नेपाल टेलिकम

नेपाल टेलिकम नेपालकाे राज्य–बहुमत स्वामित्वमा सञ्चालित प्रमुख दूरसञ्चार कम्पनी हो। यसले स्थलीय टेलिफोन, जिएसएम र सिडीएमए आधारित मोबाइल, तथा एडिएसएल र आइएसडिएनसहितका इन्टरनेट सेवाहरू उपलब्ध गराउँछ। संस्थानकाे रूपान्तरणपछि २०६१ बैशाखदेखि कम्पनी “नेपाल टेलिकम” नामले व्यवसायीकृत छ, र हरेक वर्ष माघ २२ गते वार्षिकोत्सव मनाइन्छ।

स्थापना र रूपान्तरण

यस संस्थाकाे सुरु आतिथ्य वि.सं. २०३२ असार १ मा “नेपाल दूरसञ्चार संस्थान” स्थापना भएर भयो। पछि २०६० माघ २२ मा कम्पनी दर्ता भई “नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी” का रूपमा पुनर्संरचना गरियो। २०६१ बैशाखदेखि व्यापारिक पहिचान “नेपाल टेलिकम” प्रयोगमा आयो, जसले सेवा दायरा र परिचालन मोडेललाई आधुनिक ढंगले विस्तार गरेको मानिन्छ। स्वामित्व संरचनामा नेपाल सरकारको हिस्सेदारी ९१.४९% रहेको छ।

सेवा र प्रविधि

कम्पनीले पीएसटिएन (स्थानीय टेलिफोन) र फ्याक्सदेखि लिएर जिएसएम/सिडीएमए मोबाइल सेवासम्म उपलब्ध गराउँछ। इन्टरनेटमा डायल–अप, आइएसडिएन, लिज्ड लाइन, एडिएसएल र “स्काई डाटा” मार्फत वायरलेस पहुँच जस्ता विकल्प छन्। बैंक तथा संस्थाहरूकाे तथ्याङ्क आदान–प्रदानका लागि लिज्ड सर्किट सेवा पनि सञ्चालनमा छ, र आइएसडिएन तथा लिज्ड लाइनमा यो एकमात्र प्रदायकका रूपमा उल्लेखित छ।

मोबाइलतर्फ जीपीआरएस, ३जी भिडियो कल, सिडीएमए फिक्स्ड फोन र इभीडीओजस्ता डेटा सेवाहरू उपलब्ध छन्। भ्यालु–एडेड सेवामा “एफएनएफ” योजनामार्फत ग्राहकले आफ्ना पाँच टेलिकम नम्बर रोजी छुट दरमा कुराकानी गर्न सक्छन्, जसको सक्रियता एसएमएस प्रक्रियाद्वारा १४०० मा सुचारु गरिने सूचना प्रदान गरिएको छ।

सञ्जाल विस्तार र ग्राहक आधार

देशका विभिन्न भागमा २६२ टेलिफोन विनियम कार्यालयमार्फत ६०३,२९१ पीएसटिएन लाइन सञ्चालन भएको तथ्याङ्क दिइएको छ। मोबाइल क्षेत्रमा ५० लाखभन्दा बढी जिएसएम प्रयोगकर्ता र १० लाखभन्दा बढी सिडीएमए ग्राहक भएको उल्लेख छ, र स्थिर–मोबाइल–इन्टरनेट गरी जम्मा प्रयोगकर्ता सङ्ख्या १ करोडभन्दा माथि पुगेको बताइन्छ।

सन् २००५ मा एनसेल (पहिले “मेरो मोबाइल”) को बजार प्रवेशपछि कम्पनीको जिएसएम एकाधिकार समाप्त भयो। चौथो पुस्ता प्रविधि तर्फ, सन् २०१७ जनवरी १ देखि एलटिइ (४जी) सेवा सुरु भई, हाल ६६५ वटा स्थानीय तहसम्म सेवा पुगेको जानकारी उपलब्ध छ।

ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

नेपालमा औपचारिक दूरसञ्चार सेवा वि.सं. १९७० मा काठमाडौँमा म्याग्नेटो प्रणाली स्थापनासँग सुरु भएको मानिन्छ। वि.सं. १९७१ मा रक्सौलसँग ओपन–वायर लाइन बिछ्याएपछि पहिलोपटक ट्रंक टेलिफोन सेवा सम्भव भयो। वि.सं. १९९१ मा “टेलिफोन हेड अफिस” स्थापना र १९९२ मा काठमाडौँमा २५ लाइनको अटोमेटिक टेलिफोन एक्सचेन्ज जडान भएसँग स्थानीय टेलिफोन सेवा सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध भयो।

मोहन शम्शेरको पालामा वि.सं. २००५ मा “मोहन आकाशवाणी” नामले प्रसारण सेवा प्रारम्भ भई, वि.सं. २००७ मा प्रजातन्त्र आएपछि छ वटा मुख्य स्थानमा एचएफ उपकरण जडान गरी सेवा विस्तार भयो। वि.सं. २०१६ मा “टेलिफोन हेड अफिस” र “आकाशवाणी हेड अफिस” एकीकृत भई निर्माण, यातायात र सञ्चार मन्त्रालयअन्तर्गत दूरसञ्चार विभाग गठन गरियो, जसलाई वि.सं. २०२६ कात्तिक १ मा “दूरसञ्चार समिति” मा रूपान्तरण गरियो। यसै आधारमा सञ्चार संस्थान ऐन, २०२८ अन्तर्गत वि.सं. २०३२ असार १ मा नेपाल दूरसञ्चार संस्थान बनेको हो।

संगठन र कार्यालय

कम्पनी सचिवालय र केन्द्रीय कार्यालयसँगै, मोबाइल सेवा निर्देशनालय (पुल्चोक), वायरलेस सेवा निर्देशनालय (छाउनी), सूचना प्रविधि निर्देशनालय (जावलाखेल) र स्याटेलाइट सेवा निर्देशनालय (त्रिपुरेश्वर) जस्ता प्राविधिक एकाइहरू उल्लेखित छन्।

क्षेत्रीय संरचनामा काठमाडौँ क्षेत्रीय निर्देशनालय (सुन्धारा) अन्तर्गत ४० कार्यालय, पूर्वाञ्चल (विराटनगर)मा ५६, मध्यमाञ्चल (वीरगञ्ज)मा ४३, पश्चिमाञ्चल (भैरहवा)मा ४०, मध्य–पश्चिमाञ्चल (नेपालगञ्ज)मा ३२ र सुदूर–पश्चिमाञ्चल (धनगढी)मा २४ दूरसञ्चार कार्यालयहरू रहेको विवरण दिइएको छ। अन्य प्राविधिक विभागहरूमा अप्टिकल नेटवर्क आयोजना (बबरमहल), एक्सेस नेटवर्क (छाउनी), ट्रान्समिसन (त्रिपुरेश्वर), नेटवर्क आयोजना कार्यान्वयन र स्वीचिङ योजना कार्यान्वयन (कुपण्डोल) आदि समावेश छन्।

स्वामित्व र पूँजी

साझेदारी संरचनाअनुसार नेपाल सरकार ९१.४९%, कर्मचारी ४.५%, सर्वसाधारण ३.९८% र नागरिक लगानी कोष ०.०३% सम्मिलित छन्। वि.सं. २०६४ फागुनमा सर्वसाधारणका लागि सेयर निष्कासन गरी लगानी खुला गरिएको थियो। कम्पनीको जारी पूँजी १५ अर्ब र चालू पूँजी २२ अर्ब रूपैयाँ भएको उल्लेख छ।

वित्तीय अवस्था

उल्लेखित अवधिहरूका सञ्चालित आय–व्यय सूचकाङ्कहरू यसप्रकार छन् (आषाढ मसान्त):

• २०७१: कारोबार रू ३९,२६८,४१६,६६८; करअघिको नाफा रू १५,५९९,१९६,८२०; खुद नाफा रू ११,६८१,१५२,८६०; ईपीएस रू ७७.८७।
• २०७०: कारोबार रू ३८,८५८,२६०,९७९; करअघिको नाफा रू १५,१३१,०३२,५६५; खुद नाफा रू ११,२९९,१७५,९९७; ईपीएस रू ७५.३३।
• २०६९: कारोबार रू ३६,७९१,८२०,२०६; करअघिको नाफा रू १५,६१७,१८९,०१२; खुद नाफा रू ११,६०५,२६९,५८२; ईपीएस रू ७७.३७।
• २०६८: कारोबार रू ३१,९३२,१७७,५८९; करअघिको नाफा रू १६,३८९,६३९,३६४; खुद नाफा रू १२,१२०,२९८,७९४; ईपीएस रू ८०.८०।
• २०६७: कारोबार रू २७,१६२,३०३,३१४; करअघिको नाफा रू १४,४४१,०९५,२०८; खुद नाफा रू १०,७७५,१५४,४६४; ईपीएस रू ७१.८३।

कर्मचारी सङ्ख्या सम्बन्धी विवरणमा स्रोतहरूमा मतभेद छ; कतिपय ठाउँमा करिब ३,९१२ जनाको तथ्याङ्क दिइएको छ भने अन्यत्र ५,४०० भन्दा बढी रहेको दाबी गरिएको छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपाल टेलिकम।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%9F%E0%A5%87%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%AE। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). नेपाल टेलिकम. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%9F%E0%A5%87%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%AE

@misc{ne_370,
  title = {नेपाल टेलिकम},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%9F%E0%A5%87%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%AE}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}