थापा

थापा एक नेपाली पहाडी समुदायको थर हो । थापा थरका व्यक्तिहरू क्षेत्री र मगर हुन्छन्। यिनीहरूलाई नेपालका समुदायहरूमा एउटा भारदारी जातिको रूपमा लिइन्छ। ऐतिहासिक रूपमा थापा ६ पुस्त्यौनी काजी परिवारहरू मध्ये एक हो। अन्य पाँच परिवारहरू पाँडे वंश, कुँवर परिवार, बोहोरा वंश र बस्न्यात वंश हुन्। राजनीतिक थापा खलकको पाँडे खलकसँग ऐतिहासिक दुस्मनी छ। नेपालभरि सर्वत्र बसोबास गर्ने थापाहरू नेपालको ठूलो जनसङ्ख्यामा पाइन्छन्। फोरबियर्स वेबसाइटको अनुसार सन् २०१४ मा थापा नेपालको दोस्रो ठूलो थर थियो।

नेपालमा क्षेत्रीहरू थापा भनी थर लेख्ने गर्छन् र थापा मगरहरू चाहिँ थापा मगर लेख्ने गर्छन्। त्यसैले विभाजन गर्दा क्षेत्रीहरूलाई थापा काजी भनिन्छ र थापा मगरहरूलाई मगर भनिन्छ।

नेपालमा थापा खलकहरूको विशेष राजनितिक पहुँच पनि रहि आएको छ। आधुनिक नेपालको निर्माणसँगै प्रधान सेनापति, भारदार र मन्त्रीहरू क्षेत्री थापा थिए। नेपालको हुकुमी व्यवस्थामा प्रमुख शक्तिमा बस्नेत र पाण्डेहरूसँग प्रतिस्पर्धा हुनु अगाडि नै बोहराहरू पश्चात थापा क्षेत्रीहरू एक शक्तिशाली भारदारी परिवार बन्न पुगेका थिए। भिमसेन थापा नेपालको सबैभन्दा लामो समयसम्म प्रधानमन्त्री भएका थिए जो थापा नै थिए। बडाकाजी अमरसिंह थापा नेपालको महानायकमा गनिन्छन्। त्यस्तै सरदार भक्ति थापा पनि नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरूमध्ये एक हुन्।

हुकुमी शासनकालमा मात्र नभई पञ्चायतकालमा पनि सुर्यबहादुर, विश्वबन्धु, चिरण शम्शेर, सुशिला, निराजन र कमल थापाहरूको वर्चस्व रहेको थियो। यसको नाइके भने पाँच पटकसम्मका प्रधानमन्त्री सुर्यबहादुर नै हुन्। त्यस्तै एक समयमा सन् २००३ मा नेपाली सेनाका प्रधान सेनापति धर्मपालवरसिँह थापा, नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षक श्यामभक्त थापा र सशस्त्र प्रहरी प्रमुख सहवीर थापा तथा प्रधानमन्त्री सूर्यबहादुर थापा रहँदा एकैपटक ४ सर्वोच्च पदमा शासनसत्ता सम्पूर्ण थापाहरूको नियन्त्रणमा भएको थियो। यसले प्रजातान्त्रिक व्यवस्थामा पनि थापा क्षेत्रीहरूको शासकत्व वर्णन गर्दछ।

क्षत्रिय थापा काजी

क्षत्री थापाहरू प्राचिन खस राज्य तथा नेपालका सेनापती तथा योद्दाहरू हुन्। क्षेत्री थापाहरू भारतीय आर्यन भाषिक गण र क्षत्रिय वर्णभित्र पर्दछन्। क्षेत्री थापाहरू हिन्दू क्षत्रिय धर्म निर्वाह गर्छन्। यस क्षेत्री थापाभित्र पनि थुप्रै कुलघरानहरू रहेका छन् - जसमध्ये पनि बगाले थापा, गोदार थापा,खुलाल थापा लामिछाने थापा, सुयल (थापा), पुँवर थापा, ऋक्सेन थापा, गाम्ले थापा, कालिकोटे थापा, छन्।

खुलाल थापा : खुलाल थापाको गोत्र धनन्जय गोत्र हो । पुर्ख्यौली थलो पश्चिम भयको र हाल नेपाल का विभिन्न ठाउँमा बसोबास गर्दै आयका छन । काठमाण्डौँ खुलाल टार, खोटाङ चुइचुम्बा , कुलागाँउ,उदयपुर, मोरङ,धनकुटा सिधुवा,आदि ठाउँमा ठूलो संख्यामा रहेका छन।

पुँवर थापा

पुँवर थापाहरू कपिल गोत्रका हुन् । सरदार भक्ति थापा लमजुङ जिल्लाका कुलीन पुँवर थापा थिए। पुँवर थापा क्षेत्री समाजले उनीलाई सहिद घोषणा गराउने माग राखेको छ । सार्क महासचिव अर्जुन बहादुर थापा सरदार भक्ति थापाका आठौँ पुस्ता हुन् ।

लामिछाने थापा

लामिछाने थापाहरू गर्ग गोत्रका हुन्। । धनकुटा मूलघर भएका नेपालको सर्वाधिक ५ पटकको प्रधानमन्त्री सूर्यबहादुर थापा, जनकवि केशरी धर्मराज थापा, नगेन्द्र थापा र सुनिलबहादुर थापा शेरबहादुर थापा लामिछाने थापा हुन्।

गोदार थापा

गोदार थापा क्षेत्री थापा अर्थात् थापा काजीहरूको एक कुलघरान हो । गोदार थापा क्षेत्री थापाहरूको कैरन वा कुलघरान हो । कश्यप गोत्रका हुन्। गोदार थापा सर्वत्र पाईने सत्तारूढ सामन्त वर्गका थापा हुन्। स्वास्थ्य मन्त्री तथा प्रबल युवा नेता गगन थापा पनि गोदार थापा हुन्। हालका प्रधान सेनापती पुर्ण चन्द्र थापा गोदार थापा हुन ।राणा प्रधानसेनापति खड्ग, रण तथा राणा प्रधानमन्त्री महाराजाहरू देव, चन्द्र र भीम सहित ५ भाइ छोराकी माता तथा धीर शमशेर राणाका पत्नी रानी नन्दकुमारी थापा गोदार थापा हुन् । उनका पिता काजी हेमदलसिंह थापा तथा भाइ काजी कर्णेल केशरसिंह थापा यस गोदार थापा कुलका हुन् । गोदार थापा सर्वत्र पाईने सत्तारूढ सामन्त वर्गका थापा हुन् मल्लकालमा बनेपाका गोदार थापा खलक भक्तपुरका शक्तिशाली खलक भएको । स्वास्थ्य मन्त्री तथा प्रबल युवा नेता गगन थापा पनि गोदार थापा हुन् । प्रधान सेनापती पुर्ण चन्द्र थापा गोदार थापा हुन ।

ऋक्सेन थापा

यस थापाहरू भारद्वाज गोत्रका हुन् । प्रसिद्ध नाथ योगी राष्ट्र गुरु योगी नरहरिनाथ यस कुलघरानका थापा हुन् ।

सुयल थापा

सुयल (थापा)हरू वशिष्ठ गोत्रका हुन्। जहा सुयलहरूको सुरुवात् पान्थर भए पनि जिजु बाजे नै भारतको आसाम तर्फ लागेकाले गर्दा मध्य तिर कुनै नाम निशान नै नरहेको र समय सँगै केही पुस्ता पछि आएर सुनसरी, भोजपुर, शंखुवासभा र झापा जिल्लालाई प्रमुख् बास स्थान् बनाउदै आएका छन्।

मगर थापा

यस थापाहरू भोट-बर्मेली भाषिक जाति मगरभित्र पर्दछन् । उनीहरू मगर भाषा अर्थात् भोट-बर्मेली भाषा प्रयोग गर्छन् । यस जातिका थापाहरू योद्धा प्रवृत्तिका हुन्छन् । प्रायः पुरानो गोरख गणबाट लड्ने यिनीहरूले संसारका विभिन्न स्थानमा लडी युद्ध विजय गरेका छन् । यिनीहरूको रहनसहन सम्पूर्ण मगर जातिको जस्तै हुन्छ ।

विराज थापा मगर पृथ्वीनारायण शाहका पहिलो सेनापति हुन्। मगर सेना ले लिम्बुवानको योध मा लिम्बु सेना लाई सन्धी गर्नु मजबुर गरेकाथिए इ जाती लिम्बूवन जित्ने जात पनि भनिन्छ । लखन थापा मगर नेपालको पहिलो सहिद हुन्। कूलबीर थापा, नेत्रबहादुर थापा र लालबहादुर थापा भिक्टोरिया क्रस विजेता हुन् । सहबिर थापा , ससस्त्र महा निरीक्षक ससस्त्र प्रहरि बल । उप रथी प्रेम प्रकाष थापा ,नेपाली सेना ।

उल्लेखनीय थापाहरू

पुस्तक

• प्रधान, कुमार लाल (२०१२), थापा पोलिटिक्स इन नेपाल: विथ स्पेशल रिफरेन्स टू भीमसेन थापा, १८०६–१८३९, नयाँ दिल्ली: कन्शेप्ट पब्लिसिङ्ग कम्पनी, आइएसबिएन 9788180698132।
• योगी नरहरिनाथ (१९५५), इतिहास प्रकाश १, काठमाडौँ: इतिहास प्रकाश मण्डल छापाखाना।
• महेशचन्द्र रेग्मी (१९७८), रेग्मी रिसर्च सिरिज, काठमाडौँ।
• भीमबहादुर पाँडे (१९७७), राष्ट्रभक्तिको झलक: पाँडे वंशको भूमिका, काठमाडौँ: रत्न पुस्तक भण्डार।
• हमाल, लक्ष्मण ब. (१९९५), मिलिट्री हिस्ट्री अफ नेपाल, https://books.google.com.np/books?id=O3RuAAAAMAAJ&q=bagale+thapa&dq=bagale+thapa&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiOlo_npf3SAhUMvY8KHSuSDZkQ6AEINjAG: शारदा पुस्तक भण्डर।
• अधिकारी, सूर्यमणि (१९९६), नेपाल तथा एसियाली अनुसन्धान केन्द्र, कीर्तिपुर: त्रिभुवन विश्वविद्यालय।

बाह्य सूत्र

• बगाले थापा कार्यक्रम गलकोट, बाग्लुङ
• http://www.nepalitimes.com.np/issue/2007/01/05/Culture/13063
• शेरबहादुर थापाको भिक्टोरिया क्रस

यो पनि हेर्नुहोला

• कुँवर
• खड्का
• पाँडे

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “थापा।” नेपाली विश्वकोश, ६ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%BE। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). थापा. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%BE

@misc{ne_728,
  title = {थापा},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%BE}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}