पद्मश्री साहित्य पुरस्कार

पद्मश्री साहित्य पुरस्कार नेपाली भाषा साहित्यमा सो वर्ष प्रकाशित पुस्तकहरूमध्ये उत्कृष्ट कृतिलाई दिइने मान्यता हो। यसको व्यवस्थापन र वितरण खेमलाल हरिकला लामिछाने समाज कल्याण प्रतिष्ठान मार्फत हुन्छ। वि.सं. २०६३ मा सुरु भएको यो पुरस्कार वि.सं. २०६६ देखि देश–विदेशमा प्रकाशित नेपाली कृतिलाई समेत समेटेर प्रदान भइरहेको छ। सम्मान हरेक वर्ष कोजाग्रत पूर्णिमा का दिन घोषणा गरिन्छ।

स्थापना र पृष्ठभूमि

यो सम्मान प्रतिष्ठानले वि.सं. २०६३ देखि निरन्तरता दिएको कार्यक्रमअन्तर्गत स्थापित गरिएको हो। संस्थाका अध्यक्ष जीवा लामिछानेले आफ्ना मातापिताको सम्मानार्थ पुरस्कारको थालनी गरेको उल्लेख पाइन्छ। आरम्भिक वर्षहरूमा मोफसलमा प्रकाशित उत्कृष्ट कृतिलाई प्राथमिकता दिइयो। त्यसपछि कार्यक्रमको पहुँच विस्तार गरी, देशभित्र वा विदेशबाट नेपाली भाषामा प्रकाशित कृतिलाई समेत समावेश गरियो।

क्षेत्र र पात्रता

पुरस्कारको दायरा नेपाली भाषामा एक वर्षभित्र प्रकाशित साहित्यिक पुस्तकहरूसम्म सीमित छ। उत्कृष्ट ठहरिएका कृतिहरूलाई मूल प्रतिस्पर्धी मानिन्छ। वि.सं. २०६६ पछिदेखि विदेशबाट प्रकाशित नेपाली कृतिले पनि प्रतिस्पर्धामा समान अवसर पाउने प्रबन्ध गरिएको छ।

प्रदान गर्ने मिति र राशि

सम्मान प्रदान गर्ने परम्परागत मिति कोजाग्रत पूर्णिमा को दिन तय गरिएको छ। पुरस्कार राशिमा क्रमशः परिमार्जन हुँदै आएको छ—पहिले एक लाख, त्यसपछि दुई लाख, र वि.सं. २०७६ देखि तीन लाख रुपैयाँ तोकिएको छ। राशिको यस वृद्धिले कार्यक्रमको आधिकारिकता र दायराको विस्तारसँगै समायोजन दर्शाउँछ।

पहिलो र पछिल्ला उल्लेख्य प्राप्तकर्ता

यो मानसम्मान पहिलोपटक गणेश रसिकलाई वि.सं. २०६३ मा ‘दसगजामा उभिएर’ कृतिका लागि दिइयो। वि.सं. २०७६ को पुरस्कार ‘हंस’ कृतिका लागि सञ्जीव उप्रेतीलाई प्रदान गर्ने निर्णय भएको थियो। सो वर्षका घोषित विजेताले कार्यक्रम बहिष्कार गरेको उल्लेख स्रोतमा भेटिन्छ।

पुरस्कारप्राप्त कृतिहरूको सूची

• वि.सं. २०७६ — ‘हंस’ — सञ्जीव उप्रेती
• वि.सं. २०७५ — ‘छुटेका अनुहार’ — रमेश सायन
• वि.सं. २०७४ — ‘यार’ — नयनराज पाण्डे
• वि.सं. २०७३ — ‘सागरमाथाको गहिराइ’ — नवराज पराजुली
• वि.सं. २०७२ — ‘चीरहरण’ — नीलम कार्की निहारिका
• वि.सं. २०७१ — ‘मान्ठा डराएको जुग’ — मोहन मैनाली
• वि.सं. २०७१ — ‘लाटो पहाड’ — उपेन्द्र सुब्बा
• वि.सं. २०७० — ‘अन्नपूर्णाको भोज’ — मनु ब्राजाकी
• वि.सं. २०६९ — ‘ताप’ — शारदा शर्मा
• वि.सं. २०६८ — ‘आफ्नै आँखाको लयमा’ — खगेन्द्र संग्रौला
• वि.सं. २०६७ — ‘अर्जुन दृष्टि’ — रवीन्द्र समीर
• वि.सं. २०६७ — ‘जीवन काँडा कि फूल’ — झमक घिमिरे
• वि.सं. २०६६ — ‘पानीको घाम’ — अमर न्यौपाने
• वि.सं. २०६६ — ‘अकल्पनीय’ — ध्रुव सापकोटा
• वि.सं. २०६५ — ‘समय हराएको बेला’ — कृष्ण बराल
• वि.सं. २०६४ — ‘हिमवत्खण्ड’ — भानुभक्त पोखरेल
• वि.सं. २०६३ — ‘दसगजामा उभिएर’ — गणेश रसिक

सम्बद्ध कार्यक्रम र अन्य पक्ष

यस कार्यक्रमसँग सम्बन्धित अर्काे सम्मान ‘पद्यश्री साधना सम्मान’ सम्बन्धमा मोदनाथ प्रश्रितलाई दिने घोषणा भएको उल्लेख पाइन्छ। कतिपय वर्षमा एउटै वर्ष दुई कृतिहरू पुरस्कृत भएका तथ्य पनि सूचीकृत छन्।

प्रशासन

कार्यक्रमको सञ्चालन र निर्णय प्रक्रियामा प्रतिष्ठानको नेतृत्व गरेको भनिएका व्यक्तिमा अध्यक्ष जीवा लामिछाने प्रमुख रूपमा उल्लिखित छन्। पुरस्कार स्थापना परिवारप्रतिको कृतज्ञतासँग जोडिएको जानकारी स्रोतमा प्रस्तुत गरिएको छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “पद्मश्री साहित्य पुरस्कार”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/पद्मश्री_साहित्य_पुरस्कार (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). पद्मश्री साहित्य पुरस्कार. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/पद्मश्री_साहित्य_पुरस्कार

“पद्मश्री साहित्य पुरस्कार.” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/पद्मश्री_साहित्य_पुरस्कार. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “पद्मश्री साहित्य पुरस्कार.” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/पद्मश्री_साहित्य_पुरस्कार.

@misc{nepaliencyclopedia_722,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {पद्मश्री साहित्य पुरस्कार},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - पद्मश्री साहित्य पुरस्कार
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -