मीरा राई

मीरा राई नेपाली अल्ट्रा धाविका तथा पूर्व माओवादी लडाकु हुन्, जसले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा ट्रेल र अल्ट्रा म्याराथन प्रतिस्पर्धामा उच्च उपलब्धि हासिल गरेकी छिन्। उनले फ्रान्सको चामोनिक्समा आयोजित माउन्ट ब्लान्क ८० किमि दौड करिब साढे १२ घण्टामा पूरा गर्दै उपाधि जितेकी थिइन्। नेसनल ज्योग्राफिकको ‘एड्भेन्चर अफ द इयर’ सन्दर्भमा २०१७ मा ‘साहसी वर्ष व्यक्ति’ शीर्षकसँग उनी सम्बद्ध छिन्।

प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि

राईको बाल्यकाल भोजपुर जिल्लास्थित सानो दुम्मा गाउँमा बित्यो। परिवारको आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाले किशोरावस्थादेखि नै उनी गृहकार्यसँगै भारी बोक्ने श्रममा समेत लागिरहन्थिन्। स्रोतहरूका अनुसार उनले चतराबाट नून, तेल, चामलजस्ता वस्तु बोकेर उकाली–ओराली पार गर्ने काम नियमित गर्थिन्। औपचारिक पढाइ एसएलसी सम्म पुगे पनि नियमित अवसरको कमीले उनी श्रम र जोखिमपूर्ण यात्रासँग परिचित भइन्।

संघर्षबाट खेलतर्फ मोड

किशोर उमेरमै राई माओवादी आन्दोलनतर्फ उन्मुख भइन् र जनयुद्ध अवधिमा लडाकुका रूपमा सहभागी रहिन्। उमेरको निर्धारणबारे स्रोतहरूमा फरक विवरण भेटिन्छ—कतै १४ वर्ष, कतै १५ वर्ष भनिएको छ। शान्ति प्रक्रियापछि उनी ‘अयोग्य’ सूचीकृत भएर शिविरबाट बाहिरिइन्। शिविरमा खेलकुदको आधारभूत अभ्यास सिकेकी उनलाई रोजगारीका लागि विदेश जाने योजना पनि बनेको थियो, तर प्रशिक्षक धुव्र बिक्रम मल्लले केही समय खेलमै टिक्न सुझाव दिए।

खेलकुद करिअर र प्रमुख उपलब्धि

उनी आकस्मिक रूपमा एक अल्ट्रा दौडमा सहभागी भइन् र पहिलो प्रयासमै जित हात पारिन्। २०१५ मा फ्रान्समा सम्पन्न ८० किमि दौडमा अघिल्ला विजेतालाई पछि पार्दै शीर्ष स्थानमा पुगेकी थिइन्। चामोनिक्सको माउन्ट ब्लान्क ८० किमि दूरी उनले १२ घण्टा ३२ मिनेटमा पूरा गरेको उल्लेख पाइन्छ। यस सफलतापछि उनको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान दृढ भयो।

राईले विभिन्न दूरीका अल्ट्रा र ट्रेल दौडमा निरन्तर नतिजा निकालिन्। उनी हङकङमा ५० किमि दूरीको एसियन स्तरको प्रतियोगितामा विजेता भइन्। २०१४ मा इटालीको ५७ किमि र नर्वेको ८० किमि अल्ट्रा दौडमा उनले उपाधि जितेकी छन्। त्यही साल मुस्ताङ ट्रायल रन, बफेलो स्टमपेड लगायतका प्रतिस्पर्धामा पनि जित दर्ता भएको उल्लेख छ। ४५ किमि दूरीको स्काइ रनिङ वर्ल्ड सिरिज चरणमा उनले इमेलिई फोर्सबर्गभन्दा अलिक पछि परेर दोस्रो स्थान प्राप्त गरिन्। राष्ट्रिय स्तरमा खेल सुरु गरेको झन्डै छ महिनामै उनी च्याम्पियन बनेको पनि भनिन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता र मनोनयन

राईको नाम २०१७ को नेसनल ज्योग्राफिक ‘एड्भेन्चर अफ द इयर’ कार्यक्रममा मनोनयन सूचीमा पर्‍यो, जहाँ अन्वेषण, साहसिक खेल, संरक्षण र मानवीय कामका उत्कृष्ट व्यक्तित्वहरू समावेश गरिन्छन्। सो कार्यक्रममा अनलाइन मतदानको व्यवस्था रहेको र सर्वाधिक मत प्राप्त व्यक्तिलाई ‘वर्षको साहसिक व्यक्ति’ घोषणा गरिने उल्लेख छ। केही स्रोतमा उनी ‘साहसी वर्ष व्यक्ति २०१७’ उपाधि पाएको दाबी पनि भेटिन्छ। यसबाहेक २०१६ मा ‘महिला वर्ष खेलाडी’ शीर्षकसँग उनको नाम जोडिएको उल्लेख छ।

प्रायोजन र प्रतिनिधित्व

राईको लोकप्रियता र उपलब्धिलाई दृष्टिगत गर्दै बृज सिमेन्टले सन् २०१८ मा उनलाई ब्रान्ड एम्बासडर घोषणा गरेको जानकारी स्रोतहरूमा पाइन्छ। यस किसिमको प्रतिनिधित्वले उनीलाई खेलकुदबाहिर पनि सार्वजनिक जीवनमा चिनाउने काम गर्‍यो।

खेल पूर्वाधार र सन्दर्भ

अल्ट्रा र ट्रेल दौड नेपालमा तीव्र रूपमा बढे पनि संस्थागत प्राथमिकता अपेक्षाकृत कमजोर रहेको वर्णन भेटिन्छ। खेलाडीहरू धेरैजसो व्यक्तिगत स्रोत र निजी सहयोगका आधारमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा पुग्ने अवस्था रहेको भनाइ छ। विश्व एथलेटिक्सले यस्ता दौडको व्यवस्थापन राष्ट्रिय एथलेटिक्स संघमार्फत हुनुपर्ने मार्गनिर्देशन गर्दै आएको बताइए तापनि नेपालमा सो दिशामा ठोस काम कम भएको समेटिएको छ।

तथ्यमा भिन्नता र टिप्पणी

उनको माउन्ट ब्लान्क समयबारे स्रोतहरूमा १२ घण्टा ३२ मिनेटपछि सेकेन्डको तथ्य फरक–फरक उल्लेख छ। त्यसैगरी, नेसनल ज्योग्राफिक ‘एड्भेन्चर अफ द इयर’ सन्दर्भमा कतिपय विवरणले मनोनयन मात्रै जनाउँछन् भने अरूले ‘साहसी वर्ष व्यक्ति २०१७’ उपाधि पाएको भनी लेखेका छन्। माओवादीमा प्रवेश उमेरबारे पनि १४ र १५ वर्ष दुई किसिमको दाबी पाइन्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “मीरा राई।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AE%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%BE_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%88। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). मीरा राई. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AE%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%BE_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%88

@misc{ne_389,
  title = {मीरा राई},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AE%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A4%BE_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%88}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}