नेपालको सर्वोच्च अदालत नेपालको न्यायपालिकाको सर्वोच्च तहको अदालत र अन्तिम अपीलसहितको न्यायिक निर्णायक निकाय हो। संवैधानिक प्रावधानअनुसार यस अदालतमा प्रधानन्यायाधीशबाहेक बढीमा २० जनासम्म अन्य न्यायाधीश नियुक्त हुन सक्छन्। स्रोतअनुसार, प्रधानन्यायाधीशको पदावधि ६ वर्ष रहने व्यवस्था छ। नेपालको संविधान २०७२ पछि कुनै तहको अदालतमा अस्थायी न्यायाधीश राख्ने प्रावधान विद्यमान छैन।
साधारण अधिकारक्षेत्र
सर्वोच्च अदालतले साधारण अधिकारक्षेत्र अन्तर्गत विभिन्न प्रकारका मुद्दामा सुनुवाइ गर्छ। यसमा सुरुको न्यायिक विचाराधीनता पर्ने विषय, तल्लो निकायबाट आउने अपील वा पुनरावेदन सुन्ने काम, आफ्नै फैसला वा आदेशको पुनरावलोकन गर्ने अधिकार, आवश्यक ठानेमा पुनःसुन्ने (दोहोरो सुनुवाइ) का प्रक्रिया, साथै साधक परीक्षण, निवेदन–प्रतिवेदन जस्ता न्यायिक प्रक्रियागत विषयको छानबिनसमेत समावेश हुन्छ।
असाधारण अधिकारक्षेत्र
असाधारण अधिकारक्षेत्रका रूपमा यस अदालतलाई न्यायिक पुनरावलोकनको अधिकार प्राप्त छ, जसअन्तर्गत संवैधानिकता र वैधानिकताको परीक्षण गरिन्छ। साथै, अदालतले रिट जारी गर्ने अधिकार प्रयोग गर्छ। सार्वजनिक सरोकारमा उठेका विवाद र प्रश्नहरूमा सार्वजनिक सरोकारको मुद्दाका रूपमा निवेदन दर्ता भई सुन्ने अभ्यास पनि यसै अधिकारक्षेत्रभित्र पर्छ।
अस्थायी न्यायाधीशसम्बन्धी व्यवस्था
२०७२ भन्दा अघिका संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार, मुद्दाको चाप बढ्दा निश्चित अवधिका लागि अस्थायी न्यायाधीश नियुक्त गर्न सकिने प्रावधान विद्यमान थियो। वर्तमान नेपालको संविधान २०७२ लागू भएपछि, सर्वोच्च अदालतसहित कुनै पनि तहका अदालतमा अस्थायी न्यायाधीश राख्ने व्यवस्था हटाइएको छ।
न्यायिक जनशक्ति र प्रशासन
मानव संसाधनको अवस्थामा, आर्थिक वर्ष २०६२ को अन्त्यतिर प्रधानन्यायाधीशबाहेक १७ जना अन्य न्यायाधीश कार्यरत थिए। सो समयमा विभिन्न दर्जाका ३३२ जना कर्मचारीले प्रशासनिक तथा न्यायिक सहयोगी कार्य सम्हालेका थिए, र केही कर्मचारी काजमा खटिएका थिए। यी तथ्याङ्कहरू सो आर्थिक वर्षको अवस्थालाई जनाउँछन्।
सन्दर्भ
- नेपाली विकिपिडिया — “नेपालको सर्वोच्च अदालत” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q7644951
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ९२/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
शैली छान्नुहोस्, त्यसपछि प्रतिलिपि गर्नुहोस् वा सन्दर्भ-व्यवस्थापक (Zotero, Mendeley, EndNote) का लागि फाइल डाउनलोड गर्नुहोस्। आजको मिति स्वतः राखिएको छ।
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपालको सर्वोच्च अदालत”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपालको_सर्वोच्च_अदालत (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). नेपालको सर्वोच्च अदालत [Supreme Court of Nepal]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपालको_सर्वोच्च_अदालत
“नेपालको सर्वोच्च अदालत [Supreme Court of Nepal].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपालको_सर्वोच्च_अदालत. Accessed 12 November 2026.
Nepali Encyclopedia Editors. “नेपालको सर्वोच्च अदालत [Supreme Court of Nepal].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपालको_सर्वोच्च_अदालत.
@misc{nepaliencyclopedia_12,
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
title = {नेपालको सर्वोच्च अदालत [Supreme Court of Nepal]},
howpublished = {Nepali Encyclopedia},
year = {2026},
url = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%8B%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A_%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%A4},
urldate = {2026-11-12},
note = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}TY - ELEC AU - Nepali Encyclopedia Editors TI - नेपालको सर्वोच्च अदालत [Supreme Court of Nepal] T2 - Nepali Encyclopedia PY - 2026 DA - 2026/11/12 UR - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%8B%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A_%E0%A4%85%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%A4 Y2 - 2026/11/12 LA - ne ER -
स्थायी लिङ्क: https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपालको_सर्वोच्च_अदालत · अद्यावधिक १२ नोभेम्बर २०२६ · समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा
