विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प

विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प वि.सं. २०७२ वैशाख २९ गते करिब दिउँसो १२:५० बजे आएको ७.३ रेक्टरको कम्प थियो। यसको केन्द्रबिन्दु दोलखा जिल्लाको सुनखानी क्षेत्रमा, कोदारी नजिक, निर्धारण गरिएको बताइयो। धक्का नेपालभरि तीव्र रूपमा महसुस भयो र छिमेकी भारत, बङ्गलादेश तथा चीनका केही भागमा समेत कम्पन पुगे। यसअघिका ठूलो धक्कापछि देखिएको दोस्रो मोठो हलचलका रूपमा यस घटनाले पुनः जनधनमा असर पार्यो र पराकम्पहरू निरन्तर अनुभव भए।

ऐतिहासिक प्रसङ्ग र समय

उक्त कम्प दिनको मध्याह्नतिर १२:५० बजेतिर महसुस गरिएको थियो। यसअघि आएको ठूलो भूकम्पका कारण उद्धार र राहतमा संलग्न टोलीहरू पहिल्यै नेपालमै कार्यरत रहेका थिए। यही पृष्ठभूमिमा आएको अर्को शक्तिशाली धक्काले पूर्ववत् संलग्न निकायहरूलाई थप सतर्क बनायो। विसं २०७२ को महाभूकम्प सम्बन्धी गतिविधि चलिरहेका बेला यो घटना अगाडि बढेको उल्लेख गरिन्छ।

केन्द्रबिन्दु र परिमाण

भूकम्पको केन्द्रबिन्दु दोलखास्थित सुनखानीतिर, कोदारी नजिक भएको जनाइएको छ। मापन ७.३ रेक्टर स्केल रहेको यस कम्पको प्रभाव क्षेत्र व्यापक थियो। केन्द्रबाट टाढासम्म प्रभाव देखिनु भौगोलिक रूपमा संवेदनशील हिमाली र पहाडी भेगमा ऊर्जा प्रसारण उच्च भएको संकेत मानिन्छ।

अनुभूति र पराकम्प

धक्कापछि धेरै साना–ठूला पराकम्पहरू क्रमशः महसुस भए। प्रारम्भिक कम्पनपछि देखा पर्ने यस्ता परकम्पनहरूले त्रास बढाउनुका साथै उद्धार तथा सुरक्षित आवास व्यवस्थामा थप चुनौती थपे। प्रभावित ठाउँमा जनजीवन सामान्य बनाउन समय लाग्ने परिस्थिति देखा परेको उल्लेख गरिन्छ।

क्षति र मानवीय असर

दोस्रो ठूलो धक्काबाट मानव क्षति उल्लेख्य भएको तथ्य प्राप्त छ। नेपालमा मृत्यु र घाइतेको संख्या ठूलो थियो, छिमेकीतर्फ पनि नोक्सानीको जानकारी आयो। विशेषगरी भारतमा भवनहरू भत्किएको खबर प्राप्त भयो भने चीनको तिब्बत क्षेत्रमा ठूलो चट्टान खसेर धेरै घरहरू पुरिएको बताइयो। यी अवस्थाले आपत् व्यवस्थापन, सुरक्षित बासस्थान र स्वास्थ्य सेवामा दबाब बढाएको देखियो।

देशवार विवरण

उपलब्ध तथ्याङ्कअनुसार मानव क्षति यस प्रकार नापियो:

• नेपाल: मृत्यु १५३, घाइते ३,२२७+।
• भारत: मृत्यु ६२, घाइते २००।
• चीन: मृत्यु १, घाइते ३।
• जम्मा: मृत्यु २१६, घाइते ३,४३०+।

यी तथ्याङ्कले नेपालमा बढी प्रहार परेको देखाउँछन्, तर त्रि-देशीय प्रभावसमेत प्रस्ट पार्छन्। संख्या समयक्रममा अद्यावधिक हुनसक्ने बुँदा खुला राखिएको छ।

उद्धार, राहत र समन्वय

भूकम्पपछि उद्धार–राहत कार्य पुनः तीव्र बन्यो। भारतीय वायु सेनाका उडान र अन्य देश तथा संस्थाका टोलीहरू, पहिल्यै परिचालनमा रहेका, फेरि सक्रिय भए। एनडीआरएफको टोली, जुन फिर्ता भइसकेको बताइएको थियो, पुनः नेपालतर्फ पठाइयो। यसैबीच, राहत र खोजतलासमा संलग्न एक अमेरिकी सैन्य हेलिकप्टर यात्रुसहित हराएको समाचार आयो, जसले अपरेसनमा संलग्न पक्षहरूको सुरक्षाप्रति थप चिन्ता बढायो।

सन्दर्भिक महत्व

वैशाख २९ को कम्पले क्षेत्रीय भूकम्पीय संवेदनशीलता र आपत् प्रतिक्रिया संयन्त्रको परीक्षण गर्यो। व्यापक कम्पन, निरन्तर पराकम्प र बहुराष्ट्रिय समन्वयले आपत् व्यवस्थापनका अभ्यासमा ठोस सिकाइ प्रदान गरेको देखिन्छ। भूकम्प सम्बन्धी सचेतना, अवसंरचना सुरक्षण र राहत वितरण संयोजनबारे बहस थप केन्द्रित हुनुपर्ने आवश्यकता यस घटनाबाट प्रतिध्वनित भयो। नेपालको नेपालमा भूकम्पको इतिहास सन्दर्भमा यो घटना महत्वपूर्ण कडी मानिन्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/विसं_२०७२_वैशाख_२९_को_भूकम्प (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/विसं_२०७२_वैशाख_२९_को_भूकम्प

“विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प.” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/विसं_२०७२_वैशाख_२९_को_भूकम्प. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प.” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/विसं_२०७२_वैशाख_२९_को_भूकम्प.

@misc{nepaliencyclopedia_777,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%82_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AD%E0%A5%A8_%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%96_%E0%A5%A8%E0%A5%AF_%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%82_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AD%E0%A5%A8_%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%96_%E0%A5%A8%E0%A5%AF_%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -