सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग

सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग नेपालका सबभन्दा उच्च तहका फुटबल क्लबहरू सहभागी हुने राष्ट्रिय लिग हो, जसलाई अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ समन्वय गर्छ। यसको आरम्भ वि.स. २०११ मा भएको मानिन्छ र सुरुआतको अवधारणा नरशमशेर ज.ब.रा.सँग जोडिन्छ। प्रतियोगितामा प्रायः १२–१६ टोली हुन्छन्, सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिगसँग पदोन्नति–पतन कार्यविधि जोडिएको छ र सिजन सामान्यतया मङ्सिरदेखि माघसम्म चल्ने चलन छ। एक चरणमा प्रत्येक क्लबले सबैसँग एक पटक खेल्छ; कहिलेकाहीँ शीर्ष ६ टोलीको ‘सुपर सिक्स’ चरण थपिन्छ। हाल यो प्रतियोगिता ‘पल्सर सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग’ नामले बजाज पल्सरको प्रायोजनमा परिचित छ।

उत्पत्ति र प्रारम्भिक विकास

नेपालमा लिग फुटबलको धारणा बिस्तार गर्न अग्रणी भूमिका नरशमशेरले खेलेका मानिन्छ, जसका पहलसँगै वि.स. २०११ मा नियमित लिग क्रियाशील भयो। त्यसअघिका वर्षमा व्यवस्थित फुटबलको चाहना बढ्दै गयो; वि.स. २००४ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री पद्म शम्शेरको समन्वयमा ‘रामजानकी कप’ गरिएको थियो। त्यसपछिका तीन वर्ष लगातार उपाधि जितेपछि पुलिस फोर्सले सहिदको स्मरणार्थ एक ट्रफी तत्कालीन फुटबल निकायलाई हस्तान्तरण गर्‍यो, यही नामबाट आजको ‘सहिद स्मारक’ ब्रान्ड स्थापित छ। वि.स. २०३० मा अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ औपचारिक रूपमा बनेपछि लिगलाई नयाँ संरचना र संस्थागत रूप दिइयो।

ढाँचा र सिजनको रूपरेखा

ए-डिभिजनमा सामान्य नियम एकल चरणको राउण्ड-रोबिन हो, जहाँ प्रत्येक क्लबले एउटै पटक बाँकी सबैसँग खेल्छ। केही संस्करणमा पहिलो चरणपछि शीर्ष ६ टोली समेटेर ‘सुपर सिक्स’ चरणबाट उपाधि टुंग्याइयो। विभिन्न समयक्रममा समूह चरण, एकल लिग, ‘सुपर सिक्स’ र डबल लिगजस्ता स्वरूप प्रयोग भएका छन्; वि.स. २०६२–२०६३ तिर डबल लिग अपनाउने निर्णयसमेत गरियो। राजनीतिक रूपान्तरणपछि केही वर्ष नियमितता कमजोर भयो र संरचनामा पटक–पटक फेरबदल भए। २०७५ सालको संस्करण यस लिगको ४१ औँ संस्करण हो र त्यतिबेला १४ क्लब सहभागी थिए।

क्लबहरू र खेलमैदान

प्रतियोगितामा भाग लिने क्लबहरू समयक्रमसँगै फेरिए पनि प्रमुख क्लबका रूपमा मनाङ–मर्स्याङ्दी क्लब, थ्री स्टार क्लब, नेपाल पुलिस क्लब, त्रिभुवन आर्मी क्लब, सशस्त्र प्रहरी बल क्लब, न्यू रोड टिम, रानीपोखरी कर्नर टिम, संकटा क्लब, फ्रेन्ड्स क्लब, जावलाखेल युथ क्लब, मछिन्द्र फुटबल क्लब र हिमालयन शेर्पा क्लब जस्ता नाम उल्लेख्य छन्। खेलहरू मुख्यतः दशरथ रंगशालामा केन्द्रीकृत भएर हुने गरेका छन्, यद्यपि बेला–बेला नक्साल र महाराजगञ्जका प्रहरी मैदान, सानो गौचरण र हलचोकमैदानमा पनि खेलाइएको छ।

प्रायोजन, प्रसारण र व्यवस्थापन

यो लिग हाल बजाज पल्सरको शीर्ष प्रायोजनमा सञ्चालन हुँदै आधिकारिक रूपमा ‘पल्सर सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग’ नामले प्रचारित छ। प्रसारणतर्फ एपी वान टेलिभिजन आधिकारिक प्रसारकका रूपमा संलग्न छ र आयोजनात्मक भूमिकासमेत निर्वाह गरेको उल्लेख पाइन्छ।

एशियाई प्रतिस्पर्धासँग सम्बन्ध

सन् २००४ अघि केही क्लबहरूले एसिया क्लब च्याम्पियनसिपका छनोट चरणसम्म सहभागिता जनाए। सन् २००५ देखि २०१४ सम्म ए-डिभिजनका क्लबहरू एएफसी प्रेसिडेन्ट कपमा नियमित रूपमा पुगे; यस अवधिमा थ्री स्टार सेमिफाइनल (२००५) र मनाङ–मर्स्याङ्दी क्लब उपविजेता (२०१४) बनेका थिए, नेपाल पुलिस क्लबले पनि उत्कृष्ट चरणसम्म पुग्ने सफलताहरू जोडे। २०७२ सालदेखि ए-डिभिजन विजेताले स्वतः एएफसी कपको समूहचरणमा स्थान पाउने व्यवस्था लागू भएको उल्लेख छ; २०१५ मा मनाङ–मर्स्याङ्दी समूहचरणमा खेलेका थिए।

उपाधि र रेकर्ड

यस लिगमा अहिलेसम्म १५ फरक नेपाली क्लबले उपाधि जितेको विवरण स्रोतहरूमा दर्ता छ। पहिलो उपाधि वि.स. २०११ मा महावीर ११ ले जित्यो। धेरै उपाधि जित्ने क्लबहरूमा मनाङ–मर्स्याङ्दी क्लब (आठ पटक) अग्रस्थानमा छ। त्यसपछि रानीपोखरी कर्नर टिम छ पटक, नेपाल पुलिस क्लब पाँच पटक र थ्री स्टार क्लब पाँच पटकका विजेता हुन्। न्यू रोड टिम चारपटक विजेता रहेको छ भने संकटा क्लब तीनपटक, अन्नपूर्ण फुटबल क्लब दुईपटक र देउराली क्लब दुईपटक विजेता बनेका छन्। त्रिभुवन आर्मी क्लब, विद्याब्यायाम, फ्रेन्ड्स क्लब, ब्वाइज युनियन र सुनाखरी एथलेटिक्स क्लबले एक–एक पटक उपाधि जितेका छन्।

ट्रफी र सार्वजनिक अभियान

विजेताले प्राप्त गर्ने रनिङ शिल्डका रूपमा पुरानो सहिद स्मारक ट्रफीमा वि.स. २०११ आश्विन १७ मिति अंकित थियो, जसलाई २०२८–२०३० मा रानीपोखरी कर्नर टिमले लगातार तीनपटक जितेर पचाएको थियो। हाल प्रयोगमा रहेको ट्रफी अखिल नेपाल फुटबल सङ्घले प्रदान गर्छ। २०७५ को संस्करणको पूर्वसन्ध्यामा ‘स्कोर अ गोल’ नामक ट्रफी टुर सञ्चालन गरी उपत्यकाका सात स्थान—काठमाडौँका पाँच विद्यालय र ललितपुर तथा भक्तपुरका एक–एक केन्द्र—मा प्रदर्शनी गरियो, जहाँ राष्ट्रिय खेलाडी, प्रशिक्षक र सांस्कृतिक व्यक्तित्वहरूको सहभागिता रहेको थियो।

सम्बद्ध प्रतियोगिता

सन् २०११ मा ‘नेपाल राष्ट्रिय लिग’ सुरु भई काठमाडौँबाहिरका क्लबहरूलाई एउटै स्तरमा प्रतिस्पर्धा गराउने प्रयास भयो। सो राष्ट्रिय लिगमा नौ क्लब सामेल थिए, जसमा पाँच क्लब ए-डिभिजनबाटै थिए। यसले ए-डिभिजन र राष्ट्रिय लिगबीचको संरचनात्मक सम्बन्ध र स्तरीयतालाई देखाउँछ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सहिद_स्मारक_ए-डिभिजन_लिग (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सहिद_स्मारक_ए-डिभिजन_लिग

“सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग.” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सहिद_स्मारक_ए-डिभिजन_लिग. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग.” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/सहिद_स्मारक_ए-डिभिजन_लिग.

@misc{nepaliencyclopedia_435,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A6_%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%95_%E0%A4%8F-%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A4%A8_%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%97},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A6_%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%95_%E0%A4%8F-%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A4%A8_%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%97
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -