इतिहास
बाइसे राज्यहरू
बाइसे राज्य भारतीय उपमहाद्वीपमा सार्वभौम रूपमा अवस्थित साना राज्यहरू हन्। यी राज्यहरू मध्ययुगीन नेपालका खसहरूद्वारा शासित थिए भने आधुनिक नेपालको कर्णाली-भेरी नदीको वरिपरि अवस्थित थिए।
<i class="fa-solid fa-landmark" style="color:var(--gold)"></i> इतिहास
किराँत-लिच्छवि कालदेखि गणतन्त्रसम्म — वंश, युद्ध, सन्धि र आन्दोलन · ६२ लेख
इतिहास
डोटी राज्य
डोटी राज्य बाइसे राज्य थियो। डोटी राज्य मध्यकालमा बाइसे राज्यहरूमा सबैभन्दा शक्तिशाली राज्य थियो। यो राज्य पूर्वमा चौखुट्टेको लेक अछाम वैजनाथधाम, पश्चिममा गढवाल, उत्तरमा बझाङ सुनीकोट, दक्षिणमा…
इतिहास
मल्ल वंश
मल्ल वंश मध्ययुगीन नेपालका शासकहरूको वंश हो, जसको कालखण्ड करिब १२औँ शताब्दीदेखि १८औँ शताब्दीबीच फैलिएको मानिन्छ। यो अवधिमा नेपाल मण्डलको नेवार सभ्यताले उत्कर्ष पायो, भारत–तिब्बत व्यापार मार्गमा…
इतिहास
नेपालको इतिहास
एसियाका छिमेकी चीन र भारतबीचको हिमाली भूभागमा अवस्थित नेपालको इतिहास स्वतन्त्रताको निरन्तरता, प्राचीन ग्रन्थीय उल्लेख र बहुविध राज्य–व्यवस्थाको क्रमसँग पहिचान हुन्छ। किराँत, लिच्छवि, मल्ल र शाह शासन…
इतिहास
राणा वंश
राणा वंश नेपाल अधिराज्यमा सन् १८४६–१९५१ बीच वास्तविक सत्ता सम्हाल्ने शासक कुल हो, जहाँ शाह वंश औपचारिक रह्यो। काजी जङ्गबहादुर राणाद्वारा स्थापना गरिएको यो निरंकुश व्यवस्थाको अन्त्य वि.सं. २००७ सालमा…
इतिहास
लिच्छवि राज्य
लिच्छवि राज्य प्राचीन नेपालको एक प्रमुख चरण हो, जसको अवधि करिब ४००–७५० ईस्वी मानिन्छ। उपलब्ध शिलालेख, मुद्रा र अभिलेखहरूले मानदेवलाई पहिलो प्रामाणिक शासक देखाउँछन्; यद्यपि आरम्भबारे सुपुष्प र जयदेव…
इतिहास
भण्डारखाल पर्व
वि.सं १९०३ कार्तिक शुदी १२ गते हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा भोजको आयोजना गरिएको थियो । सो भोजमा जंगबहादुर र उनका भाइहरूलाई विष मिसिएको खाना खुवाएर हत्या गर्ने योजना बनाइएको थियो । तर पण्डित…
इतिहास
माओवादी जनयुद्ध
माओवादी जनयुद्ध नेपालका सशस्त्र राजनीतिक द्वन्द्वमध्ये एक प्रमुख अध्याय हो, जसमा तत्कालीन नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) र नेपाल सरकारबीच वि.सं. २०५२ देखि २०६३ सम्म संघर्ष भयो। यो चरणलाई सशस्त्र…
इतिहास
पाँडे वंश
पाँडे काजी खलक वा पाँडे काजी वंश वा पाँडे भारदार परिवार नेपाली राजनीतिक पृष्ठभूमिको एक वंश हो । यो वंश क्षत्रिय वर्णको नेपाली क्षेत्री जातिहरूको परिवार थियो र यिनीहरूको दुश्मनी थापा वंशसँग लामो…
इतिहास
नेपालको जनआन्दोलन २०४६
नेपालको जनआन्दोलन २०४६ नेपालमा बहुदलीय व्यवस्था पुनर्स्थापित गर्ने ऐतिहासिक आन्दोलन हो। यसले पार्टीविहीन पञ्चायती शासन टुंग्याउँदै संवैधानिक राजतन्त्रअन्तर्गत संसदीय प्रजातन्त्रको बाटो खोल्यो। नेपाली…
इतिहास
नेपाल अधिराज्य
नेपाल अधिराज्य वा गोरखा अधिराज्य वा असल हिन्दुस्तान, दक्षिण एसियाको एक हिन्दू राज्य थियो, जसको गठन वि.सं १८२४ मा नेपालको एकीकरणद्वारा भएको थियो। खस ठकुरी राजपुत मूलको भएको दाबी गर्ने गोरखाका राजा…
इतिहास
कुँवर परिवार
कुँवर वंश वा कुँवर काजी खलक ऐतिहासिक गोरखा राज्य तथा नेपाल अधिराज्यको एक भारदारी सम्भ्रान्त परिवार थियो । यस परिवारको एक शाखापछि राणा वंश हुन गयो । यस परिवारको दुई शाखा; रामकृष्ण परिवार (राणा वंश) र…
इतिहास
खस राज्य
खस मल्ल राज्य , खस राज्य वा खस साम्राज्य को नामले प्रसिद्ध छ, नेपालको पश्चिमी भाग, तिब्बतको पश्चिमी भाग तथा भारतीय उत्तराखण्डको पूर्वी भागमा मध्यकालीन राज्य थियो। भारतको खजुराहोमा रहेको ई. सं. ९५४ को…
इतिहास
नेपालको एकीकरण
नेपालको एकीकरण चौबिसे-गोर्खा राज्यबाट आरम्भ भएको दीर्घ सैन्य अभियान हो, जसले पश्चिमतर्फ हिमाञ्चल प्रदेशको सतलज नदीदेखि पूर्वतर्फ सिक्किम र टिस्टा नदी नजिकासम्म प्रभाव विस्तार गर्यो। वि.सं. १८०१ को…
इतिहास
माघे सङ्क्रान्ति
माघे सङ्क्रान्ति नेपालभर मनाइने प्रमुख चाड हो, जसलाई मकर सङ्क्रान्ति वा माघी पनि भनिन्छ। यो माघ १ गते पर्ने र सूर्य धनुबाट मकर राशिमा जाणे कालसँग सम्बन्धित पर्व मानिन्छ। यस दिन नदी–घाटमा स्नान,…
इतिहास
हरिवंश आचार्य
हरिवंश आचार्य (वि.सं. २०१४ जन्म) नेपाली अभिनेता, गायक र प्रमुख हास्य कलाकार हुन्। मदन कृष्ण श्रेष्ठसँगको ‘मह जोडी’ तथा रंगमञ्च, चलचित्र र टेलिभिजनमा निरन्तर सक्रियताको कारण, र वि.सं. २०४६ को…
इतिहास
शाह वंश
शाह वंश गोरखा मूलका राजघराना हुन्, जसले १५५९–१७६८ बीच गोरखा राज्य चलाए र १७६८–२००८ मे २८ सम्म एकीकृत नेपालका शासक भए। एकीकरणको नेतृत्वमा पृथ्वीनारायण शाह निर्णायक मानिन्छ। उत्पत्तिबारे स्रोतहरूमा…
इतिहास
किराँत काल
किराँत काल नेपालको इतिहासको एक काल खण्ड हो, जुन समयमा नेपालमा किराँतीहरूले शासन गर्दथे। प्रथम किराँती राजा यलम्बरले किराँत अधिराज्यको स्थापना गरेका थिए। काठमाडौँ उपत्यकामा पाइएका नियोलिथिक…
इतिहास
नेपाल सम्वत्
नेपाल सम्वत् नेपालमा उद्गत स्वदेशी राष्ट्रिय कालगणना हो, संक्षेप ‘नेसँ’ भनिन्छ। यसको प्रवर्तक शङ्खधर साख्वाः मानिन्छन्। भक्तपुरका राजा राघवदेवको आज्ञाले वि.सं. ९३६ (सन् ८७९ अक्टोबर २०) देखि प्रारम्भ…
इतिहास
गोर्खा ब्रिगेड
ब्रिगेड अफ गोर्खा नेपाली गोर्खा सैनिकहरू मिलेर बनेका ब्रिटिश सेनामा रहेका सबै एकाइहरूलाई जनाउने सामूहिक नाम हो। ब्रिगेडले आफ्नो विरासत गोर्खा इकाइहरूबाट निकाल्छ जुन मूल रूपमा भारतीय स्वतन्त्रता अघि…
इतिहास
सुगौली सन्धि
सुगौली सन्धि नेपाल र ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीबीच भएको सम्झौता हो, जसले अङ्ग्रेज-नेपाली युद्ध औपचारिक रूपमा अन्त्य गर्यो। २ डिसेम्बर १८१५ मा हस्ताक्षर र ४ मार्च १८१६ (संवत् १८७२) मा पुष्टि भएको यो…
इतिहास
दरबार हत्याकाण्ड
दरबार हत्याकाण्ड २०५८ जेठ १९ (२००१ जुन १) मा नारायणहिटी दरबारभित्र राजपरिवारसँग सम्बन्धित १० जनाको मृत्यु भएको घटनालाई जनाइन्छ। घटना पछि सार्वजनिक सूचनाले युवराज दीपेन्द्रद्वारा गोली प्रहार भएको…
इतिहास
सात सालको क्रान्ति
सात सालको क्रान्ति नेपालको प्रजातान्त्रिक रूपान्तरणमानै निर्णायक राजनीतिक घटनाक्रम हो। २००७ फागुन ७ मा राणा शासन अन्त्य भई प्रजातन्त्रको घोषणा भयो। नेपाली कांग्रेस र नेपाल प्रजा परिषद्सहितका शक्ति,…
इतिहास
प्रताप मल्ल
प्रताप मल्ल मल्ल वंशका कान्तिपुरका राजा हुन्, जसलाई स्रोतहरूमा सबभन्दा शक्तिशाली शासक मानिन्छ। वि.सं. १६९८–१७३१ को ३३ वर्ष लामो शासनमा उनले तिब्बत व्यापारबाट आएको धन प्रयोग गरी काठमाडौं उपत्यकामा…