आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल)

आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल) नेपालमा आन्तरिक करसम्बन्धी नीतिको रूपरेखा तयार गर्ने, ती नीतिको कार्यान्वयन गर्ने र कर प्रशासन सञ्चालन गर्ने विभाग हो। यसको कार्यक्षेत्रमा प्रत्यक्ष करका रूपमा आयकर तथा अप्रत्यक्ष करअन्तर्गत मूल्य अभिवृद्धि कर, अन्तःशुल्क, स्वास्थ्य सेवा कर र शिक्षा सेवा शुल्क पर्दछन्। विभागले कर कानुनहरू प्रभावकारी र दक्षतापूर्वक लागु गर्ने लक्ष्य लिएको छ, जसका लागि अनुसन्धान, करदाता शिक्षाको प्रवर्द्धन र सूचना प्रविधिमा आधारित सेवा प्रयोग गरिन्छ।

गठन र पृष्ठभूमि

यो विभाग वि.सं. २०५८ को बैशाख २ मा गठन गरिएको हो। त्यसका लागि पहिलेका कर विभाग र मूल्य अभिवृद्धि कर विभागलाई एकीकृत गरिएको थियो। एकीकरणको उद्देश्य आन्तरिक कर कानुनको कार्यान्वयनलाई सक्षम बनाउने, अनुसन्धानमा टेकेर कर नीति बनाउन सहयोग गर्ने, करदाताको आवश्यकताअनुसार सचेतनामूलक कार्यक्रम अघि सार्ने, र वैज्ञानिक प्रक्षेपणका आधारमा राजस्व लक्ष्य निर्धारण गर्नु थियो।

अधिकारक्षेत्र र करको दायरा

विभागको दायित्वमा प्रत्यक्ष करअन्तर्गत करको मुख्य स्वरूप आयकर पर्दछ। अप्रत्यक्ष करतर्फ मूल्य अभिवृद्धि कर (भीएटी), अन्तःशुल्क, स्वास्थ्य सेवा कर र शिक्षा सेवा शुल्कको नीतिनिर्माण, प्रशासन र अनुगमन रहेका छन्। यी कर साधनहरू वित्तीय नीतिमा प्रयोग गरिने प्रमुख औजारका रूपमा व्यावहारिक रूपमा सम्हालिन्छन्, जसबाट आन्तरिक स्रोतबाट राजस्व सङ्कलन व्यवस्थित गरिन्छ।

नीति, शिक्षा र सेवा

विभागले अनुसन्धानबाट प्राप्त प्रमाणका आधारमा करसम्बन्धी नीतिहरू तयार पार्ने कार्य अगाडि बढाउँछ। करदाताको आवश्यकतालाई केन्द्रमा राखी जानकारीमूलक तथा सचेतनामूलक शिक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने व्यवस्था रहेको छ। साथै, करदाता सेवामा सूचना प्रविधिको प्रयोगलाई आधार बनाई द्रुत र पहुँचयोग्य सेवा प्रवाह गर्ने प्रयत्न गरिन्छ, जसले दर्तादेखि कर फिर्ता प्रक्रियासम्मलाई सहज बनाउँछ।

नियमित प्रशासनिक कार्य

विभागका नियमित कार्यहरू कर चक्रका विभिन्न चरणमा फैलिएका छन्। यी कार्यहरूमा दर्ता तथा राजस्व सङ्कलन, लेखापरीक्षण, अनुपालन प्रवर्तन र सम्बन्धित अनुसन्धान, समीक्षा तथा पुनरावेदनको व्यवस्थापन समेटिन्छन्। यस्तै, कर फिर्ता (रिफन्ड) प्रक्रिया, अग्रिम नियम सम्बन्धी व्यवस्था, कर सन्धिसँग सम्बन्धित समन्वय, र अन्तर्राष्ट्रिय करका मुद्दाहरूको सम्हालसमेत यसैअन्तर्गत पर्छन्। अन्तःशुल्क तथा मदिरा प्रशासनसम्बन्धी जिम्मेवारी पनि विभागले वहन गर्छ।

संगठन र कार्यालय सञ्जाल

विभागले देशभरका क्षेत्रगत कार्यालयहरू मार्फत सेवा प्रदान गर्दछ। यसको सञ्जालमा जम्मा ५९ कार्यालय छन्, जसमा ३८ वटा आन्तरिक राजस्व कार्यालय, १९ वटा करदाता सेवा कार्यालय, १ मध्यमस्तरीय करदाता कार्यालय र १ ठूला करदाता कार्यालय समावेश छन्। यी एकाइहरूबाट दर्ता, विवरण पेस, कर असुली, कर शिक्षा तथा परामर्शलगायत सेवा स्थानीय तहमा उपलब्ध गराइन्छ।

स्थान र सम्पर्क

विभागको केन्द्रीय कार्यालय लाजिम्पाट, काठमाडौँ, नेपालमा अवस्थित छ। सम्पर्कका लागि टेलिफोन: +९७७-१-४४१५८०२ र फ्याक्स: +९७७-१-४४११७८८ प्रयोग गर्न सकिन्छ। आधिकारिक वेबसाइट www.ird.gov.np मार्फत पनि करदाता सेवासम्बन्धी सूचना प्राप्त गर्न सकिन्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल)”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/आन्तरिक_राजस्व_विभाग_(नेपाल) (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल). In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/आन्तरिक_राजस्व_विभाग_(नेपाल)

“आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल).” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/आन्तरिक_राजस्व_विभाग_(नेपाल). Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल).” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/आन्तरिक_राजस्व_विभाग_(नेपाल).

@misc{nepaliencyclopedia_526,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल)},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%86%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97_(%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2)},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल)
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%86%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%97_(%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2)
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -