रामराज पन्त

रामराज पन्त नेपाली भाषाशास्त्र, साहित्यिक सिर्जना र कानुनी शिक्षाको संस्थागत विकासमा निर्णायक प्रभाव पार्ने व्यक्तित्व मानिन्छन्। वि.सं. २०११ मा उनको सक्रियतामा स्थापना भएको नेपाल ल कलेज पछि त्रिभुवन विश्वविद्यालयको संरचनामा गएर नेपाल ल क्याम्पसका रूपमा परिचित भयो। बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयमा नेपाली विषयको औपचारिक कार्यक्रम सुरु गराउन उनले अग्रणी भूमिका खेले र सो कार्यक्रमका प्रारम्भिक प्राध्यापकका रूपमा काम गरे। उनको कृति ‘नेपाली लिपि विज्ञान’ सोही तहको एमए पठन–पाठनमा दीर्घकालीन रूपमा उपयोग भयो।

जन्म, परिवार र प्रारम्भिक शिक्षा

पन्तको जन्म वि.सं. १९७६ फागुनमा काठमाडौँको ज्ञानेश्वरमा भयो। उनका पिता भैरव राज पन्त र माता डम्बर कुमारी थिए, र न्वारनको नाम ह्रदय नाथ पन्त राखियो। आठ वर्षमै माताको देहान्त भएपछि भाइहरू चन्द्र राज र सुर्य राजको पालना–पोषणको दायित्व समेत उनको काँधमा पर्यो। सोही उमेरमा उपनयन सम्पन्न भयो, र हजुरबुवा गजेन्द्र ध्वजको संरक्षणमा प्रारम्भिक अध्ययन दरबार हाई स्कूलमा अघि बढ्यो।

उच्च अध्ययनका लागि उनी पटना विश्वविद्यालयतर्फ लागे र त्यहाँबाट म्याट्रिक उत्तीर्ण गरे। त्यसपछि त्रिचन्द्र कलेजमा भर्ना भएर विद्यार्थीको हैसियतमा पटना विश्वविद्यालयकै परीक्षाबाट आईए पास गरे। स्नातक तहको पढाइ पुनः पटनामै जारी राखी वि.सं. १९९५ मा बीए प्राप्त गरे।

उच्च शिक्षा र बनारसको बौद्धिक यात्र

बीएपछि कानुन अध्ययनका लागि उनी बनारस पुगे र वि.सं. १९९७ मा बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयबाट बीएल लिए। परिवारका वडिल पुस्ताको साहित्यिक अभिरुचिबाट प्रभावित पन्तले बनारसमा रहँदा साहित्यिक गतिविधिमा सक्रिय भाग लिए र आफ्नो लेखन सुरु गरे। त्यहीँ भाषाविज्ञान विषय लिएर वि.सं. १९९९ मा एमए सम्पन्न गरे र नेपाली भाषाविज्ञानको विकाससम्बन्धी अध्ययन–अनुसन्धानमा गहिरो लगाव बढाए।

काठमाडौँमा बसाइँ सरेपछि पनि उनले हरेक वर्ष बनारस भ्रमण गर्ने बौद्धिक परम्परा जगेर्ना गरे र सिर्जनात्मक लेखनलाई समानान्तर सङ्गै अघि बढाए।

अध्यापन सेवा र शैक्षिक नेतृत्व

वि.सं. २००० मा बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयमा नेपाली विषयको अध्ययन–अध्यापन औपचारिकरूपमा सुरु गराउँदै पन्त प्रारम्भिक अतिथि प्राध्यापक नियुक्त भए। सो कार्यक्रमका लागि उनको ‘नेपाली लिपि विज्ञान’ दीर्घ समय एमए पाठ्यक्रममा समावेश रह्यो। अतिथि कार्यकालपछि स्वदेश फर्किँदा वि.सं. २००२ मा उनलाई सरकारले उच्च शिक्षालय निरीक्षक नियुक्त गर्‍यो, र विभिन्न जिल्लामा विद्यालय स्थापना तथा निरीक्षणका काममा संलग्न रहे।

वि.सं. २००४ मा त्रिचन्द्र कलेजको नेपाली विभागमा प्राध्यापक तथा विभागीय प्रमुखका रूपमा जिम्मेवारी लिएर उनले बीए अनर्स कार्यक्रम सुरु गराए। यसरी उनले नेपाली भाषा अध्ययनलाई संस्थागत रूपमा सुदृढ बनाउने दीर्घकालीन आधार निर्माण गरे।

नेपाल ल कलेज/क्याम्पसको स्थापना

पन्तको पहलमा वि.सं. २०११ मा नेपालमा औपचारिक कानुन शिक्षाको केन्द्रीय थलोका रूपमा नेपाल ल कलेज स्थापना भयो, जसका उनी संस्थापक प्रिन्सिपल बने। सुरुवातमा कक्षा दरबार हाई स्कूलको भवनमा बेलुका सत्र सञ्चालन गरियो, र उनले समर्पित शिक्षक–विद्वानको टोली बनाउँदै संस्थागत संरचना मजबुत पारे। कलेजले पछि काठमाडौँको प्रदर्शनी मार्गमा आफ्नै शिक्षालय परिसर निर्माण थाल्यो।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयको कानुन संकायमा समावेश भएपश्चात कलेजको नाम नेपाल ल क्याम्पस रह्यो। सो संस्थालाई दीर्घकालीन रूपमा सबल बनाउन उनी करिब दुई दशक नेतृत्वमा रहे। स्रोतअनुसार नेपाल ल क्याम्पस देशको पहिलो तथा ठूलो कानुनी शिक्षालयका रूपमा पहिचान बनाउँछ, जसका धेरै स्नातकहरू नेपालभित्र र बाहिरका विविध निकायमा अग्रणी बने।

भाषा र व्याकरणमा पहल

वि.सं. २०१६ तिर नेपाली व्याकरण सरलीकरणको ‘सजिलोबाद’ अभियान सुरु गर्ने श्रेय पन्तलाई दिइन्छ। वि.सं. २०१८ मा उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा एमए तहको नेपाली पाठ्यक्रम स्थापना गराउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले र करिब पाँच वर्ष नेपाली अध्ययन समितिको अध्यक्ष रहे। सेवानिवृत्ति (वि.सं. २०३२) पछिसमेत उनले नेपाली भाषाशास्त्र र कानुन शिक्षा सम्बन्धी अध्ययन–अनुसन्धानलाई निरन्तरता दिए, र न्यायिक प्रणाली विकासका विभिन्न संघ–संस्थामा सल्लाहकारका रूपमा योगदान गरे।

प्रकाशन र साहित्यिक कृतित्व

पन्तको लेखन भाषा, कानुन र साहित्यका अनेक विधामा फैलिएको छ। उनका प्रमुख कामहरू यसप्रकार छन्:

• सम्पादन: त्रिचन्द्र कलेजबाट प्रकाशित ‘ज्योत्सना’ पत्रिका (वि.सं. २००५–२०१०)
• नेपाली भाषा विज्ञान (पहिलो भाग) – वि.सं. २०१४ फागुन
• नेपाली लिपि विज्ञान – वि.सं. २०१६ फागुन
• भाषा विज्ञानको इतिहास – वि.सं. २०१८
• प्रबन्ध पाठ सङ्ग्रह, भाग १ – वि.सं. २०१८
• कथा: ‘बेवारिसी’, ‘पाल्तु’ र ‘फाल्तु’ – वि.सं. २०१९
• नेपाली भाषा विज्ञान – वि.सं. २०१९
• नेपाल कानुन सार – वि.सं. २०३६
• एकाङ्की: ‘चट्टुको चट’, ‘चन्द्रको पालो’
• कविता: ‘कहिले जाला घाम’, ‘मातृ भू भव्य बनोस’
• लेख: ‘त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा नेपाली भाषा’

व्यक्तिगत जीवन र अन्त्य

पन्तको विवाह १८ वर्षको उमेरमा बिष्ट परिवारकी पुष्प कुमारीसँग भयो। उनीहरूका पाँच छोरा—शिव राज, आनन्द राज, दुर्गा राज, राजेन्द्र राज र विनायक राज पन्त—र दुई छोरी—प्रभा पाण्डे र प्रतिभा तिवारी—जन्मिए। वि.सं. २०४९ पौष १७ (ई. १९९३ जनवरी १) मा उनकाे देहावसान भयो। जीवनभरि उनले अध्ययन, अध्यापन र संस्थापनमार्फत नेपाली भाषा र कानुन दुवै क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रभाव छोडे।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “रामराज पन्त”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/रामराज_पन्त (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). रामराज पन्त [Ram Raj Pant]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/रामराज_पन्त

“रामराज पन्त [Ram Raj Pant].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/रामराज_पन्त. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “रामराज पन्त [Ram Raj Pant].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/रामराज_पन्त.

@misc{nepaliencyclopedia_544,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {रामराज पन्त [Ram Raj Pant]},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - रामराज पन्त [Ram Raj Pant]
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -