पारिजात (साहित्यकार)

पारिजात (वास्तविक नाम: विष्णु कुमारी वाइबा) नेपाली साहित्यकी बहुआयामिक र प्रखर व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छिन्। वि.सं. १९९४ मा जन्मिएकी र वि.सं. २०५० मा दिवंगत भएकी उनले कवितादेखि उपन्याससमेत सृजना गरिन्। उनका लेखनमा प्रगतिवाद, समाजवाद र मार्क्सवादसँगै अस्तित्ववादी, नारीवादी र विसङ्गतिवादी चिन्तन स्पष्ट देखिन्छ। शिरिषको फूल उनको चर्चित उपन्यास हो, जसले वि.सं. २०२२ को मदन पुरस्कार प्राप्त गर्‍यो।

उपन्यास

• शिरिषको फूल (वि.सं. २०२२)
• महत्ताहीन (वि.सं. २०२५)
• तोरीबारी, बाटा र सपनाहरू (वि.सं. २०३३)
• बैँसको मान्छे (वि.सं. २०३४)
• पर्खाल भित्र र बाहिर (वि.सं. २०३४)
• अन्तर्मुखी (वि.सं. २०३५)
• उसले रोजेको बाटो (वि.सं. २०३५)
• अनिदो पहाडसँँगै (वि.सं. २०३९)
• परिभाषित आँखाहरू (वि.सं. २०४६)
• बोनी (वि.सं. २०४८)

लघुकथा

• मैले नजन्माएको छोरो
• लघुकथा सङ्ग्रह: आदिम देश (वि.सं. २०२५), सडक र प्रतिभा (वि.सं. २०३२), साल्गीको बलात्कृत आँसु (वि.सं. २०३३), बधशाला जाँदा आउँदा

कविता

• आकांक्षा (वि.सं. २०१४)
• पारिजातका कविताहरू (वि.सं. २०४४)
• बैंशालु वर्तमान (वि.सं. २०५०)

स्मृति/निबन्ध

• धूपी, सल्ला र लालीगुराँसको फेदमा (वि.सं. २०४३)
• एउटा चित्रमय सुरुवात (वि.सं. २०४५)
• अध्ययन र संघर्ष

उनको शिरिषको फूलको अङ्ग्रेजी रूपान्तर ब्लु मिमोसालाई मेरिल्यान्ड विश्वविद्यालयले आफ्नो पाठ्यक्रममा समावेश गरेको उल्लेख छ।

संस्थागत संलग्नता र सम्मान

पारिजात विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय निकायसँग सम्बन्धित थिइन्। उनी नेपाल मानवअधिकार सङ्गठनकी उपाध्यक्ष, अखिल नेपाल महिला मञ्चकी संस्थापक अध्यक्ष, ‘बन्दी सहायता नियोग’की संस्थापक अध्यक्ष तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालय सभाकी सदस्य रहिन्। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आउट राइट इन्टरनेसनल, महिलावादी सङ्घ, महिला भूगोलविद समाज र एमनेस्टी अन्तर्राष्ट्रियसँग उनको आवद्धता देखिन्छ।

सम्मानतर्फ उनले वि.सं. २०२२ को मदन पुरस्कार (शिरिषको फूलका लागि) प्राप्त गरिन्। युगज्ञान पुरस्कार (वि.सं. २०२७), पाण्डुलिपि पुरस्कार (वि.सं. २०४९) र गण्डकी बसुन्धरा पुरस्कार (वि.सं. २०४९) पनि उनको झोलीमा परे। ‘जनमत’ र ‘नेपाल तामाङ घेदुङ सङ्घ’द्वारा उनलाई अभिनन्दन गरिएको थियो।

निधन

अङ्ग्रेजी एम.ए. अध्ययन बीचमै देखा परेको प्यारालाइसिस दीर्घकालीन रूपमा रह्यो। त्यही दीर्घ पीडाको पृष्ठभूमिमा वि.सं. २०५० वैशाख ५ गते बिहान ४ बजे वीर अस्पतालको सघन कक्षमा उपचार क्रममा उनको देहावसान भयो।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “पारिजात (साहित्यकार)”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/पारिजात_(साहित्यकार) (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). पारिजात (साहित्यकार) [Parijat (writer)]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/पारिजात_(साहित्यकार)

“पारिजात (साहित्यकार) [Parijat (writer)].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/पारिजात_(साहित्यकार). Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “पारिजात (साहित्यकार) [Parijat (writer)].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/पारिजात_(साहित्यकार).

@misc{nepaliencyclopedia_543,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {पारिजात (साहित्यकार) [Parijat (writer)]},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4_(%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0)},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - पारिजात (साहित्यकार) [Parijat (writer)]
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4_(%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0)
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -