भीमबहादुर गुरुङ (B. B. Gurung) भारतीय भूभागको सिक्किम राज्यका नेपाली मूलका राजनीतिज्ञ तथा प्रशासक थिए। ११ मेदेखि २४ मे १९८४ सम्म उहाँले सिक्किमका तेस्रो मुख्यमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हाले, जो राज्यको सबैभन्दा छोटो कार्यकाल मानिन्छ। सिक्किमको लोकतन्त्रीकरणतर्फको आन्दोलनमा अग्रस्थान लिने, पत्रकारिताबाट सार्वजनिक जीवन सुरू गर्ने र विधानसभामा नेतृत्व देखाउने व्यक्तित्वका रूपमा उहाँ परिचित छन्।
प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा
गुरुङको जन्म ११ अक्टोबर १९२९ मा पश्चिम सिक्किमको चाखुङ्ग गाउँमा भयो। विद्यालय शिक्षा दार्जिलिङस्थित सेन्ट रोबर्ट्स स्कूलबाट मॅट्रिकुलशन गरी उच्च अध्ययनका लागि उहाँ कलकत्ता विश्वविद्यालय पुगे। स्नातकपछि १९५३–१९५५ को अवधिमा शिक्षकको रूपमा कार्य आरम्भ गरे।
पत्रकारिता र सम्पादन
शिक्षणपछि केही समय उहाँ कोलकातास्थित अमृत बजार पत्रिका (अमृत बाजार पत्रिका)मा कर्मचारी संवाददाता रहे। सिक्किमबाट निस्कने समाचारप्रधान नेपाली प्रकाशन ‘काञ्चनजङ्घा (पत्रिका)’ को सम्पादन समेत गरे, जसले सार्वजनिक बहस र राजनीतिक चेतनालाई स्वर दिन सहयोग पुर्यायो।
दल–संगठन र प्रारम्भिक राजनीति
उहाँको राजनीतिक यात्रा सिक्किम राज्य काङ्ग्रेससँग सदस्यताबाट सुरू भयो, जसको स्थापना डिसेम्बर १९४७ मा भएको थियो। उहाँ १९५८ मा सो दलका महासचिव बने। १९६७ मा काजी ल्हेण्डुप दोर्जी नेतृत्वको सिक्किम राष्ट्रिय काङ्ग्रेस तर्फबाट कार्यकारी पार्षद (मन्त्रीसरह) निर्वाचित भई १९७१ सम्म पार्टीसँग रहे। प्रारम्भिक वर्षहरूमा चीनसँगको सीमा तनावलाई हेर्दै सिक्किम–भारत एकीकरणको पक्षमा देखिए पनि, १९६७ मै उहाँले नहकुल प्रधान र नेटुक छिरिङसँगै भारत–सिक्किम सन्धि १९५० पुनरावलोकनको माग उठाए। सो मागमा सन्धि–हस्ताक्षरकर्ताका नाताले सिक्किमलाई समकालीन परिवर्तित परिस्थितिअनुसार दायित्व परिमार्जन गर्ने अधिकार भएको तर्क प्रस्तुत गरिएको थियो।
१९७३ को आन्दोलन र सत्ता–परिवर्तन
१९७३ को आमनिर्वाचनपछि दक्षिण सिक्किमतर्फ मतदान अनियमितताको आरोप उठ्दा, राजतन्त्र–समर्थक सिक्किम राष्ट्रिय पार्टी एकल सबैभन्दा ठूला दलका रूपमा निस्कियो, जुन निर्वाचन–प्रणालीका असमानतासँग जोडियो। त्यसयता काजी ल्हेण्डुप दोर्जीको सिक्किम राष्ट्रिय काङ्ग्रेस र सिक्किम जनता काङ्ग्रेसले कार्यकारिणी बहिष्कार गरी “एक मान्छे, एक मत” सिद्धान्तअनुसार सुधारको आन्दोलन थाले। २७ मार्च १९७३ मा चोगियलद्वारा के. सी. प्रधान पक्राउ परेपछि गान्तोकमा व्यापक विरोध भयो। दुवै दलले संयुक्त आन्दोलन संयोजन गर्न संयुक्त कार्य समिति (सिक्किम) गठन गरे, र त्यसैबीच वरिष्ठ नेता प्रधान, काजी ल्हेण्डुप दोर्जी र गुरुङलाई भारतीय राजनीतिक अधिकृतको कार्यालयले आश्रय दियो।
विधानसभामा भूमिका
१९७५ मा सिक्किम भारतमा विलय भएपश्चात् गुरुङ १९७७ को पहिलो विधानसभा निर्वाचनमा सिक्किम राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका उम्मेदवारका रूपमा विजयी भए। सोही वर्ष उहाँ सिक्किम विधानसभाको सभामुख नियुक्त भई १९७९ सम्म रहे। विधानसभाको प्रक्रियागत मजबूती र संसदीय अभ्यासमा यो समय महत्त्वपूर्ण ठहरिन्छ।
सिक्किमका तेस्रो मुख्यमन्त्री
मे १९८४ मा तत्कालीन मुख्यमन्त्री नरबहादुर भण्डारीको सरकारलाई तत्कालीन राज्यपाल होमी जे. एच. तालयारखानले पदमुक्त गरेपछि, चाँडै नै गुरुङ तेस्रो मुख्यमन्त्रीका रूपमा सपथबद्ध भए। तर समर्थन अभाव, राजनीतिक अस्थिरता र उहाँद्वारा वाङ्छुक नाम्ग्याललाई चोगियलका रूपमा मान्यता दिने निर्णयलगायत कारण सरकार टिकेन। त्यसपछि राज्यमा ‘राष्ट्रपति प्रणाली’ लागू गरिएको उल्लेख पाइन्छ; यस प्रक्रियाले उहाँको १३ दिनमै कार्यकाल अन्त्य गरायो। यहाँ पाल्देन थोन्डुप नाम्ग्याल राजगद्दीबाट पहिले नै हटाइएको र सिक्किमले जनमतमार्फत भारतसँग रहने निर्णय गरिसकेको प्रसंग सन्दर्भित गरिएको थियो।
पछिल्ला वर्ष र निधन
२०१३–२०१४ तिर गुरुङ सिक्किमका मुख्यमन्त्रीका राजनीतिक सल्लाहकार बने। २०१४ को निर्वाचन क्रममा उहाँले पद त्याग्दै पवनकुमार चाम्लिङसँग दूरी राखे र सिक्किम क्रान्तिकारी मोर्चालाई सार्वजनिक समर्थन दिए। २०१९ को आमनिर्वाचनमा समेत सो पार्टीलाई मत दिइदिन आग्रह गरेको वक्तव्य सार्वजनिक भयो, र पछि सक्रिय राजनीतिबाट टाढा रहे। २८ मार्च २०२२ मा उहाँको निधन भयो।
सन्दर्भ
- English Wikipedia — “B. B. Gurung” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q16091198
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ८७/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
शैली छान्नुहोस्, त्यसपछि प्रतिलिपि गर्नुहोस् वा सन्दर्भ-व्यवस्थापक (Zotero, Mendeley, EndNote) का लागि फाइल डाउनलोड गर्नुहोस्। आजको मिति स्वतः राखिएको छ।
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “भीमबहादुर गुरुङ”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/भीमबहादुर_गुरुङ (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). भीमबहादुर गुरुङ [B. B. Gurung]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/भीमबहादुर_गुरुङ
“भीमबहादुर गुरुङ [B. B. Gurung].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/भीमबहादुर_गुरुङ. Accessed 12 November 2026.
Nepali Encyclopedia Editors. “भीमबहादुर गुरुङ [B. B. Gurung].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/भीमबहादुर_गुरुङ.
@misc{nepaliencyclopedia_852,
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
title = {भीमबहादुर गुरुङ [B. B. Gurung]},
howpublished = {Nepali Encyclopedia},
year = {2026},
url = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AD%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%99},
urldate = {2026-11-12},
note = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}TY - ELEC AU - Nepali Encyclopedia Editors TI - भीमबहादुर गुरुङ [B. B. Gurung] T2 - Nepali Encyclopedia PY - 2026 DA - 2026/11/12 UR - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AD%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%B0_%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%99 Y2 - 2026/11/12 LA - ne ER -
स्थायी लिङ्क: https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/भीमबहादुर_गुरुङ · अद्यावधिक १२ नोभेम्बर २०२६ · समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा
