गाडुल सिंह लामा

गाडुल सिंह लामा (१५ जून १९३९–१२ जुलाई २०२५) भारतीय गोर्खा अर्थात् नेपालबाहिरको नेपाली समुदायका प्रमुख नेपालीभाषी लेखक हुन्। उनी ‘सानु लामा’ नामले परिचित थिए र पेशाले इन्जिनियर रहे। तीन कथासङ्ग्रहसहित विविध विधाका कृतिहरू प्रकाशित गर्दै उनले नेपाली भाषाको आधुनिक साहित्यमा योगदान दिए; १९९३ मा साहित्य अकादेमी पुरस्कार र २००५ मा भारत सरकारबाट पद्म श्री प्राप्त गरे।

जीवन र शिक्षा

लामाको जन्म १५ जून १९३९ मा गान्तोक (त्यतिबेला स्वतन्त्र सिक्किम राज्य) मा भयो। उनका अभिभावक चन्द्रमान घिसिङ र फूलमाया घिसिङ थिए। १९५६ मा Sir Tyashi Namgyal High School (हालको टाशी नाम्ग्याल एकेडेमी) बाट म्याट्रिक उत्तीर्ण गरे। सरकारको ७ वर्षे विकास कार्यक्रमअन्तर्गतको शैक्षिक पहलबाट छनोट भई उनले १९५९ मा पश्चिम बङ्गालस्थित MBC Institute of Engineering, Burdwan बाट इन्जिनियरिङ डिप्लोमा हासिल गरे।

इन्जिनियरिङ र सरकारी सेवा

शिक्षापछि उनले सिक्किम राज्य सरकारको प्राविधिक सेवामा प्रवेश गरे। करिब ३८ वर्षको सेवायात्रापछि उनी Chief Engineer का रूपमा अवकाशप्राप्त भए। उनको बसोबास दीर्घकाल गान्तोकमै रह्यो। १२ जुलाई २०२५ मा उनी सिलीगुडीमा ८६ वर्षको उमेरमा निधन भए।

साहित्यिक आरम्भ र कथा-सङ्ग्रह

विद्यालयकालमै उनको लेखन सुरु भएको उल्लेख पाइन्छ, जसमा उनका गुरु रश्मि प्रसाद आले (सिक्किममा नेपाली शिक्षाका अग्रज तथा लेखक) बाट प्रेरणा पाएको जनाइएको छ। पहिलो लेख स्थानीय साहित्यिक नियतकालिक Changya मा छापिएको थियो। १९७१ मा पहिलो कथासङ्ग्रह Katha Sampad प्रकाशित भयो, जसमा Swasni Manchey, Khani Tarma Ekdin, Phurbhale Gaun Chadyo र Asinapo Manchey जस्ता कथा समावेश छन्। यो कृति संघ लोक सेवा आयोगको निजामती सेवा परीक्षाका लागि पाठ्यवस्तुका रूपमा चयन गरिएको उल्लेख छ। १९८१ मा Gojika र १९९३ मा Mrigatrishna प्रकाशित भए; Mrigatrishna का लागि उनलाई सोही वर्षको साहित्य अकादेमीद्वारा प्रदान गरिने पुरस्कार दिइयो।

अन्य कृतिहरू र अनुवाद

कथाबाहेक उनले आत्मकथात्मक उपन्यास Himalchuli Manitira, यात्रावृत्तान्त Aangan Paratira र कविता सङ्ग्रह Jahan BagcchaTista Rangit लेखे। धार्मिक विषयका दुई अनुवादित कृतिहरू Bhagawan Bhiddha Jeewan ra Darshan र Guru Padmasambhava समेत प्रकाशित छन्। उनका कथाहरू अङ्ग्रेजी, हिन्दी, उर्दू, असमिया र ओडिया भाषामा अनुवादित भएका छन्।

संगठनात्मक भूमिका

सानु लामा भारतीय नेपाली राष्ट्रिय परिषद् का संस्थापकमध्ये एक रहे र स्थापना बेला सचिवको जिम्मेवारी सम्हाले। उनी राष्ट्रिय पुस्तक न्यास (National Book Trust) को Editorial Advisory Board का सदस्य थिए। स्वतन्त्र निकायका रूपमा रहेको नेपाली साहित्य परिषद् सिक्किम का महासचिव भएर काम गरे। साथै, सिक्किम अकादेमी सँग सम्बद्ध रहे, साहित्य अकादेमीको नेपाली साहित्य परामर्श बोर्डमा एक अवधि सदस्य बने र Himalayan Writers' Forum (हिमालयन राइटर्स’ फोरम) का अध्यक्षसमेत रहे।

पुरस्कार र सम्मान

१९९३ को साहित्य अकादेमी पुरस्कार बाहेक उनले Sikkim Bhanu Puraskar, Dr. Shova Kanti Thegim Smrithi Puraskar र Madan Byakhanmala Puraskar प्राप्त गरेका थिए। सन् २००५ को Republic Day Honours सूचीमार्फत भारत सरकारले उनलाई पद्म श्रीले विभूषित गर्‍यो।

स्थान र पहिचान

गान्तोक, सिक्किममा जन्मिएका उनले भारतीय गोर्खा समाजका प्रतिनिधि नेपालीभाषी साहित्यकारका रूपमा पहिचान बनाएका थिए। उनको दीर्घ प्राविधिक सेवा, संस्थागत नेतृत्व र पुरस्कृत कृतिहरूका कारण उनले नेपाली साहित्यको समकालीन परिदृश्यमा स्थायी उपस्थिति बनाएका देखिन्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “गाडुल सिंह लामा”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गाडुल_सिंह_लामा (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). गाडुल सिंह लामा [Gadul Singh Lama]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गाडुल_सिंह_लामा

“गाडुल सिंह लामा [Gadul Singh Lama].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गाडुल_सिंह_लामा. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “गाडुल सिंह लामा [Gadul Singh Lama].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/गाडुल_सिंह_लामा.

@misc{nepaliencyclopedia_853,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {गाडुल सिंह लामा [Gadul Singh Lama]},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%81%E0%A4%B2_%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B9_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - गाडुल सिंह लामा [Gadul Singh Lama]
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%81%E0%A4%B2_%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B9_%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -