अतृप्ति (उपन्यास)

अतृप्ति (उपन्यास) नेपाली साहित्यकार मन्जु विमलीको कृति हो, जसले एक पात्रको जीवनयात्रामार्फत प्रेम, चाहना र मनोगत द्वन्द्वलाई केन्द्रमा राख्छ। कृतिले किशोरावस्थाबाट सुरु हुने आकर्षणदेखि परिपक्व उमेरमा उब्जिने उल्झनहरूलाई नारी चेतनाको फराकिलो पृष्ठभूमिमा प्रस्तुत गर्छ। यो कृति नेपाली उपन्यासको समकालीन सिर्जनात्मक धारमा मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट कोरिएको उदाहरणका रूपमा हेरिन्छ।

पहिलो अध्याय

कथा माध्यमिक तहमा भर्खर प्रवेश गरेकी इन्दिराबाट आरम्भ हुन्छ। कक्षामा आएको किरण नामक विद्यार्थीको प्रतिभाले उसलाई आकर्षित गर्छ, तर सहपाठी रीता जातीय अडानका कारण इन्दिरासँग असहज रहन्छे। परिवारका सम्झना, समकक्षीबीचको स्पर्धा र सामूहिक राजनीतिक गतिविधिले विद्यालयको परिवेशलाई अशान्त बनाउँछ।

एसएलसीपछि किरणसँगको भेट घट्दै जान्छ, तर पठनपाठन सुधार्ने प्रयास जारी रहन्छ। गाउँबाट पाथिभरा देवी मन्दिर दर्शन गरी फर्कँदाको बाटोमा इन्दिराको किरणसँग आकस्मिक साक्षात्कार हुन्छ, जसले भावनात्मक घाउ थप गहिर्याउँछ। अन्ततः आमाबुबासँगको मतभेदबीच दिदी करुणासँग इन्दिरा उच्चशिक्षाका लागि काठमाडौँ फर्किन्छे र पहिलो अध्याय त्यहीँ टुंगिन्छ।

दोस्रो अध्याय

इन्दिरा पद्मकन्या क्याम्पसको बिहानको सत्रमा भर्ना हुन्छे र दिदी करुणा कानुन कलेजतिर लाग्छिन्। शशीसँगको घनिष्ठता बीच–बीचमा अप्रीय अनुभवमा रूपान्तरित हुन्छ, जसले इन्दिराको अघिल्ला घाउ झन् चर्काउँछ। विद्यार्थी गतिविधि र शहरिया जीवनसँग तालमेल मिलाउँदै जाँदा उसका स्मरणहरू बारम्बार किरणतिर फर्कन्छन्।

कलेजसँगै पुस्तक पसल र गार्मेन्ट रोजगारीले दैनिकी व्यस्त बन्छ। कार्यस्थलमा हिन्दी र विदेशी सहकर्मीहरूसँगको सहबसले उसको भाषिक र सामाजिक अनुभव विस्तार हुन्छ। यसबीच निशानसँगको नजिकताले एक दिन उसको जीवनमा निर्णायक मोड थप्छ, तर अपमान र अस्वीकारले त्यो सम्बन्ध चिरिन्छ। गृहपक्षबाट दशैंमा पिताको निधनको पीडा, बहिनीहरूबीचको सम्बल, र शहर–गाउँबीचको दोहोरो खिचातानीले उसको भावनात्मक संसार अस्थिर रहिरहन्छ। सुदिपसँगको आत्मीयता क्रमशः बढे पनि स्पष्ट निर्णय तुरुन्त बन्न सक्दैन।

तेस्रो अध्याय

इन्दिरा निजी विद्यालयमा अध्यापन सुरु गर्छे। सहकर्मी शिक्षक अरुणप्रतिको आकर्षण बढ्दै जाँदा विद्यालय प्रशासन र परिवारले विवाह प्रस्ताव अघि सार्छन्। परम्परागत संस्कारअनुसार हिन्दू विवाह सम्पन्न गरी चितवन पुगेकी इन्दिराले वैवाहिक जीवन प्रारम्भमा असहज रूपमा अनुभव गर्छे, तर पछि दाम्पत्य निकटता स्थापित हुन्छ।

सन्तान प्राप्तिपछि घरपरिवारको वृत बिस्तारै स्थिर बन्छ। पुरानी साथी शशी पुनः भेटिन्छे र आफूको लैङ्गिक अनुभूतिको सत्य खोलेपछि अघिल्ला घटनाहरूको अर्थ इन्दिराका लागि नयाँ ढंगले खुल्छ। समयक्रममा मोनिकासँगको भेट, दाजु रमेशको राजनीतिक उन्नति र करुणाको महिलासंगठनमा सक्रियता पनि देखिन्छ।

सासू बिरामी भएर भरतपुर क्यान्सर अस्पताल पुग्दाको अनुभव कथानायिकाका लागि निर्णायक बन्छ। त्यहीँ अस्पताल परिसरमा घाँटीको क्यान्सरले थलिएको किरणसँगको भेट भावनात्मक रूपमा अत्यन्त गहिरो हुन्छ। जीवनको अनित्यता अनुभूत गरेको क्षणपछि इन्दिराले निलो रङसँग जोडिएको विगतसम्बन्धी प्रतीकहरू त्याग्ने निर्णय गर्छे र कथा समापनतर्फ पुग्छ।

पात्र र परिवेश

इन्दिरा मुख्य पात्र हो; दिदी करुणा र दाजु रमेश परिवारको केन्द्रीय वृत्त हुन्। किरण, रीता, शशी, निशान, सुदिप र अरुण जस्ता पात्रहरूले उसको भावनात्मक र सामाजिक बोधलाई घचघच्याइरहेका परिपूरक आयामहरू बनाउँछन्। शहर र गाउँ, कक्षा र कार्यस्थल, र पारिवारिक संस्कारबीचको द्वन्द्वले उपन्यासको परिवेश निर्माण गर्छ।

कथामा ओलाङचुङगोला, चितवन र काठमाडौँजस्ता भौगोलिक सन्दर्भहरू, साथै संसदीय निर्वाचनलगायत समाज–राजनीतिका प्रसङ्गहरू मिसिएका छन्। किराँती पहिचानबारे खुला विचार राख्ने क्यारेक्टर र शहरिया श्रमकक्षाको अन्तरक्रियाले विविध सामाजिक स्वरहरूलाई एकै थलोमा ल्याएको देखिन्छ।

भाषिक र शैलीगत विशेषता

कथा रैखिक समयरेखामा अघि बढ्छ र वाक्यरचना सरल, प्रस्ट र बोधगम्य छ। तद्भव शब्दको प्रशस्त प्रयोग, उखान–टुक्का र बिम्ब–प्रतीकहरूले भावानुभूतिको गहिराइ बढाउँछन्। प्रसङ्गअनुसार हिन्दी र अङ्ग्रेजी वाक्यांशको सीमित समायोजनले रसास्वादनमा बाधा नभई सहायता गरेको वर्णन छ।

श्रव्य रूपान्तरण

यस कृतिको श्रव्य वाचन उज्यालो एफएमको ‘श्रुति संवेग’ कार्यक्रममा अच्युत घिमिरेद्वारा प्रसारित भएको दाबी स्रोतमा गरिएको छ। प्रसारण हप्ताको दुई दिन हुने भनिए पनि भाग–संख्या सम्बन्धी विवरण अपूर्ण रूपमा मात्र उल्लिखित छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “अतृप्ति (उपन्यास)”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/अतृप्ति_(उपन्यास) (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). अतृप्ति (उपन्यास). In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/अतृप्ति_(उपन्यास)

“अतृप्ति (उपन्यास).” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/अतृप्ति_(उपन्यास). Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “अतृप्ति (उपन्यास).” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/अतृप्ति_(उपन्यास).

@misc{nepaliencyclopedia_808,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {अतृप्ति (उपन्यास)},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%85%E0%A4%A4%E0%A5%83%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF_(%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B8)},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - अतृप्ति (उपन्यास)
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%85%E0%A4%A4%E0%A5%83%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF_(%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B8)
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -