या दिने आदेशहरू।
• जयप्रकाश गुप्तालाई भ्रष्टाचार मुद्दामा दोषी ठहर गर्ने प्रक्रिया अघि बढाउन मार्गनिर्देशन।
• अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगका प्रमुख लोकमान सिंह कार्कीको नियुक्ति बदर गर्ने फैसला।
• नेपाल प्रहरी महानिरीक्षकमा जयबहादुर चन्द नियुक्त गर्ने सरकारको निर्णय बदर।
• माओवादी जनयुद्ध सन्दर्भको मैना सुनार बलात्कारपछि हत्या मुद्दामा संलग्न सैनिक अधिकारीहरूलाई सजाय सुनाइने प्रक्रियामा मार्गनिर्देशन।

महाभियोग प्रयास र न्यायालयको आदेश

उनको कार्यकालमै १७ वैशाख २०७४ मा तत्कालीन सत्तारूढ गठबन्धनका दल नेपाली कांग्रेस र नेकपा (माओवादी केन्द्र)का २४९ सांसदले महाभियोग प्रस्ताव दर्ता गराए। प्रस्ताव दर्तापछि तत्काल निलम्बनको पत्र पठाइए पनि, नेकपा (एमाले)लगायत प्रतिपक्षी दलको अवरोधका कारण संसद्मा छलफल अघि बढ्न सकेन। २२ वैशाखमा न्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर राणाको इजलासले अन्तरिम आदेश जारी गर्‍यो, जसपछि प्रस्ताव निष्प्रभावी ठहरिँदै कार्की पुनः सर्वोच्चमा फर्किन्।

पदावधिको समापन

उनको प्रधानन्यायाधीश पदावधि २०७४ जेठ २४ मा सकियो। उनले एक दिनअघि, २०७४ जेठ २३ मा बिदा लिएर कार्यालयबाट निष्कर्ष गरेको स्रोतले जनाउँछ।

प्रधानमन्त्रीसम्बन्धी घटनाक्रम, २०८२

स्रोतअनुसार २०८२ भदौमा सरकारविरुद्ध उकासिएको “जेन जी” आन्दोलन चर्किएपछि त्यतिबेलाका प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओलीले राजीनामा दिए। त्यसपछिका दिनहरूमा सहमति जुट्दै पूर्व प्रधानन्यायाधीश कार्कीलाई सरकारप्रमुख बनाइने निर्णय भयो। मितिबारे स्रोतमा भिन्नता छ—कतै २६ भदौ २०८२ मै नियुक्ति र शपथ भएको, कतै २७ भदौ २०८२ मा चयन तथा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलबाट शपथ भएको उल्लेख छ। उक्त सरकार गठन नेपालको संविधान २०७२को धारा ६१ (उपधारा ४)को आधारमा भएको भनिन्छ। सोही अवधिमा प्रतिनिधि सभा विघटन तथा करिब छ महिनाभित्र चुनाव गर्ने सहमति भएको दाबी पनि स्रोतमा प्रस्तुत छ।

साहित्यिक कृतिहरू

कार्कीले लेखनमा पनि सक्रियता देखाएकी छिन्। उनको आत्मकथात्मक कृति ‘न्याय’ २०७५ असोज १२ मा प्रकाशित भयो। त्यसपछि २०७६ मंसिरमा उनको उपन्यास ‘कारा’ सार्वजनिक भयो।

व्यक्तिगत पक्ष

कार्कीको परिवार कृषिमा आधारित थियो र विराटनगरमा बीपी कोइराला परिवारसँग निकटता रहेको बताइन्छ। उनले अध्ययनका क्रममा वाराणसीमा रहेँदा नेपाली कांग्रेसका युवा नेता दुर्गाप्रसाद सुवेदीसँग परिचय बढ्दै विवाह गरेको विवरण स्रोतमा छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “सुशीला कार्की”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सुशीला_कार्की (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). सुशीला कार्की [Sushila Karki]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सुशीला_कार्की

“सुशीला कार्की [Sushila Karki].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सुशीला_कार्की. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “सुशीला कार्की [Sushila Karki].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सुशीला_कार्की.

@misc{nepaliencyclopedia_462,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {सुशीला कार्की [Sushila Karki]},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%80%E0%A4%B2%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A5%80},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - सुशीला कार्की [Sushila Karki]
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B6%E0%A5%80%E0%A4%B2%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A5%80
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -