कृष्ण धरावासी

कृष्ण धरावासी (जन्मनाम कृष्णप्रसाद भट्टराई) नेपाली भाषाका उल्लेख्य साहित्यकार हुन्। उनी मुख्यतः कथा र उपन्यास लेखनका लागि परिचित छन्, यद्यपि कविता, निबन्ध र समालोचनामा पनि समान रुचि देखिन्छ। वि.सं. २०६२ मा प्रकाशित ‘राधा’ कृतिका लागि उनले मदन पुरस्कार प्राप्त गरे, जसले समकालीन नेपाली साहित्यमा उनको स्थान सुदृढ गर्‍यो।

प्रारम्भिक जीवन

उनको जन्म वि.सं. २०१७ साउन २ मा पाँचथर जिल्लास्थित अमरपुर गाउँमा भयो। पिताको नाम टीकाराम र आमाको नाम अम्बिका हो। परिवारमा चार दिदीबहिनी र दुई दाजुभाइमध्ये उनी जेठो छोरा हुन्। पिता ज्योतिष र स्थानीय विद्यालयका शिक्षक थिए, शारीरिक असक्तताका कारण हिँडडुलमा कठिनाइ भोग्थे।

घरपरिवार वि.सं. २०२४ मा मधेशतिर बसाइँ सरेको उल्लेख भेटिन्छ। सर्दीमा हिँड्ने क्रममा हिवाँखोलाको बगरमा बास परेको र त्यसयता फिदिम तथा साङ्रुम्बा पुगेको स्मरण उनले गरेका छन्। पछि पिता–छोरा झापा जिल्ला झरेर जीविकोपार्जनका उपाय खोजे, फेरि पहाड फर्कने मनसाय बने पनि परिवारको आग्रहले पुनः मधेशमै बसोबास कायम भयो।

शिक्षा र आरम्भिक लेखन

करीब नौ वर्षको उमेरमा उनले शनिश्चरेको प्रारम्भिक विद्यालयमा अध्ययन थाले। कक्षा ३ तिर भेटिएका साथी सञ्जीव उप्रेतीका कारण राम्रो पुस्तक पढ्ने र लेख्ने बानी विकसित भएको बताइन्छ। वि.सं. २०३३ मा पिताको निधनपछि घरमा आगलागी हुँदा ठूलो क्षति भयो; त्यसबेला सञ्जीवका पिता डा. शंकर उप्रेतीबाट रु ५०० सहयोग प्राप्त भएको प्रसंग पनि जोडिन्छ।

वि.सं. २०३४ मा उनले एस.एल.सी. परीक्षा दिएका र दोस्रो श्रेणीमा उत्तीर्ण भएका थिए। औपचारिक शिक्षाले स्नातक तहसम्म निरन्तरता पाएको उल्लेख छ। आरम्भिक प्रकाशन वि.सं. २०३३ मै ‘सूर्योदय (साप्ताहिक)’ मा कविता स्वरूप छापिएको मानिन्छ।

साहित्यिक कृतित्व

धरावासीको लेखन विस्तृत विधामा फैलिएको छ। कथा र उपन्याससँगै कविता, निबन्ध र समालोचनामा पनि बराबर उपस्थित छन्। प्रकाशित कृतिहरूमा निम्न उल्लेखनीय छन्:

• बालक हराएको सूचना (निबन्धसङ्ग्रह, वि.सं. २०४८)
• विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका उपन्यासहरू (समालोचना, वि.सं. २०४८)
• उन्मुक्तिका आवाजहरू (कवितासङ्ग्रह, वि.सं. २०५०)
• लीला लेखन (समालोचना, वि.सं. २०५३)
• नारीभित्र त्यस्ता के छ हजुर (निबन्धसङ्ग्रह, वि.सं. २०५३)
• उत्तमजंग सिजापतिको आलु (निबन्धसङ्ग्रह, वि.सं. २०५५)
• शरणार्थी (उपन्यास, वि.सं. २०५६)
• आधा बाटो (उपन्यास, वि.सं. २०५९)
• झोला – सती प्रथासँग सम्बन्धित कृति (वि.सं. २०६०)
• पाठकको अदालतमा मुद्दा मिसिल नं. १ (समालोचना, वि.सं. २०६२)
• आँधी नआउने घर
• कान्छी राधा (कवितासङ्ग्रह, वि.सं. २०६२)
• राधा (उपन्यास) (उपन्यास, वि.सं. २०६२)
• तेस्रो आयाम र बैरागी काइँला (समालोचना, वि.सं. २०६३)
• तपाईं (उपन्यास, वि.सं. २०६४)
• मेरो साहित्यिक यात्रा र मदन पुरस्कार (संस्मरण, वि.सं. २०६४)
• पाण्डुलिपी (उपन्यास)
• टुँडाल (उपन्यास, वि.सं. २०६५)
• आमा (कथासङ्ग्रह)
• गेष्टापो (वि.सं. २०७०)
• लिलाबोध (समालोचना, वि.सं. २०७३)

‘झोला’ को विधागत वर्गीकरणबारे प्रस्तुत सामग्रीमै असंगति देखिन्छ; यस सम्बन्धमा स्रोतहरूमा मतभेद छ।

पेशागत जीवन

साहित्यिक करिअर अघि उनले बैंकिङ क्षेत्रमा काम गरेका थिए। उनी कृषि विकास बैंकसँग आबद्ध भई केही अवधि सेवा सम्पन्न गरेका हुन्।

पुरस्कार र मान्यता

धरावासीले ‘राधा’ का लागि वि.सं. २०६२ मा मदन पुरस्कार प्राप्त गरे। यसअघि वि.सं. २०४६ को महानन्द पुरस्कार तथा राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार पाएका थिए। अतिरिक्त रूपमा उत्तम–शान्ति पुरस्कार र युवा वर्ष मोती पुरस्कार पनि प्राप्त गरेको उल्लेख छ। झापा जिल्लाका विभिन्न सङ्घ–संस्थासँग आबद्ध रहँदै उनले स्थानीय र राष्ट्रिय तहमा थुप्रै सम्मान पाएका छन्।

पारिवारिक जीवन

उनकी जीवनसाथी सित्ता पोख्रेलको वि.सं. २०६८ मा निधन भयो। त्यसपछिको वर्ष वि.सं. २०६९ मा उनले तेह्रथुम जिल्लाको आठराईस्थित ह्वाकुकी मञ्जु विमलीसँग दोस्रो वैवाहिक सम्बन्ध गाँसे।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “कृष्ण धरावासी”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/कृष्ण_धरावासी (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). कृष्ण धरावासी. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/कृष्ण_धरावासी

“कृष्ण धरावासी.” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/कृष्ण_धरावासी. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “कृष्ण धरावासी.” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/कृष्ण_धरावासी.

@misc{nepaliencyclopedia_613,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {कृष्ण धरावासी},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3_%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%80},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - कृष्ण धरावासी
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3_%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%80
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -