मौलाकालिका मन्दिर

मौलाकालिका मन्दिर एक प्रसिद्ध माता कालिकाको हिन्दु मन्दिर हो जुन नेपालको नवलपरासी जिल्लाको गैंडाकोटमा अवस्थित छ। यो मन्दिर १ हजार ८ सय ८२ खुड्किला चढेर पुग्न सकिन्छ।

अवस्थिति

यो मन्दिर नवलपरासी जिल्ला, गैंडाकोट नगरपालिका अन्तर्गत, पूर्व पश्चिम महेन्द्र राजमार्गको नारायणी–पुलबाट उत्तर तर्फ करिब ४ कि.मि. टाडा समुद्र सतह देखि ५६१ मिटर उचाई^{[स्रोत नखुलेको]} पहाडी बनको धुरीमा मौलाकालिका भगवतीको मन्दिर अवस्थित रहेको छ ।

इतिहास

ऐतिहासिक रूपमा, यो भनिएको छ कि १६ औँ शताब्दीमा पाल्पा राजाले देवी कलिकाको नाममा "प्रतीक" को प्रतीकात्मक प्रस्तुति स्थल सिर्जना गरे पछि पर्वत (मौला पहाड) को नाम राखियको थियो । यो मानिन्छ, हिन्दू पौराणिक कथाअनुसार देवी काली वा कलिका माईलाई ऊर्जा, शक्ति र नयाँ शुरुवात को प्रतीक मानिन्छ । मन्दिरलाई स्थानीय स्थानबाट धेरै पटक पुनःस्थापित गरिएको छ । थप आगन्तुकहरू समायोजन गर्न आधार क्षेत्र विस्तार गरिएको छ । मन्दिर व्यवस्थापन समितिले हालै जनावरहरूको बलिदान रोक लगाएको छ ।

लोकप्रियता

मौलाकालिका मन्दिर लोकप्रिय हुनु भन्दा अगाडि गैंडाकोटका स्थानीय मानिसहरूले मौलाकालिका मन्दिरको धेरै दशक देखिनै पुजा गर्दै आएका थिए । हाल अवस्थित मन्दिर १९९० को दशकमा मात्र बनेको थियो ।^{[स्रोत नखुलेको]}

मौलाकलिका मन्दिरमा हरेक वर्ष नेपाल र छिमेकी मुलुकबाट हजारौं धार्मिक आस्था राख्ने मानिसहरू पुजा गर्न आउने गरेका छन् ।

नेपालका पूर्व राष्ट्रपति रामवरण यादव, पूर्व राजा / राजकुमार र नेपालका अर्थमन्त्री रामशरण महत सहित उच्च श्रेणीका सरकारी अधिकारीहरूले मन्दिर भ्रमण गरेका छन् ।^{[स्रोत नखुलेको]} भारतका योगगुरु बाबा रामदेबले पनि मन्दिरको २०११ मा भ्रमण गरिसकेका छन्।^{[स्रोत नखुलेको]} नेपालका पहिलो महिला राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी २० अप्रिल २०१६ मा मन्दिरको भ्रमण गर्नुभयो र मन्दिरहरूको आवासीय सुविधाको उद्घाटन गर्नु भएको थियो।^{[स्रोत नखुलेको]}

पैदल यात्रा

गैंडाकोट, नारायणगढ, भरतपुर र चितवन नजिकैका नियमित पर्यटकहरु यस स्थानमा चिसो बतासको महसुस, जंगलको विस्तृत मनोरम दृश्यहरुको अवलोकन गर्न यहाँ आउने गर्दछन् । सहासिक र रोमाञ्चक यात्राको अनुभव गर्न धर्मावलम्बीहरु २००० मिटर लामो सिढि चढेर पर्यटकहरु मन्दिरमा पुगेर पुजा अर्चन गर्दछन् ।

टेलिफोन सुबिधा

नेपाल टेलिकमले मौलाकालिका मन्दिरमा ताररहित ट्रान्सीवर टावर स्थापना गरेको छ । यस क्षेत्रमा जीएसएम र ३ जी कनेक्टिविटीको उपलब्धता रहेको छ।

पानी र विद्युतको सुबिधा

एक स्वचालित हाइड्रोलिक दबाव लगातार मन्दिरसम्म पानी पम्प गर्दछ । उपकरण उत्तरी ढलानमा ५०० मीटर तल सुचारु गरिएको छ । पानी आपूर्ति निरन्तर रूपमा भैरहेको छ ।

यहाँ पोल आधारित विद्युतीय प्रणाली जडान गरिएको छ ।

यातायात

मौलाकालीका मन्दिरको उकालो मा भएको कारण मुख्य मन्दिरमा पुग्न कुनै पनि यातायातको सुबिधा छैन र मन्दिर पुग्न सबै धर्मावलम्बीहरूले पौदल यात्रा गर्नु पर्ने हुन्छ ।

चित्र दिर्धा

मौलाकालिका मन्दिर पदमार्गमा रहेका ढुङ्गामा कुदिएको कला

सन्दर्भ सामाग्री

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “मौलाकालिका मन्दिर”। नेपाली विश्वकोश, २६ सेप्टेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/मौलाकालिका_मन्दिर (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, September 26). मौलाकालिका मन्दिर. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/मौलाकालिका_मन्दिर

“मौलाकालिका मन्दिर.” Nepali Encyclopedia, 26 September 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/मौलाकालिका_मन्दिर. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “मौलाकालिका मन्दिर.” Nepali Encyclopedia. Last modified September 26, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/मौलाकालिका_मन्दिर.

@misc{nepaliencyclopedia_655,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {मौलाकालिका मन्दिर},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AE%E0%A5%8C%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - मौलाकालिका मन्दिर
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/09/26
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AE%E0%A5%8C%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -