कृष्णबहादुर महरा

कृष्णबहादुर महरा ‘अमरसिंह’ नेपालका वाम राजनीतिबाट थालेका वरिष्ठ व्यक्तित्व र सङ्घीय संसदअन्तर्गत प्रतिनिधिसभाका पूर्व सभामुख हुन्। उनी विभिन्न सरकारमा उपप्रधानमन्त्री र गृहमन्त्रीसहित सूचना तथा सञ्चार क्षेत्रको जिम्मेवारी बोकेका थिए। सरकार र माओवादीबीचका वार्ताका तीनवटै चरणमा उनी अग्रपङ्क्तिमा देखिएका थिए। सभामुख अवधिमै उत्पन्न विवादास्पद यौन अपराध प्रयाससम्बन्धी मुद्दामा उनीमाथि कारबाही चल्दा थुनामै रहेर प्रतिरक्षा गरे र पछि अदालतबाट सफाइ पाएको उल्लेख स्रोतमा छ।

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

महराको जन्म वि. सं. २०१५ आषाढ १५ गते रोल्पाको लिवाङ–७ धारापानीमा भएको बताइन्छ। पारिवारिक पृष्ठभूमि न्यून–मध्यवर्गीय कृषक परिवारको रूपमा वर्णित छ। प्रारम्भिक पढाइ लिवाङ माध्यमिक विद्यालयतिरबाट, प्रवेशिका पासपछि प्रमाणपत्र तहमा विज्ञान र त्यसपछि शिक्षाशास्त्रमा स्नातक अध्ययन सम्पन्न गरिएको उल्लेख छ। मातृभाषा नेपाली भएको, अंग्रेजी र हिन्दी बोल्ने तथा बुझ्ने क्षमता रहेको सूचनासहित उनको व्यावसायिक पहिचान राजनीति नै रहेको देखिन्छ।

राजनीतिक प्रवेश र भूमिगत चरण

विद्यार्थी आन्दोलनको प्रवाहले उनलाई वि. सं. २०३५–०३६ तिर सक्रिय बनायो। शिक्षक संगठन र रेडक्रसजस्ता स्थानीय संस्थागत जिम्मेवारीसमेत सम्हालेपछि वि. सं. २०४८ को आमनिर्वाचनमा रोल्पा–२ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्य चुनिए। माओवादी विद्रोह आरम्भसँगै वि. सं. २०५२ पछि उनी परिवारसहित भूमिगत बसे। यस अवधिमा रोल्पाली वामधारालाई संगठित उचाइमा पुर्‍याउने कार्यमा आफ्नो भूमिका रहेको दाबी स्रोतमा पाइन्छ।

पार्टी नेतृत्व र वार्तामा सक्रियता

उनी एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी)भित्र विभिन्न तहमा उकासिँदै स्थायी समिति र सचिवालयसम्म पुगेका थिए र महासचिवको दायित्वसमेत सम्हालेको भनाइ स्रोतमा उल्लेखित छ। पार्टी प्रवक्ताका रूपमा पटक–पटक काम गरे। तत्कालीन राज्यसँगका वार्ताहरूमा वि. सं. २०५८ मा संयोजक, २०६० मा सदस्य तथा प्रवक्ता र २०६३ मा पुनः संयोजक बनेर संलग्न रहे।

निर्वाचन, संसद र सरकार

वि. सं. २०६४ को संविधानसभामा दाङ–३ बाट र वि. सं. २०७० को संविधानसभा निर्वाचनमा रोल्पा–१ बाट विजयी भए। अन्तरिम संरचना कायम भएपछि उनी अन्तरिम व्यवस्थापिका–संसदमा माओवादी संसदीय दलको नेतृत्वमा पुगे। गणतान्त्रिक व्यवस्थापछि बनेका मन्त्रिपरिषदहरूमा सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयको जिम्मेवारी पटक–पटक सम्भाले र पछि उपप्रधानमन्त्री तथा गृहजिम्मेवारी पनि लिए। पछिल्लो चरणमा उनी संघीय प्रतिनिधिसभाको सभामुख बने।

सञ्चार नीतिगत पहल

सूचना तथा सञ्चार जिम्मेवारीमा रहँदा उनले मोबाइल सेवाको सर्वसुलभता र घर–घरमा इन्टरनेट पहुँचलाई लक्षित अभियान अघि सारे। सूचनाको हकसम्बन्धी कानुन र श्रमजीवी पत्रकारसम्बन्धी ऐन प्रक्रियामा उनले महत्त्वपूर्ण जोड दिएका विवरण भेटिन्छ। विभिन्न जिल्लामा नेपाल पत्रकार महासङ्घका पूर्वाधार निर्माणका लागि सरकारी जग्गा व्यवस्थापन र पत्रकार बीमा आरम्भमा सहजीकरण गरेको दाबी पनि स्रोतमा छ।

विवाद तथा कानुनी प्रक्रिया

सभामुख पदमै रहँदा एक वैवाहिक महिला कर्मचारीले यौन दुव्र्यवहार प्रयासको गुनासो दर्ता गराएपछि उनले पदबाट राजीनामा दिए। उनले पुरानो पारिवारिक चिनजानका आधारमा बिरामी भेटघाट मात्रै भएको बताउँदै आरोप अस्वीकार गरे। सत्तारूढ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)को शीर्ष संयन्त्रले यस्तो भेटघाटलाई अनुचित ठहर गरी पदत्याग सिफारिस गरेको जानकारी पार्टीका प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठले सार्वजनिक गरे। राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले अनुसन्धान स्वतन्त्रतामा प्रभाव पर्न सक्ने र पीडितमाथि दबाब पर्ने शंका व्यक्त गर्‍यो। प्रहरी प्रशासनले जिल्ला अदालत काठमाडौँ र उपसभामुख शिवमाया तुम्वाहाङ्फेको स्वीकृति लिएर उनलाई नियन्त्रणमा लियो। जिल्ला सरकारी वकिलतर्फबाट जबर्जस्ती करणी उद्योगसम्बन्धी मुद्दा दायर भई अदालतको आदेशअनुसार २०७६ कात्तिक १८ गतेदेखि डिल्लीबजार कारागारमा थुनामा रहेको विवरण तथा पछि अदालतले सफाइ दिएको भनाइ दुवै स्रोतमा भेटिन्छ; यसैले नतिजासम्बन्धी समयक्रममा स्रोतहरूमा मतभेद छ।

निजी जीवन

रविचन्द्र र समुद्रादेवीका पुत्र महरा वैवाहिक जीवनमा दुई छोरी र दुई छोराका पिता हुन्। स्थायी सम्बन्ध रोल्पाको रोल्पा जिल्लास्थित लिवाङ क्षेत्रमा देखिन्छ, यद्यपि राजनीतिक जिम्मेवारीका कारण बसाइ ठाउँअनुसार परिवर्तन भएको थियो। उनका छोराछोरी पार्टी–सम्बद्ध गतिविधिमा सक्रिय रहेको र छोराहरूले जनमुक्ति सेनामा रहेर बृहत् शान्ति सम्झौतापछिको व्यवस्थाअनुरूप अवकाश पाएका विवरण स्रोतमा उल्लिखित छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “कृष्णबहादुर महरा”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/कृष्णबहादुर_महरा (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). कृष्णबहादुर महरा. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/कृष्णबहादुर_महरा

“कृष्णबहादुर महरा.” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/कृष्णबहादुर_महरा. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “कृष्णबहादुर महरा.” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/कृष्णबहादुर_महरा.

@misc{nepaliencyclopedia_458,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {कृष्णबहादुर महरा},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B0_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%BE},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - कृष्णबहादुर महरा
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B0_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%BE
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -