भक्तपुर दरबार क्षेत्र (नेवारी: ख्वप लायकू) प्राचीन भक्तपुरका राजाहरूको शासकीय दरबार परिसरका रूपमा ख्यातिप्राप्त ऐतिहासिक–साँस्कृतिक स्थल हो। यो परिसर युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा पर्ने महत्वपूर्ण सम्पदामध्ये एक मानिन्छ। समुद्री सतहभन्दा करिब १,४०० मिटर उचाइमा रहेको यस क्षेत्रको स्थान राजधानी काठमाडौँको पूर्वतर्फ १३ किलोमिटरमा पर्छ। परिसरभित्रका विभिन्न कक्ष, मन्दिर र चौतारीहरूको समष्टिगत पहिचानलाई सामान्यतः ‘भक्तपुर दरबार क्षेत्र’ नामले चिनिन्छ।
पचपन्नझ्याले दरबार
नेवारी भाषामा ‘ङेङापा झ्यः लायकू’ भनेर चिनिने पचपन्नझ्याले दरबारको निर्माण कार्य भूपतीन्द्र मल्लको शासनमा सुरु भएको थियो। यसको निर्माण समापन उनका छोरा रणजीत मल्लले नेपाल संवत् ८२८ (वि.सं. १७६५) मा गराए। दरबारको शिल्परचना र झ्याल–दरवाजाको कलात्मक संयोजनका कारण यो संरचनाले भक्तपुर दरबार क्षेत्रभित्र विशेष पहिचान बनाएको छ।
वत्सल्य देवी मन्दिर र घण्टी
परिसरमा रहेको वत्सल्य देवी मन्दिर ढुङ्गाको उत्कृष्ट कलाकौशलका कारण उल्लेखनीय मानिन्छ। मन्दिरकी मुख्य देवी वत्सल्य देवी हुन्, र यहाँ रहेको ठूलो चाँदीको घण्टी विशेष रूपमा प्रसिद्ध छ। स्थानीय धारणा अनुसार घण्टी बज्दा वरपरका कुकुरले प्रतिक्रिया जनाउने चलन सुन्न पाइन्छ। यो विशाल घण्टी रणजीत मल्लद्वारा सन् १७३७ मा प्रतिष्ठित गरिएको थियो। सो घण्टी दैनिक निषेधाज्ञा सम्बन्धी सूचना सुनाउन बजाइन्थ्यो, र प्रत्येक बिहान तलेजु भगवतीको पूजा गर्दा पनि बजाइने गरिन्छ।
साँस्कृतिक जीवन र पर्यटन
भक्तपुर दरबार क्षेत्र सांस्कृतिक तरंग, परम्परागत शिल्प तथा हस्तकलाको प्रत्यक्ष उपस्थिति देखिने स्थान हो। यसको ऐतिहासिक र कलात्मक आकर्षणका कारण, उपत्यकाका तीनै दरबार क्षेत्रमध्ये यहाँ अवलोकन गर्नेको संख्या उच्च रहेको मानिन्छ। युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रमा पर्ने हैसियतले पनि यस स्थलको संरक्षण र पहिचानलाई थप सुदृढ बनाएको छ।
सन्दर्भ
- नेपाली विकिपिडिया — “भक्तपुर दरबार क्षेत्र” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q4900869
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक १००/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
शैली छान्नुहोस्, त्यसपछि प्रतिलिपि गर्नुहोस् वा सन्दर्भ-व्यवस्थापक (Zotero, Mendeley, EndNote) का लागि फाइल डाउनलोड गर्नुहोस्। आजको मिति स्वतः राखिएको छ।
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “भक्तपुर दरबार क्षेत्र”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/भक्तपुर_दरबार_क्षेत्र (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). भक्तपुर दरबार क्षेत्र [Bhaktapur Durbar Square]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/भक्तपुर_दरबार_क्षेत्र
“भक्तपुर दरबार क्षेत्र [Bhaktapur Durbar Square].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/भक्तपुर_दरबार_क्षेत्र. Accessed 12 November 2026.
Nepali Encyclopedia Editors. “भक्तपुर दरबार क्षेत्र [Bhaktapur Durbar Square].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/भक्तपुर_दरबार_क्षेत्र.
@misc{nepaliencyclopedia_286,
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
title = {भक्तपुर दरबार क्षेत्र [Bhaktapur Durbar Square]},
howpublished = {Nepali Encyclopedia},
year = {2026},
url = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AD%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0_%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0},
urldate = {2026-11-12},
note = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}TY - ELEC AU - Nepali Encyclopedia Editors TI - भक्तपुर दरबार क्षेत्र [Bhaktapur Durbar Square] T2 - Nepali Encyclopedia PY - 2026 DA - 2026/11/12 UR - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AD%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0_%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0 Y2 - 2026/11/12 LA - ne ER -
स्थायी लिङ्क: https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/भक्तपुर_दरबार_क्षेत्र · अद्यावधिक १२ नोभेम्बर २०२६ · समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा
