मनिषा कोइराला नेपाली जन्मकी चर्चित चलचित्र अभिनेत्री हुन्, जो मुख्यतया भारतीय हिन्दी चलचित्र र तमिल चलचित्रमा सक्रिय छिन्। राजनीतिक प्रभाव भएको कोइराला परिवारकी सदस्यका रूपमा उनी प्रकाश कोइरालाकी छोरी र विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाकी नातिनी हुन्। आफ्नो पुस्ताको लोकप्रिय तथा उच्च-पारिश्रमिक अभिनेत्रीहरूमध्ये परेकी उनले तीन फिल्मफेयर पुरस्कार, एक फिल्मफेयर अवार्ड साउथ र एक फिल्मफेयर ओटीटी अवार्ड पाएकी छन्। सन् २००१ मा नेपाल सरकारबाट ‘गोरखा दक्षिणा बाहु’ को अर्डरले सम्मानित गरिएको छ।
प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा
उनको जन्म १६ अगस्ट १९७० मा विराटनगर (मोरङ, नेपाल) मा भयो। बुबा प्रकाश कोइराला नेपालको राजनीतिमा सक्रिय रहँदै मन्त्री र प्रतिनिधि सभासद् रहेका व्यक्ति हुन्, आमा सुष्मा कोइराला गृहिणी हुन्। उनका सहोदर सिद्धार्थ कोइराला चलचित्र अभिनयमा संलग्न भइसकेका छन्। परिवारका अन्य सदस्यहरू मध्ये गिरिजा प्रसाद कोइराला र मातृका प्रसाद कोइराला पनि प्रधानमन्त्री पदमा पुगेका थिए।
बाल्यकालपछि उनको बसोबास भारतका विभिन्न सहरमा भयो। केही वर्ष उनी वाराणसीमा हजुरआमाको संरक्षणमा बसिन् र त्यहीँ वसन्त कन्या महाविद्यालयमा कक्षा १० सम्म अध्ययन गरिन्। चिकित्साशास्त्रतर्फ रुचि राख्दै उनी दिल्ली सारिएकी थिइन् र धौला कुआँस्थित आर्मी पब्लिक स्कुल (एपीएस) को नयाँ दिल्ली क्याम्पसमा पढाइ अघि बढाइन्। स्वतन्त्र रूपमा बस्ने अनुभवले आत्मबल बढाएको उनले उल्लेख गरेकी थिइन्। अभिनयमा करियर बनाउने निर्णयपछि उनी मुम्बई गएकी थिइन्।
अभिनय यात्रा
कोइरालाले नेपाली चलचित्र ‘फेरि भेटौला’ (१९८९) मार्फत पर्दामा प्रवेश गरिन्। भारतीय सिनेमामा उनको पहिलो काम ‘सौदागर’ (१९९१) थियो। छोटो समयको असफलता पार गर्दै उनले बलिउड र कलिउड दुवै क्षेत्रमा व्यावसायिक सफलताका साथ आफ्नो उपस्थिति सुदृढ गरिन्। ‘बम्बे’ (१९९५), ‘अग्निसाक्षी’ (१९९६), ‘इन्डियन’ (१९९६), ‘गुप्त: द हिडन ट्रुथ’ (१९९७), ‘कच्चे धागे’ (१९९९), ‘मुधलवन’ (१९९९) र ‘कम्पनी’ (२००२) जस्ता फिल्महरू उनका सफल कृतिहरू मानिन्छन्।
समीक्षात्मक मान्यता र प्रमुख भूमिका
व्यावसायिकतासँगै उनको अभिनयकला पनि समीक्षकमाझ प्रशंसित रह्यो। ‘१९४२: अ लभ स्टोरी’ (१९९४) मा भद्र युवती, ‘अकेले हम अकेले तुम’ (१९९५) मा महत्वाकांक्षी पत्नी, ‘खामोशी: द म्युजिकल’ (१९९६) मा बहिरा–मूक अभिभावककी छोरी, ‘दिल से..’ (१९९८) मा उग्रपन्थी पात्र, र ‘लज्जा’ (२००१) मा हिंसामाथि पीडित महिलाको भूमिकाले उनको बहुआयामिक क्षमता देखायो। पछिल्लो दशकतिर उनले वैकल्पिक तथा कलामुखी कृतिहरूमा पनि ध्यान दिँदै ‘एस्केप फ्रम तालिबान’ (२००३), मल्यालम मनोवैज्ञानिक नाटक ‘इलेक्ट्रा’ (२०१०) र संकलन फिल्म ‘आई एम’ (२०१०) मा काम गरिन्।
स्वास्थ्य चुनौती र पुनरागमन
सन् २०१२ मा अन्तिम चरणको पाठेघरको क्यान्सर पहिचान भएपछि उनले अभिनयबाट विश्राम लिई उपचारमा केन्द्रित भइन्। करिब एक वर्षको चिकित्सकीय प्रक्रियापछि सन् २०१४ को मध्यतिर उनी निको भइन्। विरामपछि ‘डियर माया’ (२०१७) मार्फत फर्किएकी उनले ‘सञ्जु’ (२०१८) मा अभिनेत्री नरगिसको चरित्र निर्वाह गरिन् र सोही वर्ष नेटफ्लिक्सको ‘लस्ट स्टोरीज’ मा देखिइन्। पछ्याइँदै उनले अवधिपरक नाटक शृंखला ‘हीरामण्डी: द डायमन्ड बजार’ (२०२४) मा पनि अभिनय गरेकी छिन्।
सामाजिक दायित्व र लेखन
चलचित्रबाहिर उनको संलग्नता सामाजिक क्षेत्रमा पनि देखिन्छ। सन् १९९९ मा भारततर्फ र सन् २०१५ मा नेपालका लागि संयुक्त राष्ट्र जनसंख्या कोष (यूएनएफपीए) को सद्भावना दूत नियुक्त हुँदै जनचेतनामूलक पहलमा सहभागी भइन्। अप्रिल २०१५ को नेपाल भूकम्प २०७२ पछिको राहत कार्यमा उनी सक्रिय थिइन्। आफ्नै स्वास्थ्य संघर्षको अनुभव समेट्दै उनले ‘Healed: How Cancer Gave Me A New Life’ नामक कृतिमा लेखकका रूपमा योगदान पुर्याएकी छन्। उनी आफ्नो समयकी सुन्दरताले पनि चर्चा पाउने अभिनेत्रीमध्ये एक मानिन्छिन्।
सम्मान र मान्यता
- १९९४: प्रियदर्शिनी एकेडेमी – स्मिता पाटिल मेमोरियल अवार्ड
- १९९९: संयुक्त राष्ट्र जनसंख्या कोष – भारतका लागि सद्भावना दूत
- २००१: नेपाल सरकारबाट ‘गोरखा दक्षिणा बाहु’ को अर्डर
- २००३: पहिलो गैर-आवासीय नेपाली सम्मेलन, काठमाडौँ – नेपालका राजाद्वारा अभिनन्दन पत्र
- २००६: विश्व हिन्दू महासंघ – प्रशंसा पत्र
- २०१४: इन्डिया टुडे महिला शिखर सम्मेलन – वर्षको उत्कृष्ट महिला
- २०१५: लन्डन इन्डियन फिल्म फेस्टिवल – स्पिरिट अफ इन्स्पिरेशन अवार्ड
- २०१५: ग्लोबल अफिसियल्स अफ डिग्निटी अवार्ड – नेपालको मानवीय राजदूत
- २०१५: संयुक्त राष्ट्र जनसंख्या कोष – नेपालका लागि सद्भावना दूत
- २०१७: नवभारत टाइम्स पुरस्कार – भारतीय सिनेमामा योगदान
- २०१८: मस्कट अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सव, ओमान – ओमान फिल्म सोसाइटीद्वारा सम्मान
- २०१९: महिन्द्रा उदय महोत्सव – सामाजिक कार्यमा उत्कृष्टता
- २०१९: सोसाइटी प्राइड अफ इन्डिया सम्मान
- २०२२: स्पन्दन ग्लोबल इन्डो–नेपाल आर्ट फेस्टिभल, काठमाडौं – लाइफटाइम अचिभमेन्ट
- २०२२: गढवाल पोस्ट सिल्भर जुबिली अवार्ड – महाराष्ट्रका गभर्नरद्वारा लाइफटाइम अचिभमेन्ट
- २०२३: बलिउड र दक्षिण भारतीय चलचित्रमा योगदानका लागि ब्रिटिश संसदमा आयोजित विशेष समारोहमा सम्मान
- २०२४: संस्कृति सांस्कृतिक प्रतिष्ठान, चेन्नई – संस्कृति कलाश्री पुरस्कार
सन्दर्भ
- नेपाली विकिपिडिया — “मनिषा कोइराला” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q186606
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ७९/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
शैली छान्नुहोस्, त्यसपछि प्रतिलिपि गर्नुहोस् वा सन्दर्भ-व्यवस्थापक (Zotero, Mendeley, EndNote) का लागि फाइल डाउनलोड गर्नुहोस्। आजको मिति स्वतः राखिएको छ।
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “मनिषा कोइराला”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/मनिषा_कोइराला (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). मनिषा कोइराला [Manisha Koirala]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/मनिषा_कोइराला
“मनिषा कोइराला [Manisha Koirala].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/मनिषा_कोइराला. Accessed 12 November 2026.
Nepali Encyclopedia Editors. “मनिषा कोइराला [Manisha Koirala].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/मनिषा_कोइराला.
@misc{nepaliencyclopedia_473,
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
title = {मनिषा कोइराला [Manisha Koirala]},
howpublished = {Nepali Encyclopedia},
year = {2026},
url = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE},
urldate = {2026-11-12},
note = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}TY - ELEC AU - Nepali Encyclopedia Editors TI - मनिषा कोइराला [Manisha Koirala] T2 - Nepali Encyclopedia PY - 2026 DA - 2026/11/12 UR - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE Y2 - 2026/11/12 LA - ne ER -
स्थायी लिङ्क: https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/मनिषा_कोइराला · अद्यावधिक १२ नोभेम्बर २०२६ · समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा
