नेपालका सार्वजनिक बिदाहरू

नेपालका सार्वजनिक बिदाहरू विविध धर्म, समुदाय र राष्ट्रिय स्मरण–दिनसम्बन्धी अवकाशको औपचारिक सूची हो। नेपालले तीन पात्रो प्रणाली समानान्तर रूपमा चलाउँछ, र यही संयोजनबाट बिदाको मिति, दायरा र प्रकृति निर्धारण हुन्छ। अधिकांश बिदामा सरकारी कार्यालय र धेरै निजी संस्थान बन्द रहने प्रचलन देखिन्छ।

पात्रो प्रणाली र प्रयोग

राष्ट्रिय मितिक्रमको मूल आधार विक्रम सम्वत् हो, जसमा धेरै हिन्दु पर्वहरू सूचीकृत हुन्छन्। नेपाल सम्वत् सांस्कृतिक प्रयोगहरूसँग जोडिएको अर्को औपचारिक पात्रो हो। अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रम, पत्राचार र केही अवकाश निर्धारणमा ग्रेगोरियन पात्रो पनि आधिकारिक रूपमा प्रयोग हुन्छ।

कार्यसप्ताह र साप्ताहिक बिदा

सार्वजनिक निकाय र अधिकाँश निजी कार्यस्थलले साप्ताहिक रूपमा छ दिन सेवा दिन्छन् र शनिबार बन्द रहने चलन कायम छ। अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले आन्तरिक नियम पालना गर्ने भएकाले, उनीहरू प्राय: शनिबार र आइतबार दुवै दिन नखुल्ने व्यवस्था अपनाउँछन्।

बिदा घोषणा र कार्यान्वयन

आगामी वर्षका सार्वजनिक बिदा सरकारद्वारा आधिकारिक रूपमा नेपाल गजटमा प्रकाशित गरिन्छ। सूचीकृत बिदामा धेरैजसो कार्यालय र निजी संस्थाहरू कार्यरहित रहन्छन्, यद्यपि निजी व्यवसायलाई अनिवार्य बन्दको प्रावधान छैन। अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले आफ्नै पात्रो अनुरूप सञ्चालन गर्न सक्छन्।

दायरा, प्रकार र समावेशिता

नेपालमा धार्मिक र गैर–धार्मिक बिदा दुवै प्रकार मानिन्छन्। कतिपय अवकाश क्षेत्रविशेष, धार्मिक समुदाय वा लिङ्ग–विशेषका लागि मात्र लागू हुन सक्छन्; कहिलेकाहीँ विशेष छुट्टी महिलाका लागि मात्र तोकिने उदाहरण पनि पाइन्छ।

दशैंसम्बन्धी सतत बिदा

सबैभन्दा दीर्घ सार्वजनिक अवकाश विजया दशमीसँग सम्बन्धित मानिन्छ। स्रोतअनुसार फूलपातीदेखि द्वादशीसम्म सात दिनसम्पूर्ण अवकाश चल्ने उल्लेख भेटिन्छ। तर अर्का विवरणमा छ दिन मुख्य अवकाश मानिने र घटस्थापना तथा कोजाग्रत पूर्णिमा अलग्गै बिदा पर्ने भनिएको छ; यसबारे स्रोतहरूमा मतभेद छ।

मिति निर्धारण र पात्रो आधार

धार्मिक पर्वहरू प्राय: चन्द्र तिथिअनुसार मनाइने भएकाले, तिनका सार्वजनिक बिदा प्रत्येक वर्ष एउटै मितिमा नपर्न सक्छन्। विपरीत रूपमा, लोकतन्त्र दिवस र गणतन्त्र दिवस जस्ता राष्ट्रिय स्मरण–दिनहरू विक्रम सम्वत् मितिमै आधारित हुन्छन्।

प्रमुख बिदाहरू

• पृथ्वी जयन्ती: पृथ्वीनारायण शाहको जन्मस्मृति।
• माघे सङ्क्रान्ति: माघ महिनाको प्रारम्भिक सौर पर्व।
• सोनाम ल्होसार: तामाङ समुदायको नयाँ वर्ष।
• सरस्वती पूजा: शैक्षिक संस्थामा विशेष अवकाश।
• सहिद दिवस: प्रारम्भिक चार सहिदको सम्झना।
• महाशिवरात्रि: भगवान शिवसँग सम्बन्धित पर्व।
• ग्याल्बो ल्होसार: तिब्बती समुदायको नयाँ वर्ष।
• लोकतन्त्र दिवस: प्रजातान्त्रिक उपलब्धिको स्मरण।
• फागु पूर्णिमा: होली; तराई क्षेत्रमा भोलिपल्ट मनाइने चलन उल्लेखित छ।
• अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस: लैङ्गिक समानतासँग सम्बन्धित अवकाश।
• वैशाखी: विक्रम सम्वत् नयाँ वर्षको दिन।
• मातातीर्थ औँसी: आमाप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने अवसर।
• राम नवमी: भगवान रामको जन्म–सम्बन्धी पर्व।
• अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस: श्रमिक अधिकारको अभियान–सम्बन्धी बिदा।
• गणतन्त्र दिवस: गणतन्त्र स्थापनाको स्मरण।
• बुद्ध जयन्ती: गौतम बुद्धको जन्म–सम्बन्धी बिदा।
• गाईजात्रा: दिवङ्गतहरूप्रति श्रद्धाञ्जलि; काठमाडौँ उपत्यकामा मात्र बिदा।
• जनै पूर्णिमा र रक्षा बन्धन: पवित्र धागो परिवर्तन र दिदी–भाइ सम्बन्ध सुदृढीकरण।
• कृष्ण जन्माष्टमी: भगवान कृष्णको जन्मोत्सव।
• गौरा पर्व: सुदूरपश्चिममा विशेष रूपमा मनाइने, अन्य क्षेत्रमा पनि प्रचलित।
• इन्द्र जात्रा: काठमाडौँ स्थापनासँग सम्बन्धित; उपत्यकामा मात्र बिदा।
• संविधान दिवस: संविधान अंगीकृत भएको स्मरण–दिन।
• घटस्थापना, महाअष्टमी, महानवमी, विजया दशमी, एकादशी व्रत, द्वादशी, कोजाग्रत पूर्णिमा: दसैँ अवधिका प्रमुख अवकाशहरू।
• लक्ष्मी पूजा, म्ह पूजा र गोवर्धन पूजा, भाइटीका: कोजाग्रत पूर्णिमापछिका क्रमशः पूजाअनुष्ठान–सम्बन्धी बिदाहरू।
• छठ: सूर्य–आराधनासम्बन्धी अवकाश।
• पैगम्बर मुहम्मद जन्ममिति: इस्लाम समुदायको स्मरण–दिन।
• योमरी पुन्ही र ज्यापु दिवस: नयाँ धान कटाइपछिको उत्सव।
• क्रिसमस: येशू ख्रीष्टको जन्मस्मृति।
• तमु ल्होसार: गुरुङ समुदायको नयाँ वर्ष।

वार्षिक संख्यात्मक स्थिति

नेपाल सरकारले २०८१ सालका लागि राष्ट्रव्यापी ३५ दिन सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेको उल्लेख पाइन्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “नेपालका सार्वजनिक बिदाहरू”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपालका_सार्वजनिक_बिदाहरू (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). नेपालका सार्वजनिक बिदाहरू [Public holidays in Nepal]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपालका_सार्वजनिक_बिदाहरू

“नेपालका सार्वजनिक बिदाहरू [Public holidays in Nepal].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपालका_सार्वजनिक_बिदाहरू. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “नेपालका सार्वजनिक बिदाहरू [Public holidays in Nepal].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/नेपालका_सार्वजनिक_बिदाहरू.

@misc{nepaliencyclopedia_657,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {नेपालका सार्वजनिक बिदाहरू [Public holidays in Nepal]},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - नेपालका सार्वजनिक बिदाहरू [Public holidays in Nepal]
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%BE_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -