प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)

प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल) संसद (नेपाल) को तल्लो सदन प्रतिनिधि सभा (नेपाल) का सर्वोच्च पदाधिकारी हुन्। यस पदले बैठकको सन्चालन, कार्यवाहीमा शिष्टता कायम राख्ने र छलफललाई निष्पक्ष दिशामा लैजाने जिम्मेवारी सम्हाल्छ। स्रोतअनुसार, यस भूमिकाको कार्यक्षमता विधायिकी प्रक्रियाको सुचारुता र सन्तुलित बहस सुनिश्चिततासँग प्रत्यक्ष जोडिएको छ।

परिचय र संस्था

सभामुख पद नेपाल को संघीय संरचनामा प्रतिनिधि सदनको औपचारिक नेतृत्व हो। उहाँलाई सदनको नियमित गतिविधि संयोजन र निर्देशनको केन्द्र मानीन्छ। सभामुखको निर्णय, निर्देश र कार्यविधि सम्बन्धी अभिमुखीकरणले बैठकको गतिशीलता र शिष्टाचारलाई आधार दिन्छ।

कार्यक्षेत्र र दायित्व

सभामुखले प्रतिनिधि सभाका बैठकहरूमा अध्यक्षको भूमिका निर्वाह गर्छन्। असन वितरण, वक्तालाई अवसर प्रदान, कार्यसूचीअनुसार छलफल अघि बढाउने तथा अव्यवस्था हुन नदिने दायित्व प्रमुख मानिन्छ। बहस निष्पक्ष, सुव्यवस्थित र नियमसम्मत रहोस् भन्ने प्रयोजनले सभामुखका निर्देशहरू कार्यान्वयनमा ल्याइन्छ।

पद रिक्तता र पदच्युति

स्रोतमा सभामुख पद रिक्त हुने आधारहरू संक्षेपमा यस्ता देखिन्छन्:

1. प्रतिनिधि सभाको सदस्यता कायम नभएको अवस्थामा।
2. लिखित राजीनामामार्फत पद त्याग गरेमा।
3. तत्कालीन कुल सदस्यसंख्याको दुई-तिहाइ बहुमतले आचरण पदअनुकूल नभएको ठहर गर्ने प्रस्ताव पारित भएमा।

सदस्यता सम्बन्धी अवस्थाबारे स्रोतमा मनोनयन दर्ता मितिसम्म पद सम्हाल्ने प्रावधानसम्बन्धी वाक्यांश समेत उल्लेख छ, तर विस्तृत व्याख्या नदिइएको पाइन्छ।

ऐतिहासिक सूची र कार्यकाल

सभामुखको पद सम्हालेका व्यक्तिहरू र तिनका अवधिहरू यसरी उल्लेखित छन्:

• कृष्णप्रसाद भट्टराई (नेपाली काङ्ग्रेस): २०१६ असार १९–२०१७ पुस १; पहिलो प्रतिनिधि सभा।
• दमननाथ ढुङ्गाना: २०४८ असार ९–२०५१ असोज १५; दोस्रो प्रतिनिधि सभा।
• रामचन्द्र पौडेल: २०५१ पुस ३–२०५५ चैत ९; तेस्रो प्रतिनिधि सभा।
• तारानाथ रानाभाट: २०५६ असार ९–२०६३ वैशाख १५; चौथो प्रतिनिधि सभा।
• सुवासचन्द्र नेम्वाङ (नेकपा (एमाले)): २०६३ वैशाख ३०–२०७२ असोज २७; अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद।
• ओनसरी घर्ती (नेकपा (माओवादी केन्द्र)): २०७२ असोज २९–२०७४ असोज २९; व्यवस्थापिका संसद।
• कृष्णबहादुर महरा: २०७४ माघ २७–२०७६ असोज १४; पाँचौँ प्रतिनिधि सभा।
• अग्नीप्रसाद सापकोटा: २०७६ माघ १२–२०७९ असोज २; पाँचौँ प्रतिनिधि सभापछि।
• देवराज घिमिरे (नेकपा (एमाले)): २०७९ माघ ५–; छैटौँ प्रतिनिधि सभा।
• डोलप्रसाद अर्याल (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी): २०८२ चैत २२–बहाल; सातौँ प्रतिनिधि सभा।

उक्त प्रविष्टिहरूले प्रतिनिधि सभाका अलग–अलग चरण र व्यवस्थाहरूमा सभामुखको नेतृत्व निरन्तर रूपमा क्रमशः रूपान्तरित भएको देखाउँछन्।

उपसभामुख पद

स्रोतले उपसभामुखहरूको क्रमिक विवरण पनि प्रस्तुत गर्दछ। उल्लेखित व्यक्तिहरू यसप्रकार छन्:

• महेन्द्रनारायण निधि (नेपाली काङ्ग्रेस): २०१६ चैत १८–२०१७ पुस १; पहिलो प्रतिनिधि सभा।
• महन्थ ठाकुर: २०४८ असार ९–२०५१ पुस २; दोस्रो प्रतिनिधि सभा।
• रामविलास यादव (राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी): २०५१ पुस ३–२०५४ असोज २७; तेस्रो प्रतिनिधि सभा।
• लीला श्रेष्ठ सुब्बा (नेकपा (एमाले)): २०५५ वैशाख २३–२०५५ असोज २४।
• भोजराज जोशी: २०५५ असोज २८–२०५५ चैत ९।
• चित्रलेखा यादव (नेपाली काङ्ग्रेस): २०५६ असार १५–२०६३ माघ ३; चौथो प्रतिनिधि सभा।
• शिवमाया तुम्बाहाम्फे (नेकपा (एमाले)): २०७४ चैत ४–२०७६ माघ ६; पाँचौँ प्रतिनिधि सभा।
• पुष्पा भुसाल (नेपाली काङ्ग्रेस): २०७९ असार ३१–२०७९ असोज २।
• इन्दिरा राना मगर (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी): २०७९ माघ ७–२०८२ भदौ; छैटौँ प्रतिनिधि सभा।
• रुबी कुमारी ठाकुर (श्रम संस्कृति पार्टी): २०८२ चैत २६–बहाल; सातौँ प्रतिनिधि सभा।

समसामयिक स्थिति

स्रोतको पहिलो भागमा देवराज घिमिरे २०७९ माघ ५ देखि सभामुख रहेका उल्लेख छ। तर सूचीखण्डमा डोलप्रसाद अर्याल २०८२ चैत २२ देखि बहालवाला भनेर दिएको छ। यसरी हालको पदाधिकारीबारे स्रोतहरूमा मतभेद देखिएकाले यथार्थ पुष्टि गर्न नवीन र आधिकारिक प्रमाण आवश्यक ठहर्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/प्रतिनिधि_सभाको_सभामुख_(नेपाल) (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल). In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/प्रतिनिधि_सभाको_सभामुख_(नेपाल)

“प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल).” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/प्रतिनिधि_सभाको_सभामुख_(नेपाल). Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल).” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/प्रतिनिधि_सभाको_सभामुख_(नेपाल).

@misc{nepaliencyclopedia_626,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BF_%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96_(%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2)},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - प्रतिनिधि सभाको सभामुख (नेपाल)
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BF_%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96_(%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2)
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -